Tên thương mại và nhãn hiệu là hai đối tượng sở hữu công nghiệp khác nhau: tên thương mại bảo hộ tên gọi của chủ thể kinh doanh dựa trên việc sử dụng hợp pháp, còn nhãn hiệu bảo hộ dấu hiệu phân biệt hàng hóa, dịch vụ dựa trên việc đăng ký. Trả lời ngắn: tên thương mại không cần đăng ký nhưng phạm vi bảo hộ giới hạn trong cùng lĩnh vực và khu vực kinh doanh; nhãn hiệu phải đăng ký tại Cục Sở hữu trí tuệ, có hiệu lực 10 năm và có thể gia hạn, theo Luật Sở hữu trí tuệ 2005 (50/2005/QH11), sửa đổi, bổ sung nhiều lần, mới nhất là Luật 131/2025/QH15 có hiệu lực từ ngày 01/4/2026.
Theo khoản 21 Điều 4 Luật Sở hữu trí tuệ (được sửa đổi, bổ sung, bao gồm Luật 131/2025/QH15), tên thương mại là tên gọi của tổ chức, cá nhân dùng trong hoạt động kinh doanh để phân biệt chủ thể kinh doanh mang tên thương mại đó với chủ thể kinh doanh khác trong cùng lĩnh vực và khu vực kinh doanh. Thông thường, tên thương mại chính là tên doanh nghiệp đăng ký kinh doanh hoặc tên gọi sử dụng rộng rãi, ổn định trong kinh doanh.
Điều 76 Luật Sở hữu trí tuệ quy định tên thương mại được bảo hộ nếu có khả năng phân biệt chủ thể kinh doanh với chủ thể kinh doanh khác trong cùng lĩnh vực và khu vực kinh doanh. Tên thương mại được coi là có khả năng phân biệt khi chứa thành phần tên riêng, không trùng hoặc tương tự đến mức gây nhầm lẫn với tên thương mại người khác đã sử dụng trước trong cùng lĩnh vực và khu vực kinh doanh, với nhãn hiệu của người khác hoặc với chỉ dẫn địa lý đang được bảo hộ, không trái đạo đức xã hội và không lừa dối khách hàng.
Ngoài ra, Điều 77 quy định tên cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị – xã hội và chủ thể không liên quan đến hoạt động kinh doanh không được bảo hộ dưới danh nghĩa tên thương mại.
Theo khoản 16 Điều 4 và Điều 72 Luật Sở hữu trí tuệ, nhãn hiệu là dấu hiệu dùng để phân biệt hàng hóa, dịch vụ của tổ chức, cá nhân này với tổ chức, cá nhân khác; có thể là chữ cái, từ ngữ, hình vẽ, hình ảnh, kể cả hình ba chiều hoặc sự kết hợp các yếu tố đó, thể hiện bằng một hoặc nhiều màu sắc.
Theo Điều 74, nhãn hiệu được bảo hộ nếu là dấu hiệu nhìn thấy được dưới dạng chữ cái, từ ngữ, hình vẽ, hình ảnh, kể cả hình ba chiều hoặc sự kết hợp các yếu tố đó, thể hiện bằng một hoặc nhiều màu sắc, đồng thời có khả năng phân biệt hàng hóa, dịch vụ của chủ sở hữu nhãn hiệu với hàng hóa, dịch vụ của chủ thể khác. Pháp luật hiện hành còn ghi nhận nhãn hiệu tập thể, nhãn hiệu chứng nhận, nhãn hiệu liên kết và nhãn hiệu âm thanh (bổ sung từ năm 2022).
Điểm khác biệt cốt lõi nằm ở chức năng: tên thương mại phân biệt chủ thể kinh doanh (công ty, hộ kinh doanh, kênh bán hàng), còn nhãn hiệu phân biệt hàng hóa, dịch vụ. Sự khác biệt này dẫn đến hệ quả pháp lý quan trọng:
Ví dụ: tên "Công ty TNHH Minh Bạch" là tên thương mại; logo, tên sản phẩm gắn trên hàng hóa là nhãn hiệu. Một doanh nghiệp có thể vừa bảo hộ tên thương mại, vừa đăng ký nhãn hiệu cho tên, logo.
Không cần. Khoản 2 Điều 6 Luật Sở hữu trí tuệ quy định quyền đối với tên thương mại được xác lập trên cơ sở sử dụng hợp pháp, không phụ thuộc thủ tục đăng ký. Tuy nhiên, phạm vi quyền giới hạn theo khoản 2 Điều 34 Nghị định 65/2023/NĐ-CP (sửa đổi, bổ sung năm 2026, mới nhất là Nghị định 100/2026/NĐ-CP): gồm tên thương mại, lĩnh vực và lãnh thổ kinh doanh mà chủ thể đã sử dụng tên thương mại hợp pháp. Nói cách khác, bảo hộ tên thương mại là "bảo hộ theo sử dụng", chỉ có hiệu lực ở nơi và lĩnh vực doanh nghiệp thực sự hoạt động.
Ngược lại, nhãn hiệu thông thường chỉ được bảo hộ khi đã đăng ký (khoản 1 Điều 6), quyền đăng ký thuộc về tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ của mình (Điều 87). Ngoại lệ duy nhất là nhãn hiệu nổi tiếng: quyền xác lập trên cơ sở sử dụng, không phụ thuộc đăng ký (khoản 1 Điều 6), theo khái niệm và tiêu chí đánh giá tại Điều 4 và Điều 75.
Xung đột thường xảy ra theo hai chiều. Một là doanh nghiệp dùng tên thương mại trước nhưng không đăng ký nhãn hiệu, sau đó người khác đăng ký nhãn hiệu trùng hoặc tương tự gây nhầm lẫn; do nhãn hiệu bảo hộ theo đăng ký, chủ doanh nghiệp có thể bị cấm sử dụng tên trên hàng hóa, dịch vụ của chính mình. Hai là doanh nghiệp có nhãn hiệu đã đăng ký bị đơn vị khác dùng tên thương mại trùng, tương tự kinh doanh cùng lĩnh vực, gây nhầm lẫn cho khách hàng.
Điều 129 Luật Sở hữu trí tuệ quy định hành vi xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu và tên thương mại: sử dụng chỉ dẫn thương mại trùng hoặc tương tự với nhãn hiệu của người khác cho hàng hóa, dịch vụ trùng hoặc tương tự gây nhầm lẫn (khoản 1); sử dụng chỉ dẫn thương mại trùng hoặc tương tự với tên thương mại của người khác đã sử dụng trước, gây nhầm lẫn về chủ thể kinh doanh (khoản 2). Chủ thể bị xâm phạm có thể yêu cầu chấm dứt hành vi, bồi thường thiệt hại, xử lý hành chính hoặc khởi kiện tại Tòa án.
Tranh chấp gần đây diễn ra nhiều với người kinh doanh nhỏ, chủ shop online, TikToker: tên kênh, tên shop dùng như tên thương mại, nhưng khi người khác đăng ký nhãn hiệu trùng tên hoặc ngược lại, hai bên xung đột gay gắt trên sàn thương mại điện tử và mạng xã hội. Vì tên thương mại bảo hộ theo sử dụng, việc chứng minh sử dụng trước trong cùng lĩnh vực và khu vực kinh doanh là then chốt. Cách phòng ngừa hiệu quả nhất là đăng ký nhãn hiệu sớm.
Trước khi xảy ra tranh chấp, hãy tìm hiểu quy trình đăng ký nhãn hiệu, cách xử lý xâm phạm nhãn hiệu và quy định về tên thương mại, nhãn hiệu nổi tiếng. Công ty Luật Minh Bạch tư vấn, hỗ trợ doanh nghiệp trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ gồm tra cứu, soạn hồ sơ và xử lý tranh chấp; liên hệ hotline 0987 892 333 hoặc email info@luatminhbach.vn.
Không cần. Tên thương mại được bảo hộ trên cơ sở sử dụng hợp pháp (khoản 2 Điều 6 Luật Sở hữu trí tuệ), nhưng phạm vi bảo hộ giới hạn trong cùng lĩnh vực và khu vực kinh doanh nên dễ xảy ra tranh chấp.
Không bắt buộc nhưng nên đăng ký. Nhãn hiệu chỉ được bảo hộ khi đã đăng ký (khoản 1 Điều 6), trừ trường hợp là nhãn hiệu nổi tiếng được bảo hộ theo sử dụng.
Không đương nhiên. Tên công ty thường là tên thương mại; muốn được bảo hộ với danh nghĩa nhãn hiệu, doanh nghiệp phải đăng ký nhãn hiệu cho tên, logo của mình.
Thông thường từ 12 đến 18 tháng nếu đơn thuận lợi. Nhãn hiệu có hiệu lực 10 năm kể từ ngày nộp đơn và có thể gia hạn liên tiếp, mỗi lần 10 năm (Điều 93, Điều 95 Luật Sở hữu trí tuệ).
Bạn có thể phản đối, khiếu nại đơn của người khác tại Cục Sở hữu trí tuệ nếu chứng minh tên thương mại của mình đã sử dụng hợp pháp trước trong cùng lĩnh vực và khu vực kinh doanh, hoặc chứng minh nhãn hiệu của mình đã nổi tiếng. Cần lưu giữ chứng cứ sử dụng ngay từ đầu.
Nên đăng ký. Khi bán hàng trên sàn thương mại điện tử, TikTok, Facebook, nhãn hiệu đăng ký giúp chống gian lận thương mại, ngăn người khác lợi dụng uy tín và yêu cầu các nền tảng gỡ bỏ sản phẩm xâm phạm.
Nội dung bài viết dựa trên quy định pháp luật hiện hành tại thời điểm cập nhật, bao gồm:
Luật sư đánh giá hồ sơ, tư vấn đăng ký nhãn hiệu và xử lý xung đột tên thương mại trên các nền tảng online.
