Tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự: quy định mới nhất

Cho vay với lãi suất trên 100%/năm — gấp 05 lần mức trần 20%/năm theo Điều 468 Bộ luật Dân sự 2015 — và thu lợi bất chính từ 30.000.000 đồng trở lên là hành vi có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự theo Điều 201 Bộ luật Hình sự 2015. Người cho vay có thể bị phạt tiền đến 1.000.000.000 đồng hoặc phạt tù đến 03 năm, đồng thời phải trả lại phần tiền lãi vượt mức luật định cho người vay.

Tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự là gì?

Theo Điều 201 Bộ luật Hình sự 2015 (số 100/2015/QH13, được sửa đổi, bổ sung bởi Luật 12/2017/QH14 và Luật 86/2025/QH15 có hiệu lực từ ngày 01/7/2025), tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự là hành vi của người cho vay trong quan hệ vay tài sản áp dụng lãi suất gấp 05 lần trở lên so với mức lãi suất cao nhất quy định trong Bộ luật Dân sự và thu lợi bất chính ở mức nhất định, hoặc đã bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc đã bị kết án về tội này chưa được xóa án tích mà còn vi phạm.

Tội danh áp dụng cho mọi hình thức cho vay: tiền mặt, cầm cố, cho vay qua ứng dụng di động (app vay nóng), công ty tài chính núp bóng. Tham khảo thêm quy định dân sự về vay tài sản tại bài Hợp đồng vay tài sản.

Tín dụng đen, app vay nóng bị triệt phá trên diện rộng

Thời gian qua, cơ quan công an nhiều địa phương liên tiếp triệt phá các đường dây "tín dụng đen" và app vay nóng hoạt động công khai trên mạng với mô hình "vay 10 triệu phải trả 15 triệu", lãi suất lên tới hàng trăm phần trăm mỗi năm. Nhiều người vay bị ép trả lãi khủng, bị đe dọa, khủng bố tinh thần, thậm chí bị đánh đập khi chậm trả. Đây chính là nhóm hành vi Điều 201 Bộ luật Hình sự 2015 điều chỉnh trực tiếp.

Lãi suất bao nhiêu thì bị coi là cho vay nặng lãi?

Mức trần lãi suất cho vay được quy định tại Điều 468 Bộ luật Dân sự 2015 (91/2015/QH13): lãi suất do các bên thỏa thuận không được vượt quá 20%/năm của khoản tiền vay; nếu không thỏa thuận hoặc thỏa thuận không rõ ràng thì áp dụng mức 20%/năm.

Khoản 1 Điều 201 Bộ luật Hình sự 2015 chỉ xử lý hành vi cho vay với lãi suất gấp 05 lần mức lãi suất cao nhất trong Bộ luật Dân sự, tức trên 100%/năm. Lãi suất từ trên 20%/năm đến 100%/năm chỉ bị xử lý dân sự, hành chính — chưa phải tội hình sự.

Theo Nghị quyết 01/2021/NQ-HĐTP ngày 31/12/2021 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao, khi xác định lãi suất thực tế và thu lợi bất chính, các khoản phí như phí hợp đồng, phí tư vấn, phí dịch vụ được cộng dồn với tiền lãi — nhằm ngăn chặn thủ đoạn tách lãi thành phí của các app vay nóng, tín dụng đen.

Cho vay lãi nặng bị phạt bao nhiêu năm tù?

Khung hình phạt quy định tại Điều 201 Bộ luật Hình sự 2015 gồm ba khoản:

• Khoản 1: cho vay với lãi suất gấp 05 lần mức lãi suất cao nhất trong Bộ luật Dân sự, thu lợi bất chính từ 30.000.000 đồng đến dưới 100.000.000 đồng, hoặc đã bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc đã bị kết án về tội này chưa được xóa án tích mà còn vi phạm → phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm.
• Khoản 2: thu lợi bất chính từ 100.000.000 đồng trở lên → phạt tiền từ 200.000.000 đồng đến 1.000.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm.
• Khoản 3: hình phạt bổ sung — phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.

Mức phạt tù cao nhất của tội danh này là 03 năm; mức độ ít nghiêm trọng hơn bị phạt tiền hoặc cải tạo không giam giữ mà không phải vào trại giam.

Vay 10 triệu phải trả 15 triệu có phải cho vay lãi nặng?

Ví dụ điển hình của tín dụng đen: vay 10.000.000 đồng, sau 01 tháng phải trả cả gốc lẫn lãi 15.000.000 đồng, tức lãi 5.000.000 đồng/tháng, quy đổi khoảng 600%/năm — gấp 30 lần mức trần và vượt xa ngưỡng 100%/năm. Trường hợp này có đầy đủ dấu hiệu của tội cho vay lãi nặng theo Điều 201.

Về ngưỡng thu lợi bất chính: cho vay 100.000.000 đồng với lãi suất 6%/tháng (72%/năm) trong khi lãi hợp pháp tối đa khoảng 1,67%/tháng (20%/năm), phần chênh lệch khoảng 4,33%/tháng; sau khoảng 07 tháng đã phát sinh thu lợi bất chính trên 30.000.000 đồng — đủ ngưỡng khởi tố dù người cho vay chưa từng bị xử phạt hành chính hay kết án.

Người vay có bị phạt không?

Không. Người vay không bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội này vì không phải là chủ thể thực hiện hành vi phạm tội; người vay là người bị thiệt hại khi bị ép trả lãi vượt mức.

Theo Điều 468 Bộ luật Dân sự 2015, phần lãi suất thỏa thuận vượt quá mức trần 20%/năm không có hiệu lực. Người vay chỉ phải trả gốc và lãi trong hạn mức luật định; nếu đã trả lãi vượt mức thì có quyền yêu cầu hoàn trả phần vượt quá.

Bị ép trả lãi cao, bị đe dọa đòi nợ thì phải làm gì?

Tố cáo ở đâu, gửi chứng cứ gì?

Người vay nên trình báo ngay cơ quan công an nơi cư trú hoặc nơi xảy ra hành vi, có thể gọi đường dây nóng 113 khi khẩn cấp. Đơn tố cáo nên kèm chứng cứ: hợp đồng vay, giấy nhận nợ, sao kê giao dịch, tin nhắn, ghi âm, ghi hình, thông tin người đòi nợ.

Hành vi đòi nợ trái pháp luật như đe dọa, khủng bố tinh thần, đánh đập, chiếm đoạt tài sản... ngoài tội cho vay lãi nặng còn có thể bị truy cứu các tội danh tương ứng theo Bộ luật Hình sự, ví dụ tội cưỡng đoạt tài sản (Điều 170). Người cho vay nếu bị tạm giữ, tạm giam có thể xem xét thủ tục bảo lãnh tại ngoại.

Bảo vệ quyền lợi của người vay

Người vay nên lưu giữ toàn bộ chứng cứ, không trả lãi vượt mức theo yêu cầu vô lý, đồng thời có thể khởi kiện dân sự yêu cầu tuyên phần lãi vượt trần vô hiệu. Nếu cần đánh giá hồ sơ vụ việc, hãy tham khảo các dịch vụ pháp lý của Công ty Luật Minh Bạch hoặc gọi số 0987 892 333 để được tư vấn.

Quy định mới nhất về tội cho vay lãi nặng (cập nhật 2026)

Luật 86/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự, có hiệu lực từ ngày 01/7/2025, không sửa đổi Điều 201. Nội dung tội danh, ngưỡng thu lợi bất chính và khung hình phạt nêu trên vẫn nguyên hiệu lực tại thời điểm bài viết được cập nhật (tháng 08/2026).

Dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) đang được xây dựng và trình Quốc hội, có thể điều chỉnh một số quy định liên quan. Bài viết sẽ được cập nhật khi có văn bản chính thức; bạn đọc không nên dựa vào thông tin chưa kiểm chứng để tự kết luận về trách nhiệm hình sự của mình.

FAQ

Lãi suất bao nhiêu thì bị coi là cho vay nặng lãi?

Lãi suất vượt quá 100%/năm (gấp 05 lần mức trần 20%/năm theo Điều 468 Bộ luật Dân sự 2015) mới có thể cấu thành tội theo Điều 201 Bộ luật Hình sự 2015; dưới ngưỡng này chỉ bị xử lý dân sự, hành chính.

Cho vay lãi nặng bị phạt bao nhiêu năm tù?

Tối đa 03 năm tù khi thu lợi bất chính từ 100.000.000 đồng trở lên (khoản 2 Điều 201); mức thấp hơn bị phạt tiền từ 50 đến 200 triệu đồng hoặc cải tạo không giam giữ đến 03 năm (khoản 1), kèm hình phạt bổ sung (khoản 3).

Người vay có bị phạt không?

Không. Người vay chỉ phải trả gốc và lãi trong hạn mức 20%/năm; phần lãi vượt mức không có hiệu lực và người vay có quyền yêu cầu hoàn trả phần đã trả vượt mức (Điều 468 Bộ luật Dân sự 2015).

Thu lợi bất chính được xác định thế nào?

Là phần tiền lãi vượt quá mức trần 20%/năm; các khoản phí (hợp đồng, dịch vụ, tư vấn...) được cộng dồn vào lãi suất và thu lợi bất chính theo Nghị quyết 01/2021/NQ-HĐTP.

App vay online thu nhiều loại phí có bị xử lý không?

Có. Nếu tổng lãi và phí khiến lãi suất thực tế vượt trên 100%/năm và thu lợi bất chính đạt ngưỡng thì vẫn bị xử lý hình sự như cho vay lãi nặng thông thường.

Bị đe dọa, khủng bố đòi nợ thì tố cáo ở đâu?

Trình báo ngay cơ quan công an nơi cư trú hoặc nơi xảy ra hành vi (đường dây nóng 113), kèm chứng cứ giao dịch và hành vi đe dọa; hành vi đòi nợ trái pháp luật có thể bị truy cứu các tội danh tương ứng theo Bộ luật Hình sự.

Lưu ý khi áp dụng

Nội dung bài viết dựa trên quy định pháp luật hiện hành tại thời điểm cập nhật, bao gồm:

• Bộ luật Hình sự 2015 (100/2015/QH13), sửa đổi, bổ sung bởi Luật 12/2017/QH14 và Luật 86/2025/QH15 - Điều 201
• Bộ luật Dân sự 2015 (91/2015/QH13) - Điều 468
• Nghị quyết 01/2021/NQ-HĐTP ngày 31/12/2021 hướng dẫn áp dụng Điều 201 BLHS và việc xét xử vụ án cho vay lãi nặng