Xâm phạm sở hữu trí tuệ (SHTT) là hành vi xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan, quyền sở hữu công nghiệp hoặc quyền đối với giống cây trồng của tổ chức, cá nhân khác. Khi hành vi xâm phạm chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, cơ quan nhà nước có thẩm quyền sẽ áp dụng biện pháp hành chính để xử lý.
Biện pháp hành chính là biện pháp xử lý vi phạm hành chính do cơ quan nhà nước có thẩm quyền áp dụng đối với tổ chức, cá nhân có hành vi xâm phạm quyền SHTT. Biện pháp này được quy định tại Điều 211 Luật Sở hữu trí tuệ hợp nhất 67/VBHN-VPQH 2026, trong đó xác định các hành vi xâm phạm quyền SHTT bị xử phạt vi phạm hành chính, bao gồm: xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan; xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp; xâm phạm quyền đối với giống cây trồng.
Biện pháp hành chính được áp dụng khi hành vi xâm phạm:
Ngoài biện pháp hành chính, chủ thể quyền còn có các lựa chọn khác như biện pháp dân sự (khởi kiện ra Tòa án), biện pháp hình sự, biện pháp kiểm soát biên giới (qua Hải quan) và biện pháp kỹ thuật. Tuy nhiên, biện pháp hành chính thường được lựa chọn vì thủ tục nhanh hơn, chi phí thấp hơn so với khởi kiện dân sự.
Thẩm quyền xử lý xâm phạm SHTT bằng biện pháp hành chính được phân chia theo lĩnh vực:
Ngoài ra, Chủ tịch Ủy ban nhân dân các cấp và người đứng đầu cơ quan, đơn vị thuộc lực lượng Công an nhân dân, Quản lý thị trường cũng có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính trong phạm vi lĩnh vực, địa bàn quản lý theo quy định của pháp luật về xử lý vi phạm hành chính.
Các hình thức xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực SHTT gồm hình thức xử phạt chính và hình thức xử phạt bổ sung.
Hình thức xử phạt chính chủ yếu là phạt tiền. Ngoài ra còn có hình thức cảnh cáo đối với hành vi vi phạm có tính chất ít nghiêm trọng. Hình thức xử phạt bổ sung gồm: tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm; tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề; tước thẻ giám định viên trong thời hạn từ 01 đến 03 tháng (theo Nghị định 341/2025/NĐ-CP).
Mức phạt tiền đối với quyền tác giả, quyền liên quan được quy định tại Nghị định 341/2025/NĐ-CP (hiệu lực từ 15/02/2026), gồm 35 hành vi vi phạm, với mức phạt tối đa:
Theo nguyên tắc chung của pháp luật xử lý vi phạm hành chính, tổ chức bị phạt tiền gấp 02 lần mức phạt tiền đối với cá nhân đối với cùng một hành vi vi phạm.
Các hành vi điển hình bị xử phạt gồm: sao chép tác phẩm trái phép; sản xuất, nhập khẩu, phân phối bản sao tác phẩm, bản ghi âm, ghi hình trái phép; biểu diễn tác phẩm trái phép; xâm phạm quyền nhân thân của tác giả; sử dụng tác phẩm không xin phép hoặc không trả tiền nhuận bút, thù lao theo quy định.
Đối với sở hữu công nghiệp, mức xử phạt được quy định tại Nghị định 99/2013/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 126/2021/NĐ-CP và Nghị định 46/2024/NĐ-CP. Các hành vi điển hình gồm: sản xuất, buôn bán, nhập khẩu hàng hóa giả mạo nhãn hiệu, giả mạo chỉ dẫn địa lý; xâm phạm sáng chế, kiểu dáng công nghiệp; cạnh tranh không lành mạnh liên quan đến sở hữu công nghiệp.
Chủ thể quyền SHTT có thể yêu cầu cơ quan có thẩm quyền xử lý hành vi xâm phạm bằng biện pháp hành chính theo các bước sau:
Bước 1 – Chuẩn bị hồ sơ yêu cầu xử lý vi phạm. Hồ sơ gồm: đơn yêu cầu xử lý vi phạm; văn bằng bảo hộ quyền SHTT (hoặc tài liệu chứng minh quyền sở hữu hợp pháp); chứng cứ về hành vi xâm phạm và thiệt hại; tài liệu chứng minh thẩm quyền đại diện của người nộp hồ sơ (nếu có).
Bước 2 – Nộp hồ sơ đến cơ quan có thẩm quyền theo lĩnh vực nêu trên hoặc cơ quan quản lý nhà nước về SHTT nơi xảy ra hành vi xâm phạm.
Bước 3 – Cơ quan thụ lý và xác minh. Trong thời hạn theo quy định của pháp luật về xử lý vi phạm hành chính, cơ quan có thẩm quyền tiến hành xác minh, kiểm tra, thu thập tài liệu, chứng cứ và giám định (nếu cần) để xác định hành vi xâm phạm.
Bước 4 – Ra quyết định xử lý. Nếu có đủ căn cứ, cơ quan có thẩm quyền ban hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính hoặc quyết định áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả. Trường hợp không có hành vi vi phạm, cơ quan có trách nhiệm thông báo bằng văn bản cho người yêu cầu.
Trình tự, thủ tục xử phạt vi phạm hành chính được thực hiện theo Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012, được sửa đổi, bổ sung năm 2020.
Ngoài việc bị xử phạt vi phạm hành chính, tổ chức, cá nhân xâm phạm còn phải thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả do cơ quan có thẩm quyền áp dụng, bao gồm: buộc tiêu hủy tang vật, hàng hóa xâm phạm; buộc loại bỏ yếu tố xâm phạm khỏi hàng hóa, phương tiện kinh doanh; buộc thu hồi, tiêu hủy hoặc tái chế hàng hóa; buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được từ hành vi xâm phạm.
Về bồi thường thiệt hại, biện pháp hành chính không trực tiếp giải quyết yêu cầu bồi thường mà chỉ xử lý hành vi vi phạm. Chủ thể quyền SHTT muốn bồi thường thiệt hại phải khởi kiện vụ án dân sự tại Tòa án theo quy định hoặc thương lượng với bên xâm phạm. Tòa án có thể căn cứ vào: mức thiệt hại vật chất, lợi nhuận thu được từ hành vi xâm phạm, thiệt hại về tinh thần và chi phí hợp lý để bảo vệ quyền.
Quyết định xử phạt vi phạm hành chính về SHTT có giá trị là một trong những chứng cứ quan trọng khi khởi kiện yêu cầu bồi thường tại Tòa án, giúp chủ thể quyền chứng minh hành vi xâm phạm đã được cơ quan nhà nước xác nhận.
Biện pháp hành chính là công cụ quan trọng để bảo vệ quyền SHTT tại Việt Nam với thủ tục nhanh gọn hơn so với con đường Tòa án. Tuy nhiên, hiệu quả phụ thuộc lớn vào việc lựa chọn đúng cơ quan, chuẩn bị đầy đủ chứng cứ và xác định đúng mục tiêu cần đạt được. Nội dung bài viết chỉ mang tính tham khảo, không phải tư vấn pháp lý cho từng trường hợp cụ thể.
Luật Minh Bạch tư vấn, đại diện bảo hộ và xử lý xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ tại Việt Nam.
Gửi thông tin vụ việc — Luật sư đánh giá và tư vấn hướng xử lý.
