Trợ cấp thôi việc, trợ cấp mất việc theo Bộ luật Lao động 2019

1. Trợ cấp thôi việc (Điều 46 BLLĐ 2019)

1.1. Điều kiện hưởng

NLĐ được hưởng trợ cấp thôi việc khi đáp ứng đủ các điều kiện sau:

• Làm việc thường xuyên từ đủ 12 tháng trở lên.
• Chấm dứt HĐLĐ thuộc một trong các trường hợp: hết hạn HĐLĐ, hoàn thành công việc, hai bên thỏa thuận chấm dứt, NLĐ đơn phương chấm dứt đúng luật, NSDLĐ đơn phương chấm dứt đúng luật.

1.2. Cách tính trợ cấp thôi việc

Công thức: Tiền trợ cấp thôi việc = ½ × Thời gian làm việc tính hưởng trợ cấp × Tiền lương bình quân 06 tháng liền kề trước khi chấm dứt

Trong đó:

• Thời gian làm việc tính hưởng trợ cấp = tổng thời gian NLĐ làm việc thực tế trừ đi thời gian NLĐ đã tham gia BHXH bắt buộc và thời gian NLĐ đã được nhận trợ cấp thôi việc, mất việc trước đó.
• Tiền lương bình quân = bình quân tiền lương của 06 tháng liền kề trước khi chấm dứt HĐLĐ.

Điều 46 BLLĐ 2019 (khoản 1): "Khi hợp đồng lao động chấm dứt theo quy định tại các khoản 1, 2, 3, 4, 6, 7, 9 và 10 Điều 34 của Bộ luật này thì người sử dụng lao động có trách nhiệm chi trả trợ cấp thôi việc cho người lao động đã làm việc thường xuyên từ đủ 12 tháng trở lên, mỗi năm làm việc được trợ cấp một nửa tháng tiền lương, trừ trường hợp đủ điều kiện hưởng lương hưu."

1.3. Ví dụ tính trợ cấp thôi việc

Anh Tuấn làm việc tại công ty A từ tháng 01/2020 đến tháng 06/2026 (6 năm 6 tháng), với mức lương bình quân 06 tháng cuối là 12.000.000 đồng/tháng. Anh Tuấn đã tham gia BHXH bắt buộc suốt thời gian làm việc.

Cách tính: Thời gian làm việc tính hưởng trợ cấp = 6,5 năm - 6,5 năm (đã đóng BHXH) = 0. Anh Tuấn không được hưởng trợ cấp thôi việc vì toàn bộ thời gian đã tham gia BHXH bắt buộc.

Trên thực tế, do NLĐ thường đã tham gia BHXH bắt buộc trong toàn bộ thời gian làm việc, nên trợ cấp thôi việc thường chỉ được hưởng đối với thời gian làm việc trước ngày 01/01/2009 (khi Luật BHXH chưa có hiệu lực đầy đủ) hoặc thời gian NLĐ chưa tham gia BHXH.

2. Trợ cấp mất việc (Điều 47 BLLĐ 2019)

2.1. Điều kiện hưởng

NLĐ được hưởng trợ cấp mất việc khi:

• Làm việc thường xuyên từ đủ 12 tháng trở lên.
• Chấm dứt HĐLĐ do NSDLĐ thay đổi cơ cấu, công nghệ hoặc vì lý do kinh tế (khoản 11 Điều 34 BLLĐ 2019).
• Hoặc do NSDLĐ sáp nhập, hợp nhất, chia, tách doanh nghiệp.

2.2. Cách tính trợ cấp mất việc

Công thức: Tiền trợ cấp mất việc = Thời gian làm việc tính hưởng trợ cấp × Tiền lương bình quân 06 tháng liền kề

Mức trợ cấp mất việc tối thiểu bằng 02 tháng tiền lương (nếu thời gian làm việc dưới 02 năm).

Điều 47 BLLĐ 2019 (khoản 1): "Người sử dụng lao động có trách nhiệm trả trợ cấp mất việc làm cho người lao động đã làm việc thường xuyên từ đủ 12 tháng trở lên trong trường hợp người sử dụng lao động thay đổi cơ cấu, công nghệ hoặc vì lý do kinh tế, mỗi năm làm việc trả 01 tháng tiền lương nhưng ít nhất bằng 02 tháng tiền lương."

2.3. Ví dụ tính trợ cấp mất việc

Chị Lan làm việc tại công ty Y từ tháng 01/2022. Tháng 07/2026, công ty tái cơ cấu và cho chị Lan nghỉ việc. Mức lương bình quân 06 tháng cuối là 10.000.000 đồng/tháng. Chị Lan đã tham gia BHXH bắt buộc toàn bộ thời gian.

Cách tính: Thời gian làm việc thực tế = 4 năm 6 tháng. Thời gian đã đóng BHXH = 4 năm 6 tháng. Thời gian tính hưởng trợ cấp = 0. Chị Lan không được hưởng trợ cấp mất việc từ NSDLĐ, nhưng được hưởng bảo hiểm thất nghiệp từ cơ quan BHXH.

3. So sánh trợ cấp thôi việc và trợ cấp mất việc

Lưu ý quan trọng: Cả hai loại trợ cấp đều được tính trên thời gian làm việc trừ đi thời gian NLĐ đã tham gia BHXH bắt buộc. Do đó, nếu NLĐ đã tham gia BHXH bắt buộc trong toàn bộ thời gian làm việc, NLĐ sẽ không được hưởng trợ cấp thôi việc/mất việc từ NSDLĐ, mà thay vào đó được hưởng bảo hiểm thất nghiệp từ Quỹ Bảo hiểm thất nghiệp.

4. Các trường hợp không được hưởng trợ cấp

Theo Điều 46 và 47 BLLĐ 2019, NLĐ không được hưởng trợ cấp thôi việc hoặc trợ cấp mất việc trong các trường hợp:

• NLĐ đủ điều kiện hưởng lương hưu.
• NLĐ bị kỷ luật sa thải.
• NLĐ tự ý bỏ việc trái pháp luật (đơn phương chấm dứt HĐLĐ trái pháp luật).
• NLĐ chết hoặc mất tích.
• NLĐ là người nước ngoài khi giấy phép lao động hết hiệu lực.
• Thời gian làm việc dưới 12 tháng.
• Thời gian làm việc đã được tính hưởng trợ cấp trước đó.

Kết luận

Trợ cấp thôi việc và trợ cấp mất việc là quyền lợi quan trọng của NLĐ khi chấm dứt HĐLĐ. Tuy nhiên, do cơ chế tính trừ thời gian đã đóng BHXH, trên thực tế phần lớn NLĐ sẽ không nhận được trợ cấp từ NSDLĐ mà thay vào đó được hưởng bảo hiểm thất nghiệp. NLĐ cần kiểm tra kỹ thời gian đóng BHXH, thời gian làm việc thực tế và yêu cầu NSDLĐ thanh toán đầy đủ quyền lợi khi nghỉ việc.

FAQ — Câu hỏi thường gặp

NLĐ có thể vừa nhận trợ cấp thôi việc vừa nhận bảo hiểm thất nghiệp không?

Có. Trợ cấp thôi việc do NSDLĐ chi trả cho thời gian NLĐ chưa tham gia BHXH bắt buộc, còn bảo hiểm thất nghiệp do Quỹ BHTN chi trả cho thời gian NLĐ đã đóng BHTN. Hai chế độ này độc lập với nhau.

NSDLĐ không thanh toán trợ cấp thôi việc thì NLĐ làm gì?

NLĐ có thể: (i) yêu cầu NSDLĐ thanh toán bằng văn bản; (ii) khiếu nại đến Phòng Lao động - TBXH nơi doanh nghiệp đặt trụ sở; (iii) khởi kiện ra Tòa án nhân dân khu vực. Thời hiệu khởi kiện là 01 năm kể từ ngày phát hiện hành vi vi phạm.

NLĐ làm việc dưới 12 tháng có được hưởng trợ cấp thôi việc không?

Không. Điều 46 BLLĐ 2019 yêu cầu NLĐ phải làm việc thường xuyên từ đủ 12 tháng trở lên mới được hưởng trợ cấp thôi việc.