Người bào chữa là người được người bị buộc tội nhờ bào chữa hoặc cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng chỉ định, và được cơ quan, người có thẩm quyền tiếp nhận việc đăng ký bào chữa (khoản 1 Điều 72 Bộ luật Tố tụng hình sự — VBHN 17/2026). Là người đại diện pháp lý giúp người bị buộc tội bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp trong suốt quá trình tố tụng.
Đáng lưu ý về văn bản áp dụng: BLTTHS (VBHN 17/2026) là bản hợp nhất từ BLTTHS 2015 và 7 luật sửa đổi (02/2021, 34/2024, 59/2024, 99/2025, 103/2025, 105/2025, 106/2025) — hiện là văn bản chuẩn. So với BLTTHS 2015 gốc, số thứ tự một số điều về người bào chữa đã đổi — bài viết dẫn theo VBHN 17/2026 (Điều 72–77), đã đối chiếu nội dung với bản gốc.
Khoản 2 Điều 72 Bộ luật Tố tụng hình sự (VBHN 17/2026) quy định người bào chữa có thể là:
Pháp luật cũng liệt kê người không được bào chữa (khoản 4 Điều 72): người đã tiến hành tố tụng vụ án đó hoặc thân thích của họ; người tham gia vụ án với tư cách người làm chứng, giám định, định giá tài sản, phiên dịch, dịch thuật; người đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự, người bị kết án chưa được xóa án tích, người đang bị áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện, cơ sở giáo dục bắt buộc.
Quyền tự bào chữa, nhờ người bào chữa là quyền hiến định, được ghi nhận cho từng tư cách: người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, người bị bắt (điểm g khoản 1 Điều 58), người bị tạm giữ (điểm d khoản 2 Điều 59), bị can (điểm h khoản 2 Điều 60) và bị cáo (Điều 61) đều có quyền "tự bào chữa, nhờ người bào chữa".
Khoản 1 Điều 75: người bào chữa do người bị buộc tội, người đại diện hoặc người thân thích lựa chọn. Phải đăng ký bào chữa với cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng và được tiếp nhận đăng ký mới được tham gia.
Điều 74 Bộ luật Tố tụng hình sự (VBHN 17/2026): người bào chữa tham gia tố tụng từ khi khởi tố bị can; nếu bắt, tạm giữ người thì tham gia từ khi người bị bắt có mặt tại trụ sở của Cơ quan điều tra hoặc từ khi có quyết định tạm giữ. Riêng tội xâm phạm an ninh quốc gia cần giữ bí mật điều tra, Viện trưởng Viện kiểm sát có thẩm quyền có thể quyết định cho người bào chữa tham gia từ khi kết thúc điều tra.
Như vậy, người bị bắt, bị tạm giữ có thể tiếp cận luật sư ngay từ những giờ đầu bị hạn chế tự do. Về thủ tục, khoản 2 Điều 75: trong 12 giờ kể từ khi nhận đơn yêu cầu người bào chữa của người bị bắt, bị tạm giữ, cơ quan đang quản lý phải chuyển đơn cho người bào chữa, người đại diện hoặc người thân thích; với người bị tạm giam là 24 giờ. Nếu người bị bắt, bị tạm giữ không nêu đích danh người bào chữa, đơn được chuyển cho người đại diện hoặc người thân thích để họ nhờ người bào chữa.
Với người dưới 18 tuổi, theo Luật Tư pháp người chưa thành niên 59/2024/QH15 và Điều 76 Bộ luật Tố tụng hình sự (VBHN 17/2026), nếu không mời người bào chữa thì cơ quan có thẩm quyền phải chỉ định người bào chữa — trường hợp bắt buộc có người bào chữa.
Điều 73 Bộ luật Tố tụng hình sự (VBHN 17/2026) ghi nhận các quyền quan trọng của người bào chữa: gặp, hỏi người bị buộc tội; có mặt khi lấy lời khai người bị bắt, bị tạm giữ, khi hỏi cung bị can (được hỏi họ sau khi hoạt động này kết thúc); được báo trước thời gian, địa điểm lấy lời khai, hỏi cung, hoạt động điều tra khác; xem biên bản hoạt động tố tụng có sự tham gia của mình; đề nghị thay đổi người có thẩm quyền tiến hành tố tụng; đề nghị thay đổi, hủy bỏ biện pháp ngăn chặn; thu thập, đưa ra chứng cứ; đề nghị giám định bổ sung, giám định lại; đọc, ghi chép, sao chụp tài liệu hồ sơ vụ án liên quan đến việc bào chữa từ khi kết thúc điều tra; tham gia hỏi, tranh luận tại phiên tòa; khiếu nại quyết định, hành vi tố tụng; kháng cáo nếu bị cáo là người dưới 18 tuổi hoặc người có nhược điểm về tâm thần, thể chất.
Người bào chữa có nghĩa vụ: dùng mọi biện pháp do pháp luật quy định để làm sáng tỏ tình tiết xác định người bị buộc tội vô tội hoặc tình tiết giảm nhẹ; giúp người bị buộc tội về mặt pháp lý. Vi phạm bị hủy bỏ đăng ký bào chữa, xử lý kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự (khoản 3 Điều 73).
Trong bối cảnh loạt luật tư pháp hình sự mới hiệu lực 01/07/2026 (gồm các luật hợp nhất vào VBHN 17/2026), quyền bào chữa được bảo đảm theo hướng tiếp cận sớm, công khai, minh bạch hơn. Người bị buộc tội nên mời luật sư ngay khi bị giữ, bị bắt, bị tạm giữ hoặc nhận giấy triệu tập, quyết định khởi tố.
Có. Người bị bắt thuộc trường hợp khẩn cấp, phạm tội quả tang hay truy nã có quyền tự bào chữa, nhờ người bào chữa (điểm g khoản 1 Điều 58); người bào chữa tham gia tố tụng từ khi người bị bắt có mặt tại trụ sở Cơ quan điều tra hoặc từ khi có quyết định tạm giữ (Điều 74).
Có. Người bào chữa do người bị buộc tội, người đại diện hoặc người thân thích lựa chọn (khoản 1 Điều 75). Người thân thích có thể nộp đơn nhờ người bào chữa; cơ quan phải thông báo cho người bị tạm giam biết để có ý kiến.
Vì khoản 1 Điều 76 Bộ luật Tố tụng hình sự (VBHN 17/2026) buộc cơ quan có thẩm quyền phải chỉ định người bào chữa nếu không mời; quyền này tiếp tục được bảo đảm theo Luật Tư pháp người chưa thành niên 59/2024/QH15.
Có. Người bào chữa có quyền có mặt khi hỏi cung bị can, được hỏi bị can sau khi hoạt động hỏi cung kết thúc, và được báo trước thời gian, địa điểm hỏi cung (khoản 1 Điều 73).
Người bào chữa được đọc, ghi chép, sao chụp tài liệu hồ sơ vụ án liên quan đến việc bào chữa từ khi kết thúc điều tra (điểm l khoản 1 Điều 73).
Không. Luật sư có nghĩa vụ không tiết lộ bí mật điều tra, thông tin vụ án và thông tin của người bị buộc tội, trừ khi được người này đồng ý bằng văn bản (khoản 2 Điều 73).
Nội dung bài viết dựa trên quy định pháp luật hiện hành tại thời điểm cập nhật, bao gồm:
Bài viết liên quan: Quyền của bị can, bị cáo · Bảo lĩnh, đặt tiền để bảo đảm · Thời hạn tạm giữ, tạm giam. Cần luật sư bào chữa, xem dịch vụ tố tụng và bào chữa hình sự.
Gửi thông tin vụ việc — Luật sư hình sự đánh giá và tư vấn hướng bào chữa.
