Kết hôn có yếu tố nước ngoài là quan hệ hôn nhân phát sinh giữa các bên có ít nhất một bên là người nước ngoài hoặc người Việt Nam định cư ở nước ngoài. Theo khoản 25 Điều 3 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, quan hệ hôn nhân và gia đình có yếu tố nước ngoài bao gồm cả quan hệ giữa các bên là công dân Việt Nam nhưng căn cứ để xác lập, thay đổi, chấm dứt quan hệ đó theo pháp luật nước ngoài, phát sinh tại nước ngoài.
Các trường hợp điển hình gồm: công dân Việt Nam kết hôn với người nước ngoài tại Việt Nam; công dân Việt Nam kết hôn với người nước ngoài tại nước ngoài; người Việt Nam định cư ở nước ngoài kết hôn với nhau hoặc với người nước ngoài; công dân Việt Nam kết hôn với nhau tại nước ngoài. Tùy từng trường hợp, cơ quan có thẩm quyền đăng ký và thủ tục áp dụng sẽ khác nhau.
Theo Điều 8 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, nam, nữ kết hôn phải đáp ứng các điều kiện: nam từ đủ 20 tuổi trở lên, nữ từ đủ 18 tuổi trở lên; việc kết hôn do nam và nữ tự nguyện quyết định, không bên nào được ép buộc, cưỡng ép hoặc cản trở; không bị mất năng lực hành vi dân sự; không thuộc các trường hợp bị cấm kết hôn như kết hôn giả tạo, tảo hôn, kết hôn giữa những người có họ trong phạm vi ba đời, giữa cha mẹ nuôi với con nuôi, giữa những người đang có vợ hoặc đang có chồng.
Đối với kết hôn có yếu tố nước ngoài, ngoài các điều kiện nêu trên, cơ quan có thẩm quyền còn xem xét quy định của pháp luật nước mà bên nước ngoài mang quốc tịch. Theo nguyên tắc chung, điều kiện kết hôn được áp dụng theo pháp luật của nước mà mỗi bên mang quốc tịch và việc kết hôn không được trái với nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam. Do đó, các bên cần kiểm tra kỹ quy định của cả pháp luật Việt Nam và pháp luật nước ngoài trước khi tiến hành thủ tục.
Thẩm quyền đăng ký kết hôn có yếu tố nước ngoài được quy định tại Điều 126 và Điều 127 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 như sau:
Trước khi thực hiện thủ tục, các bên nên liên hệ với Ủy ban nhân dân cấp huyện hoặc Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài để được hướng dẫn cụ thể, vì thẩm quyền còn phụ thuộc vào nơi cư trú và quốc tịch của từng bên tại thời điểm đăng ký.
Hồ sơ đăng ký kết hôn có yếu tố nước ngoài được quy định tại Nghị định 123/2015/NĐ-CP về hộ tịch. Theo đó, hồ sơ gồm các giấy tờ cơ bản sau:
Giấy tờ bằng tiếng nước ngoài phải được dịch sang tiếng Việt và bản dịch phải được công chứng, chứng thực theo quy định. Danh mục hồ sơ cụ thể có thể khác nhau giữa các địa phương, do đó các bên nên liên hệ trước với cơ quan đăng ký để được hướng dẫn đầy đủ.
Trình tự đăng ký kết hôn có yếu tố nước ngoài được thực hiện theo quy định của Nghị định 123/2015/NĐ-CP. Sau khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ, cán bộ tư pháp - hộ tịch tiến hành thẩm tra, xác minh điều kiện kết hôn của các bên, đồng thời niêm yết việc kết hôn tại trụ sở Ủy ban nhân dân cấp huyện trong thời hạn do pháp luật quy định để cộng đồng phản ánh nếu có căn cứ cho rằng việc kết hôn vi phạm điều cấm của luật.
Theo Điều 18 Nghị định 123/2015/NĐ-CP, trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ, cán bộ tư pháp - hộ tịch thẩm tra, xác minh và niêm yết việc kết hôn; sau thời gian niêm yết, Ủy ban nhân dân cấp huyện xem xét, quyết định cấp Giấy chứng nhận kết hôn. Trường hợp cần xác minh thêm, thời hạn giải quyết có thể được kéo dài nhưng không quá 30 ngày kể từ ngày nhận đủ hồ sơ. Khi được cấp Giấy chứng nhận kết hôn, hai bên tiến hành lễ trao giấy chứng nhận và được hướng dẫn về quyền, nghĩa vụ của vợ chồng.
Trường hợp công dân Việt Nam đã đăng ký kết hôn tại nước ngoài theo pháp luật của nước đó và muốn quan hệ hôn nhân được ghi nhận tại Việt Nam, các bên thực hiện thủ tục ghi chú kết hôn vào sổ hộ tịch theo quy định của Nghị định 123/2015/NĐ-CP. Việc ghi chú giúp cập nhật tình trạng hôn nhân của công dân tại Việt Nam, phục vụ cho các thủ tục hành chính, giấy tờ sau này.
Đối với quan hệ hôn nhân giữa công dân Việt Nam với người nước ngoài hoặc người Việt Nam định cư ở nước ngoài được xác lập trước ngày 01/01/2001 mà chưa đăng ký kết hôn, pháp luật có quy định riêng về thủ tục đăng ký để công nhận quan hệ hôn nhân đó, nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên và của con cái. Các trường hợp cụ thể cần được tư vấn chi tiết vì có nhiều quy định chuyển tiếp khác nhau.
Nội dung trên chỉ mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến tư vấn pháp lý chính thức. Mỗi vụ việc cần được luật sư đánh giá trên hồ sơ cụ thể.
Nội dung bài viết dựa trên quy định pháp luật hiện hành tại thời điểm cập nhật, bao gồm:
Gửi thông tin vụ việc — Luật sư đánh giá và tư vấn hướng xử lý.
