Giải thể doanh nghiệp: trình tự và thủ tục

1. Giải thể doanh nghiệp là gì

Giải thể doanh nghiệp là thủ tục pháp lý chấm dứt sự tồn tại của doanh nghiệp theo quy định của Luật Doanh nghiệp 2020. Sau khi giải thể, doanh nghiệp không còn tư cách pháp nhân (đối với công ty), không được tiếp tục hoạt động kinh doanh và bị xóa tên khỏi sổ đăng ký doanh nghiệp. Trước khi được giải thể, doanh nghiệp phải hoàn tất toàn bộ nghĩa vụ tài chính, thuế với cơ quan nhà nước, nghĩa vụ với người lao động và các chủ nợ. Việc giải thể chỉ hoàn tất khi Cơ quan đăng ký kinh doanh ra quyết định chấm dứt tư cách pháp lý của doanh nghiệp; do đó, doanh nghiệp không được tự ý ngừng hoạt động và coi là đã giải thể nếu chưa hoàn thành thủ tục này.

2. Các trường hợp giải thể

Theo Điều 207 Luật Doanh nghiệp 2020, doanh nghiệp bị giải thể trong các trường hợp sau:

• Kết thúc thời hạn hoạt động đã ghi trong Điều lệ mà không có quyết định gia hạn;
• Theo quyết định của Chủ sở hữu công ty, Hội đồng thành viên hoặc Đại hội đồng cổ đông (giải thể tự nguyện);
• Công ty không còn đủ số lượng thành viên tối thiểu theo quy định trong thời hạn 06 tháng liên tục mà không thực hiện thủ tục chuyển đổi loại hình doanh nghiệp;
• Bị thu hồi Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác;
• Các trường hợp khác theo quyết định của Tòa án.

Như vậy, giải thể có thể là giải thể tự nguyện do chính doanh nghiệp quyết định, hoặc giải thể bắt buộc do cơ quan nhà nước có thẩm quyền áp dụng. Trong mọi trường hợp, doanh nghiệp đều phải thực hiện các nghĩa vụ tài chính trước khi bị xóa tên.

3. Điều kiện được giải thể

Theo Điều 208 Luật Doanh nghiệp 2020, doanh nghiệp chỉ được giải thể khi bảo đảm các điều kiện sau:

• Đã thanh toán hết các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản khác;
• Doanh nghiệp không đang trong quá trình giải quyết tranh chấp tại Tòa án hoặc Trọng tài;
• Người đại diện theo pháp luật ký cam kết chịu trách nhiệm cá nhân về tính hợp pháp, chính xác và trung thực của hồ sơ giải thể.

Trường hợp doanh nghiệp không còn khả năng thanh toán các khoản nợ đến hạn, không thể thanh toán đủ nợ cho chủ nợ, doanh nghiệp không được giải thể theo thủ tục nêu trên mà phải thực hiện thủ tục phá sản theo quy định của Luật Phá sản 2014. Việc cố tình giải thể khi còn nợ chưa thanh toán có thể dẫn đến trách nhiệm cá nhân của người đại diện theo pháp luật và các thành viên, cổ đông có liên quan.

4. Hồ sơ, trình tự giải thể

Theo Điều 209 và Điều 210 Luật Doanh nghiệp 2020 cùng Nghị định 01/2021/NĐ-CP, trình tự giải thể được thực hiện như sau:

1. Thông qua nghị quyết, quyết định giải thể của cơ quan có thẩm quyền (Chủ sở hữu, Hội đồng thành viên hoặc Đại hội đồng cổ đông), trong đó nêu rõ lý do giải thể, thời hạn thanh toán nợ;
2. Trong thời hạn 07 ngày làm việc kể từ ngày thông qua quyết định giải thể, doanh nghiệp gửi quyết định giải thể và biên bản họp đến Cơ quan đăng ký kinh doanh, cơ quan thuế và thông báo cho người lao động;
3. Doanh nghiệp thanh toán hết các khoản nợ, nghĩa vụ tài sản khác trong thời hạn 06 tháng kể từ ngày thông qua quyết định giải thể; trường hợp được chủ nợ đồng ý, thời hạn này có thể kéo dài nhưng không quá 01 năm;
4. Lập báo cáo thanh toán nợ, hoàn tất quyết toán thuế và nộp hồ sơ giải thể đến Cơ quan đăng ký kinh doanh;
5. Cơ quan đăng ký kinh doanh kiểm tra hồ sơ, cấp Giấy chứng nhận xóa tên doanh nghiệp trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ; doanh nghiệp chấm dứt tồn tại kể từ thời điểm bị xóa tên.

Hồ sơ giải thể gồm: thông báo về việc giải thể, quyết định giải thể và biên bản họp, báo cáo thanh toán nợ, báo cáo quyết toán thuế hoặc văn bản xác nhận của cơ quan thuế và giấy đề nghị cấp Giấy chứng nhận xóa tên doanh nghiệp. Hồ sơ phải được chuẩn bị đầy đủ, chính xác vì người đại diện theo pháp luật phải cam kết chịu trách nhiệm về tính trung thực của hồ sơ.

5. Nghĩa vụ thuế và nợ trước khi giải thể

Trước khi giải thể, doanh nghiệp bắt buộc phải hoàn tất các nghĩa vụ sau:

• Quyết toán thuế: nộp đầy đủ hồ sơ khai quyết toán thuế, nộp các khoản thuế còn thiếu (thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập cá nhân của người lao động...), thực hiện hủy hóa đơn theo quy định về hóa đơn;
• Thanh toán tiền lương, trợ cấp thôi việc, trợ cấp mất việc làm và các quyền lợi khác của người lao động theo quy định của pháp luật lao động;
• Thanh toán các khoản nợ cho chủ nợ và các nghĩa vụ tài sản khác;
• Chốt số dư và đóng tài khoản ngân hàng sau khi hoàn tất nghĩa vụ.

Doanh nghiệp chỉ được nộp hồ sơ giải thể sau khi đã hoàn thành nghĩa vụ thuế, được xác nhận thông qua báo cáo quyết toán thuế hoặc văn bản của cơ quan thuế. Người đại diện theo pháp luật và các thành viên, cổ đông có thể phải chịu trách nhiệm cá nhân nếu khai báo không trung thực hoặc cố tình tẩu tán tài sản để trốn tránh nghĩa vụ trả nợ.

6. Phân biệt giải thể và phá sản

Giải thể và phá sản đều dẫn đến việc doanh nghiệp chấm dứt hoạt động, nhưng khác nhau về bản chất:

• Căn cứ: giải thể do doanh nghiệp tự quyết định hoặc do thu hồi Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp theo Luật Doanh nghiệp 2020; phá sản do doanh nghiệp mất khả năng thanh toán nợ đến hạn, theo Luật Phá sản 2014;
• Cơ quan xử lý: giải thể do Cơ quan đăng ký kinh doanh thực hiện; phá sản do Tòa án nhân dân thụ lý, chỉ định quản tài viên hoặc doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản;
• Điều kiện tiên quyết: giải thể đòi hỏi doanh nghiệp thanh toán đủ các khoản nợ; phá sản xảy ra khi doanh nghiệp không đủ khả năng thanh toán, tài sản được phân chia theo thứ tự ưu tiên do pháp luật quy định;
• Hệ quả: giải thể — chủ nợ được thanh toán đầy đủ, doanh nghiệp bị xóa tên; phá sản — tài sản được phân chia cho các chủ nợ theo thứ tự ưu tiên, các khoản nợ không được thanh toán đủ sẽ chấm dứt nghĩa vụ trong phạm vi tài sản còn lại của doanh nghiệp.

Do đó, doanh nghiệp gặp khó khăn tài chính cần đánh giá khả năng thanh toán trước khi lựa chọn giải thể hay nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản, tránh rủi ro pháp lý cho người quản lý.

Nội dung trên chỉ mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến tư vấn pháp lý chính thức cho từng trường hợp cụ thể. Để được luật sư đánh giá hồ sơ và hướng dẫn chi tiết, vui lòng liên hệ Công ty Luật Minh Bạch.

Lưu ý khi áp dụng

Nội dung bài viết dựa trên quy định pháp luật hiện hành tại thời điểm cập nhật, bao gồm:

• Luật Doanh nghiệp 2020 (59/2020/QH14) - Điều 207-210