Tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản: dấu hiệu và hình phạt

1. Khái niệm tội hủy hoại, cố ý làm hư hỏng tài sản

Điều 178 Bộ luật Hình sự 2015 (100/2015/QH13), sửa đổi, bổ sung năm 2017 (12/2017/QH14) quy định tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản. Đây là hai hành vi độc lập nhưng cùng bị xử lý trong một điều luật: hủy hoại tài sản là làm cho tài sản mất hẳn giá trị sử dụng (đốt, đập phá, chặt phá đến mức không thể sử dụng được); cố ý làm hư hỏng tài sản là làm cho tài sản giảm sút đáng kể giá trị sử dụng (đập vỡ mặt kính, đâm thủng lốp xe, phá khóa trụ sở…).

Điểm chung của hai hành vi này là người phạm tội cố ý tác động làm hư hại tài sản thuộc sở hữu, quản lý hợp pháp của người khác. Hành vi chỉ bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi thỏa mãn định lượng về giá trị thiệt hại hoặc thuộc các trường hợp đặc biệt mà luật quy định.

2. Dấu hiệu cấu thành tội phạm

Căn cứ khoản 1 Điều 178 BLHS, tội phạm này được xác định qua các dấu hiệu sau:

• Khách thể: xâm phạm quyền sở hữu tài sản của người khác được pháp luật bảo hộ;
• Mặt khách quan: hành vi hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản của người khác. Tài sản của chính mình thì không cấu thành tội này;
• Mặt chủ quan: người phạm tội thực hiện hành vi với lỗi cố ý — biết rõ hành vi của mình sẽ gây thiệt hại cho tài sản của người khác nhưng vẫn mong muốn hoặc chấp nhận hậu quả;
• Chủ thể: người đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự, có năng lực trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật Hình sự.

Về định lượng, hành vi bị truy cứu khi tài sản bị thiệt hại trị giá từ 2.000.000 đồng trở lên, hoặc dưới 2.000.000 đồng nhưng thuộc một trong các trường hợp quy định tại khoản 1 Điều 178: đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này mà còn vi phạm; đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm; gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội; tài sản là phương tiện kiếm sống chính của người bị hại và gia đình họ; tài sản là di vật, cổ vật.

3. Định lượng giá trị tài sản thiệt hại

Giá trị tài sản thiệt hại là yếu tố quyết định khung hình phạt. Theo Điều 178 BLHS, thiệt hại được xác định dựa trên giá trị thực tế của tài sản tại thời điểm bị xâm phạm theo kết quả định giá của cơ quan chức năng. Các mốc định khung gồm:

• Từ 2.000.000 đồng đến dưới 50.000.000 đồng, hoặc dưới 2.000.000 đồng nhưng thuộc trường hợp đặc biệt (khoản 1);
• Từ 50.000.000 đồng đến dưới 200.000.000 đồng (khoản 2);
• Từ 200.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng (khoản 3);
• Từ 500.000.000 đồng trở lên (khoản 4).

Giá trị thiệt hại do cơ quan điều tra trưng cầu định giá tài sản; nếu có tranh chấp, kết quả định giá là căn cứ để xác định khung hình phạt và mức bồi thường.

4. Khung hình phạt và tình tiết tăng nặng

Các khung hình phạt được quy định tại các khoản 1, 2, 3, 4 và 5 Điều 178 BLHS như sau:

• Khoản 1: phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng, cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm — áp dụng khi thiệt hại từ 2 triệu đến dưới 50 triệu hoặc dưới 2 triệu nhưng thuộc trường hợp đặc biệt;
• Khoản 2: phạt tù từ 02 năm đến 07 năm — khi có tổ chức; thiệt hại từ 50 triệu đến dưới 200 triệu; tài sản là bảo vật quốc gia; dùng chất nguy hiểm về cháy, nổ hoặc thủ đoạn nguy hiểm khác; để che giấu tội phạm khác; vì lý do công vụ của người bị hại; tái phạm nguy hiểm;
• Khoản 3: phạt tù từ 05 năm đến 10 năm — khi thiệt hại từ 200 triệu đến dưới 500 triệu;
• Khoản 4: phạt tù từ 10 năm đến 20 năm — khi thiệt hại từ 500 triệu trở lên;
• Khoản 5: hình phạt bổ sung: phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.

Riêng hành vi đập phá quán ăn, trụ sở, xe cộ gây thiệt hại lớn hoặc đánh vào phương tiện kiếm sống của người bị hại thường bị xử lý ở khung tăng nặng, nhất là khi hành vi gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự hoặc thực hiện có tổ chức. Ngoài ra, nếu người phạm tội tự nguyện bồi thường thiệt hại, khắc phục hậu quả, đây là tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự theo điểm b khoản 1 Điều 51 BLHS, có thể giúp Tòa án xem xét giảm nhẹ hình phạt.

Khi vụ việc liên quan đến việc khởi tố, điều tra và hậu quả pháp lý của tội phạm, bạn có thể tham khảo thêm điều kiện khởi tố vụ án hình sự và nội dung về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng.

5. Trách nhiệm bồi thường dân sự

Trách nhiệm hình sự không thay thế trách nhiệm bồi thường dân sự. Theo Điều 584 Bộ luật Dân sự 2015, người có hành vi xâm phạm tài sản của người khác gây thiệt hại thì phải bồi thường.

Thiệt hại được bồi thường khi tài sản bị xâm phạm được quy định tại Điều 589 Bộ luật Dân sự 2015, gồm: tài sản bị mất, bị hủy hoại hoặc bị hư hỏng; lợi ích gắn liền với việc sử dụng, khai thác tài sản bị mất, bị giảm sút; chi phí hợp lý để ngăn chặn, hạn chế và khắc phục thiệt hại; các thiệt hại khác do luật định. Ví dụ nếu xe tải bị đập phá làm người bị hại mất thu nhập nhiều ngày, khoản thu nhập đó cũng được xem xét bồi thường.

Trong vụ án hình sự, người bị hại có thể yêu cầu bồi thường ngay trong quá trình tố tụng. Với tư cách bị hại, người bị thiệt hại có quyền đưa ra chứng cứ, yêu cầu định giá, tham gia phiên tòa và kháng cáo theo Điều 62 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015 (bản mới nhất).

6. Khi nào xử lý hành chính thay vì hình sự

Không phải mọi hành vi đập phá, làm hư hỏng tài sản đều bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Hành vi gây thiệt hại dưới 2.000.000 đồng và không thuộc các trường hợp nêu tại khoản 1 Điều 178 (chưa bị xử phạt vi phạm hành chính, chưa bị kết án, không gây ảnh hưởng xấu đến an ninh trật tự, tài sản không phải phương tiện kiếm sống chính hay di vật, cổ vật…) thì bị xử phạt vi phạm hành chính theo Nghị định 144/2021/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh, trật tự, an toàn xã hội, đồng thời vẫn phải bồi thường thiệt hại dân sự cho người bị hại.

Vì vậy, ranh giới giữa xử lý hành chính và truy cứu hình sự phụ thuộc chủ yếu vào giá trị thiệt hại và nhân thân, hoàn cảnh phạm tội. Cần thu thập hóa đơn, chứng từ, kết quả định giá để xác định chính xác giá trị thiệt hại ngay từ đầu.

Nếu bạn hoặc gia đình đang gặp vụ việc liên quan đến phá hoại tài sản, việc đánh giá đúng khung xử lý và bảo vệ quyền lợi bồi thường cần được luật sư xem xét trên hồ sơ cụ thể. Xem các dịch vụ pháp lý của chúng tôi tại đây.

7. Câu hỏi thường gặp

Đập phá tài sản trị giá bao nhiêu thì bị khởi tố hình sự?

Theo khoản 1 Điều 178 Bộ luật Hình sự, hành vi hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản của người khác gây thiệt hại từ 2.000.000 đồng trở lên thì có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự; dưới 2.000.000 đồng vẫn bị truy cứu nếu thuộc các trường hợp luật quy định (đã bị xử phạt hành chính, đã bị kết án chưa xóa án tích, gây ảnh hưởng xấu đến an ninh trật tự, tài sản là phương tiện kiếm sống chính, di vật hoặc cổ vật).

Bị hại có quyền yêu cầu khởi tố vụ án này không?

Tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản (Điều 178 BLHS) không thuộc danh sách khởi tố theo yêu cầu của bị hại tại khoản 1 Điều 155 Bộ luật Tố tụng Hình sự, nên vụ án được khởi tố theo quy định chung. Người bị hại vẫn có quyền tố giác, cung cấp chứng cứ và yêu cầu bồi thường theo Điều 62 Bộ luật Tố tụng Hình sự.

Nếu bồi thường đầy đủ thì có được giảm nhẹ hình phạt không?

Có. Tự nguyện sửa chữa, bồi thường thiệt hại hoặc khắc phục hậu quả là tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự theo điểm b khoản 1 Điều 51 Bộ luật Hình sự, được Tòa án xem xét khi quyết định hình phạt.

Làm hư hỏng tài sản của người khác dưới 2 triệu đồng có bị xử phạt không?

Vẫn bị xử phạt vi phạm hành chính theo Nghị định 144/2021/NĐ-CP và phải bồi thường thiệt hại dân sự theo Bộ luật Dân sự 2015, nhưng không bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu không thuộc trường hợp đặc biệt.

Lưu ý khi áp dụng

Nội dung bài viết dựa trên quy định pháp luật hiện hành tại thời điểm cập nhật, bao gồm:

• Bộ luật Hình sự 2015 (100/2015/QH13), sửa đổi, bổ sung 2017 (12/2017/QH14) - Điều 178, Điều 51
• Bộ luật Dân sự 2015 - Điều 584, Điều 589
• Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015 (bản sửa đổi, bổ sung mới nhất) - Điều 62, Điều 155
• Nghị định 144/2021/NĐ-CP - xử phạt vi phạm hành chính lĩnh vực an ninh, trật tự