Điều 81. Việc trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con sau khi ly hôn
Điều 81. Việc trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con sau khi ly hôn
1. Sau khi ly hôn, cha mẹ vẫn có quyền, nghĩa vụ trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con chưa thành niên, con đã thành niên mất năng lực hành vi dân sự hoặc không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình theo quy định của Luật này, Bộ luật dân sự và các luật khác có liên quan.
2. Vợ, chồng thỏa thuận về người trực tiếp nuôi con, nghĩa vụ, quyền của mỗi bên sau khi ly hôn đối với con; trường hợp không thỏa thuận được thì Tòa án quyết định giao con cho một bên trực tiếp nuôi căn cứ vào quyền lợi về mọi mặt của con; nếu con từ đủ 07 tuổi trở lên thì phải xem xét nguyện vọng của con.
3. Con dưới 36 tháng tuổi được giao cho mẹ trực tiếp nuôi, trừ trường hợp người mẹ không đủ điều kiện để trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con hoặc cha mẹ có thỏa thuận khác phù hợp với lợi ích của con.
Nguồn: Luật Hôn nhân và gia đình 2014 (52/2014/QH13) — Toàn văn tại Luật Minh Bạch
Sau ly hôn, quan hệ vợ chồng chấm dứt nhưng quan hệ cha mẹ và con vẫn được pháp luật bảo vệ. Theo khoản 1 Điều 81 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, cha mẹ vẫn có quyền, nghĩa vụ trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con chưa thành niên; con đã thành niên mất năng lực hành vi dân sự hoặc không có khả năng lao động, không có tài sản tự nuôi mình. Quy định này thể hiện nguyên tắc ly hôn không làm giảm trách nhiệm làm cha, làm mẹ. Việc giao con cho một bên trực tiếp nuôi chỉ là cách tổ chức thực hiện quyền, nghĩa vụ, không phải căn cứ để bên còn lại bị loại khỏi đời sống của con.
Theo khoản 2 Điều 81 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, vợ chồng được thỏa thuận người trực tiếp nuôi con, quyền và nghĩa vụ của mỗi bên; nếu không thỏa thuận được, Tòa án quyết định theo lợi ích mọi mặt của con và phải xem xét nguyện vọng của con từ đủ 7 tuổi trở lên. Người không trực tiếp nuôi con vẫn có nghĩa vụ cấp dưỡng theo Điều 82 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, đồng thời có quyền thăm nom con theo Điều 82; bên trực tiếp nuôi con không được cản trở theo Điều 83. Khi có căn cứ phù hợp lợi ích của con, việc thay đổi người trực tiếp nuôi con có thể được xem xét theo Điều 84 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014.
Điều 81 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 quy định nguyên tắc trung tâm là sau ly hôn, cha mẹ vẫn có quyền và nghĩa vụ trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con chưa thành niên, con đã thành niên mất năng lực hành vi dân sự hoặc không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình. Đây là nghĩa vụ pháp lý tiếp tục tồn tại sau khi quan hệ vợ chồng chấm dứt, không phụ thuộc việc ai là người trực tiếp nuôi con. Quy định này phải được đọc thống nhất với Điều 82 và Điều 83 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 về quyền, nghĩa vụ của cha, mẹ không trực tiếp nuôi con và nghĩa vụ cấp dưỡng.
Về việc giao con, khoản 2 Điều 81 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 ưu tiên sự thỏa thuận của cha mẹ về người trực tiếp nuôi, nghĩa vụ và quyền của mỗi bên; nếu không thỏa thuận được thì Tòa án quyết định theo quyền lợi mọi mặt của con. Với con từ đủ 07 tuổi trở lên, Tòa án phải xem xét nguyện vọng của con theo chính khoản 2 Điều 81. Khoản 3 Điều 81 còn xác định con dưới 36 tháng tuổi được giao cho mẹ trực tiếp nuôi, trừ khi người mẹ không đủ điều kiện hoặc cha mẹ có thỏa thuận khác phù hợp lợi ích của con; khi điều kiện thay đổi, có thể yêu cầu đổi người nuôi theo Điều 84 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014.
Theo khoản 2 Điều 81 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014, khi ly hôn, vợ chồng được quyền thỏa thuận về người trực tiếp nuôi con, quyền và nghĩa vụ của mỗi bên đối với con sau ly hôn. Thỏa thuận này thể hiện nguyên tắc tôn trọng quyền tự định đoạt của cha mẹ, nhưng không phải là sự “chia” quyền làm cha, làm mẹ. Khoản 1 Điều 81 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 vẫn xác định cả cha và mẹ đều có quyền, nghĩa vụ trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con chưa thành niên hoặc con đã thành niên mất năng lực hành vi dân sự, không có khả năng lao động, không có tài sản để tự nuôi mình.
Tòa án chỉ công nhận thỏa thuận nếu phù hợp lợi ích mọi mặt của con; nếu không thỏa thuận được thì Tòa án quyết định theo khoản 2 Điều 81 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014, đồng thời phải xem xét nguyện vọng của con từ đủ 07 tuổi trở lên. Thỏa thuận nuôi con cũng cần gắn với quyền thăm nom theo Điều 82, nghĩa vụ cấp dưỡng theo Điều 83 và khả năng thay đổi người trực tiếp nuôi con theo Điều 84 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014.
Khoản 2 Điều 81 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 quy định khi vợ chồng không thỏa thuận được người trực tiếp nuôi con thì Tòa án quyết định giao con cho một bên căn cứ vào quyền lợi về mọi mặt của con; riêng với con từ đủ 07 tuổi trở lên, Tòa án phải xem xét nguyện vọng của con. Đây là tiêu chí bắt buộc trong hoạt động đánh giá chứng cứ, nhưng không có nghĩa nguyện vọng của con là căn cứ duy nhất hoặc quyết định tuyệt đối. Ý kiến của con phải được đặt trong tổng thể các điều kiện bảo đảm việc trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục sau ly hôn.
Về áp dụng, việc xem xét nguyện vọng của con cần gắn với quyền, nghĩa vụ của cha mẹ sau ly hôn theo Điều 81, quyền thăm nom của người không trực tiếp nuôi con theo Điều 82, nghĩa vụ cấp dưỡng theo Điều 83 và khả năng thay đổi người trực tiếp nuôi con theo Điều 84 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014. Vì vậy, nếu nguyện vọng của trẻ bị chi phối, mua chuộc hoặc trái với lợi ích tốt nhất của trẻ, Tòa án vẫn phải ưu tiên bảo vệ quyền lợi mọi mặt của con theo khoản 2 Điều 81.
Sau ly hôn, việc giao con cho một bên trực tiếp nuôi theo Điều 81 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 không làm chấm dứt tư cách cha, mẹ của bên còn lại. Theo Điều 82 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, cha hoặc mẹ không trực tiếp nuôi con vẫn có nghĩa vụ tôn trọng quyền sống chung của con với người trực tiếp nuôi, nghĩa vụ cấp dưỡng cho con, đồng thời có quyền thăm nom con mà không ai được cản trở. Quyền thăm nom vì vậy không phải “đặc ân” của bên không nuôi con, mà là quyền nhân thân gắn với lợi ích ổn định tâm lý, tình cảm của trẻ.
Điều 83 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 đặt nghĩa vụ tương ứng cho người trực tiếp nuôi con: không được cản trở người không trực tiếp nuôi thực hiện quyền, nghĩa vụ với con; đồng thời có quyền yêu cầu người kia cùng các thành viên gia đình tôn trọng việc nuôi con. Nếu việc thăm nom bị lạm dụng để cản trở hoặc gây ảnh hưởng xấu đến con, Tòa án có thể hạn chế quyền này theo Điều 82 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014; khi có căn cứ mới, việc thay đổi người trực tiếp nuôi con được xem xét theo Điều 84 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014.
Điều 84 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 cho phép thay đổi người trực tiếp nuôi con sau ly hôn khi có căn cứ pháp luật rõ ràng, nhằm bảo đảm tốt hơn quyền lợi mọi mặt của con. Theo khoản 1 Điều 84, việc thay đổi có thể được thực hiện theo thỏa thuận của cha, mẹ nếu thỏa thuận đó phù hợp với lợi ích của con; nếu không thỏa thuận được thì Tòa án quyết định. Cơ chế này là sự tiếp nối nguyên tắc tại khoản 2 Điều 81 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014: con được giao cho một bên trực tiếp nuôi căn cứ vào quyền lợi về mọi mặt của con, và với con từ đủ 07 tuổi trở lên phải xem xét nguyện vọng của con.
Theo khoản 2 Điều 84 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, Tòa án có thể thay đổi người trực tiếp nuôi con khi người đang nuôi không còn đủ điều kiện trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con, hoặc khi cha mẹ có thỏa thuận phù hợp với lợi ích của con. Việc “đủ điều kiện” cần được đánh giá thực chất, gắn với nghĩa vụ và quyền của cha, mẹ sau ly hôn theo Điều 82 và Điều 83 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, gồm nghĩa vụ cấp dưỡng, tôn trọng quyền thăm nom và không cản trở việc chăm sóc, giáo dục con của bên còn lại.
Gửi thông tin vụ việc — Luật sư đánh giá và tư vấn hướng xử lý.
