Khi Nhà nước thu hồi đất, người dân được bồi thường, hỗ trợ và tái định cư theo nguyên tắc dân chủ, công khai, minh bạch và kịp thời, được quy định tại Điều 91 Luật Đất đai 2024 — điều luật nền tảng bảo vệ quyền lợi của người có đất bị thu hồi.
Điều 91. Nguyên tắc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất
1. Việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất phải bảo đảm dân chủ, khách quan, công bằng, công khai, minh bạch, kịp thời và đúng quy định của pháp luật; vì lợi ích chung, sự phát triển bền vững, văn minh và hiện đại của cộng đồng, của địa phương; quan tâm đến đối tượng chính sách xã hội, đối tượng trực tiếp sản xuất nông nghiệp.
2. Việc bồi thường về đất được thực hiện bằng việc giao đất có cùng mục đích sử dụng với loại đất thu hồi; trường hợp không có đất để bồi thường thì được bồi thường bằng tiền theo giá đất cụ thể của loại đất thu hồi do Ủy ban nhân dân cấp có thẩm quyền quyết định tại thời điểm phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Trường hợp người có đất thu hồi được bồi thường bằng đất, bằng nhà ở mà có nhu cầu được bồi thường bằng tiền thì được bồi thường bằng tiền theo nguyện vọng đã đăng ký.
3. Việc bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất phải bảo đảm người có đất thu hồi có chỗ ở, đất ở, đất sản xuất, đất phi nông nghiệp không phải là đất ở phù hợp với nhu cầu, đặc điểm của từng đối tượng và của địa phương, theo quy định của pháp luật.
4. Việc hỗ trợ và tái định cư được thực hiện theo quy định của pháp luật, quy định của địa phương và phù hợp với dự án. Nhà nước có trách nhiệm hỗ trợ ổn định đời sống, sản xuất cho người có đất thu hồi, chủ sở hữu tài sản gắn liền với đất khi bị thu hồi.
5. Việc phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, việc bố trí tái định cư phải được hoàn thành trước khi có quyết định thu hồi đất.
Nguồn: Luật Đất đai 2024 (Luật số 31/2024/QH15), có hiệu lực từ 01/8/2024, còn hiệu lực tại thời điểm viết bài.
Khoản 1 Điều 91 đặt ra chuẩn mực điều chỉnh toàn bộ hoạt động bồi thường khi thu hồi đất: phải bảo đảm dân chủ, khách quan, công bằng, công khai, minh bạch, kịp thời và đúng quy định của pháp luật. Đây là những nguyên tắc "xương sống" mà mọi phương án bồi thường đều phải tuân thủ.
Nguyên tắc này có mối quan hệ chặt chẽ với các căn cứ thu hồi đất tại Điều 79, Điều 80, Điều 81 Luật Đất đai 2024 — quy định chỉ được thu hồi đất khi thuộc trường hợp phục vụ mục đích quốc phòng, an ninh; phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng; hoặc do vi phạm pháp luật về đất đai.
Khoản 2 Điều 91 quy định hình thức bồi thường: ưu tiên giao đất có cùng mục đích sử dụng với loại đất thu hồi; chỉ khi không có đất thì bồi thường bằng tiền theo giá đất cụ thể. Nếu được bồi thường bằng đất/nhà ở nhưng người dân có nhu cầu nhận tiền thì được nhận tiền theo nguyện vọng.
Không phải ai bị thu hồi đất cũng được bồi thường về đất. Điều 95 Luật Đất đai 2024 quy định điều kiện để được bồi thường, gồm:
Như vậy, việc xác định điều kiện bồi thường (Điều 95) được áp dụng song song với nguyên tắc bồi thường (Điều 91). Người có đất thu hồi cần kiểm tra đầy đủ giấy tờ chứng minh quyền sử dụng đất hợp pháp để được xem xét bồi thường theo đúng quy định.
Đối với tổ chức được giao đất có thu tiền sử dụng đất nguồn gốc từ ngân sách nhà nước, khi thu hồi không được bồi thường về đất nhưng được hỗ trợ bằng tiền nếu phải di dời, theo quy định tại khoản 2 Điều 91.
Khoản 3, 4 Điều 91 yêu cầu việc bồi thường phải bảo đảm người dân có chỗ ở, đất ở, đất sản xuất phù hợp; Nhà nước có trách nhiệm hỗ trợ ổn định đời sống và sản xuất sau khi thu hồi.
Điểm mấu chốt nằm ở khoản 5 Điều 91: phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và việc bố trí tái định cư phải được hoàn thành trước khi có quyết định thu hồi đất. Điều này có nghĩa người dân không thể bị thu hồi đất "trong trắng" — chỗ ở và phương án đền bù phải được xác lập trước.
Trình tự cơ bản gồm: thông báo thu hồi đất → lập và công khai phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư → lấy ý kiến người dân → phê duyệt phương án → bố trí tái định cư → ban hành quyết định thu hồi và thực hiện chi trả.
Khi có nhu cầu bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi bị thu hồi đất, bạn nên tham khảo dịch vụ pháp lý của Công ty Luật Hợp danh Minh Bạch.
Nếu không đồng ý với phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư hoặc quyết định thu hồi đất, người dân có quyền khiếu nại theo quy định của pháp luật khiếu nại, hoặc khởi kiện vụ án hành chính tại Tòa án.
Một số lưu ý để bảo vệ quyền lợi:
Việc áp dụng pháp luật trong từng vụ việc thu hồi đất có thể phức tạp. Liên hệ luật sư để được phân tích cụ thể tình huống của bạn.
Năm 2026 là thời điểm Quốc hội khóa XVI đang nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Luật Đất đai 2024. Đặc biệt trong tháng 8/2026, có đề xuất ưu tiên bồi thường bằng đất, nhà ở tại chỗ cho người dân bị thu hồi đất để đảm bảo cuộc sống ổn định lâu dài.
Bên cạnh đó, Nghị quyết 21-NQ/TW định hướng chuyển từ tư duy "bồi thường tài sản" sang quan điểm "tái thiết cuộc sống" — người dân bị thu hồi đất không chỉ được đền bù về vật chất mà còn được bảo đảm sinh kế, việc làm, đời sống sau thu hồi.
Lưu ý quan trọng: đây hiện mới là định hướng chính sách và dự thảo sửa đổi, chưa phải quy định áp dụng trực tiếp. Điều 91 Luật Đất đai 2024 hiện hành vẫn còn hiệu lực và là căn cứ pháp lý chính để giải quyết bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại thời điểm này. Bài viết sẽ được cập nhật khi dự thảo được ban hành chính thức.
Có. Theo khoản 2 Điều 91, việc bồi thường về đất được ưu tiên bằng việc giao đất có cùng mục đích sử dụng với loại đất thu hồi; chỉ khi không có đất thì bồi thường bằng tiền theo giá đất cụ thể.
Theo Điều 95 Luật Đất đai 2024, bạn cần có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (Sổ đỏ) hoặc đủ điều kiện cấp Giấy chứng nhận, hoặc thuộc trường hợp được giao, cho thuê đất hợp pháp.
Khoản 5 Điều 91 quy định phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và bố trí tái định cư phải được hoàn thành trước khi có quyết định thu hồi đất. Việc bố trí chỗ ở phải xong trước khi di dời.
Bạn có quyền khiếu nại theo pháp luật khiếu nại hoặc khởi kiện vụ án hành chính tại Tòa án trong thời hiệu quy định.
Hiện mới có định hướng của Nghị quyết 21-NQ/TW và dự thảo sửa Luật Đất đai (chưa được ban hành). Điều 91 Luật Đất đai 2024 hiện vẫn còn hiệu lực và là căn cứ áp dụng.
Nếu bạn đang gặp vướng mắc về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất, hãy liên hệ ngay Công ty Luật Hợp danh Minh Bạch để được tư vấn, hỗ trợ bảo vệ quyền lợi hợp pháp.
Tham khảo thêm dịch vụ pháp lý của chúng tôi tại đây.
Gửi thông tin vụ việc — Luật sư đánh giá và tư vấn hướng xử lý.
