Điều 25 Luật Sở hữu trí tuệ: Ngoại lệ không xâm phạm quyền tác giả
Ngày kiểm tra hiệu lực: 21/08/2026
Lĩnh vực: Sở hữu trí tuệ
Nguyên văn Điều 25 Luật Sở hữu trí tuệ
Điều 25. Các trường hợp sử dụng tác phẩm đã công bố không phải xin phép, không phải trả tiền nhuận bút, thù lao
1. Các trường hợp sử dụng tác phẩm đã công bố không phải xin phép, không phải trả tiền nhuận bút, thù lao bao gồm:
a) Tự sao chép một bản nhằm mục đích nghiên cứu khoa học, giảng dạy của cá nhân;
b) Trích dẫn hợp lý tác phẩm mà không làm sai ý tác giả để bình luận hoặc minh họa trong tác phẩm của mình;
c) Trích dẫn tác phẩm mà không làm sai ý tác giả để viết báo, dùng trong ấn phẩm định kỳ, trong chương trình phát thanh, truyền hình, phim tài liệu;
d) Trích dẫn tác phẩm để giảng dạy trong nhà trường mà không làm sai ý tác giả, không nhằm mục đích thương mại;
đ) Sao chép tác phẩm để lưu trữ trong thư viện với mục đích nghiên cứu;
e) Biểu diễn tác phẩm sân khấu, loại hình biểu diễn nghệ thuật khác trong các buổi sinh hoạt văn hoá, tuyên truyền cổ động không thu tiền dưới bất kỳ hình thức nào;
g) Ghi âm, ghi hình trực tiếp buổi biểu diễn để đưa tin thời sự hoặc để giảng dạy;
h) Chụp ảnh, truyền hình tác phẩm tạo hình, kiến trúc, nhiếp ảnh, mỹ thuật ứng dụng được trưng bày tại nơi công cộng nhằm giới thiệu hình ảnh của tác phẩm đó;
i) Chuyển tác phẩm sang chữ nổi hoặc ngôn ngữ khác cho người khiếm thị;
k) Nhập khẩu bản sao tác phẩm của người khác để sử dụng riêng.
2. Tổ chức, cá nhân sử dụng tác phẩm quy định tại khoản 1 Điều này không được làm ảnh hưởng đến việc khai thác bình thường tác phẩm, không gây phương hại đến các quyền của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả; phải thông tin về tên tác giả và nguồn gốc, xuất xứ của tác phẩm.
3. Việc sử dụng tác phẩm trong các trường hợp quy định tại khoản 1 Điều này không áp dụng đối với tác phẩm kiến trúc, tác phẩm tạo hình, chương trình máy tính.
Nguồn: Luật Sở hữu trí tuệ (văn bản hợp nhất 2026) — Toàn văn tại Luật Minh Bạch. Tham chiếu bổ sung: Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ 2025 — Toàn văn tại Luật Minh Bạch.
Bản chất của Điều 25: khoan dung hợp lý trong bảo hộ quyền tác giả
Quyền tác giả gồm quyền nhân thân và quyền tài sản (Điều 18, Điều 20 Luật Sở hữu trí tuệ), trong đó quyền tài sản gồm quyền làm tác phẩm phái sinh, biểu diễn, sao chép, phân phối, cho thuê, truyền đạt tác phẩm đến công chúng (khoản 1 Điều 20). Nhưng quyền tác giả không tuyệt đối. Để cân bằng giữa lợi ích của tác giả và lợi ích công cộng về giáo dục, nghiên cứu, thông tin, văn hóa, Điều 25 ghi nhận nhóm "ngoại lệ": sử dụng tác phẩm đã công bố mà không phải xin phép, không phải trả tiền nhuận bút, thù lao. Đây là các trường hợp được coi là không xâm phạm quyền tác giả nếu đáp ứng đủ điều kiện. Điểm mấu chốt: Điều 25 chỉ áp dụng với tác phẩm đã công bố; tác phẩm chưa công bố phải được sự đồng ý của tác giả, chủ sở hữu quyền.
Những trường hợp nào sử dụng tác phẩm không cần xin phép?
Khoản 1 Điều 25 liệt kê 10 nhóm hành vi sử dụng tác phẩm đã công bố không cần xin phép và không cần trả tiền: (a) tự sao chép một bản cho nghiên cứu khoa học, giảng dạy cá nhân; (b) trích dẫn hợp lý để bình luận, minh họa; (c) trích dẫn để viết báo, ấn phẩm định kỳ, phát thanh, truyền hình, phim tài liệu; (d) trích dẫn để giảng dạy trong nhà trường không vì mục đích thương mại; (đ) sao chép lưu trữ trong thư viện phục vụ nghiên cứu; (e) biểu diễn sân khấu, nghệ thuật khác trong sinh hoạt văn hóa, tuyên truyền cổ động không thu tiền; (g) ghi âm, ghi hình trực tiếp buổi biểu diễn để đưa tin thời sự hoặc giảng dạy; (h) chụp ảnh, truyền hình tác phẩm tạo hình, kiến trúc trưng bày nơi công cộng để giới thiệu hình ảnh; (i) chuyển tác phẩm sang chữ nổi hoặc ngôn ngữ khác cho người khiếm thị; (k) nhập khẩu bản sao tác phẩm của người khác để sử dụng riêng.
Danh mục này là đóng — chỉ những hành vi liệt kê tại khoản 1 mới được miễn trừ xin phép và trả tiền. Mọi hành vi sử dụng khác cần xin phép và/hoặc trả tiền.
Trích dẫn hợp lý tác phẩm đến mức nào?
"Trích dẫn hợp lý" là nội dung dễ gây tranh cãi nhất. Điều 25 không định nghĩa cụ thể, nhưng đối chiếu khoản 2 Điều 25 và Điều 18, Điều 20 có thể rút ra chuẩn mực: trích dẫn trung thực, không làm sai ý tác giả; không ảnh hưởng đến việc khai thác bình thường tác phẩm — phần trích dẫn không thay thế tác phẩm gốc về quy mô, giá trị; không gây phương hại đến quyền của tác giả, chủ sở hữu; phải ghi tên tác giả và nguồn gốc, xuất xứ (khoản 2). Trích dẫn phải mang tính bình luận, minh họa, thông tin chứ không chiếm dụng nội dung; nếu chiếm tỷ trọng lớn hoặc trở thành sản phẩm thương mại cạnh tranh với tác phẩm gốc thì không còn là "trích dẫn hợp lý".
Điều kiện ràng buộc khi áp dụng ngoại lệ (khoản 2)
Người áp dụng ngoại lệ phải tuân thủ các điều kiện tại khoản 2 Điều 25: không ảnh hưởng đến việc khai thác bình thường tác phẩm (không giảm giá trị thương mại, không cạnh tranh với thị trường khai thác hợp pháp); không gây phương hại đến quyền của tác giả, chủ sở hữu (gồm quyền nhân thân và quyền tài sản); và phải thông tin về tên tác giả cùng nguồn gốc, xuất xứ. Đây là nội hàm của phép kiểm tra ba bước (three-step test) theo Công ước Berne mà Việt Nam là thành viên: ngoại lệ chỉ được chấp nhận trong trường hợp đặc biệt, không xung đột với khai thác bình thường, không gây phương hại bất hợp lý đến lợi ích hợp pháp của tác giả, chủ sở hữu quyền.
Loại tác phẩm nào không được áp dụng ngoại lệ (khoản 3)?
Khoản 3 Điều 25 loại trừ ba loại tác phẩm khỏi ngoại lệ: tác phẩm kiến trúc, tác phẩm tạo hình, chương trình máy tính. Với các loại tác phẩm này, sao chép, trích dẫn, biểu diễn dễ ảnh hưởng trực tiếp đến giá trị kinh tế, nên phải xin phép và trả tiền trong hầu hết trường hợp. Riêng chương trình máy tính tuy bị loại trừ khỏi Điều 25, người sử dụng hợp pháp vẫn được làm bản sao dự phòng theo khoản 1 Điều 22 — quy định đã được Luật 131/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung cho phù hợp với việc chương trình được cung cấp dưới dạng dịch vụ hoặc qua nền tảng trực tuyến.
Luật 131/2025/QH15 có sửa đổi Điều 25 không?
Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ số 131/2025/QH15 được Quốc hội khóa XV thông qua ngày 10/12/2025, có hiệu lực từ ngày 01/4/2026. Theo khảo sát của Cục Bản quyền tác giả (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), Luật 2025 sửa đổi 65 điều, bổ sung 03 điều và bãi bỏ 08 điều. Trong Phần thứ hai — Quyền tác giả, quyền liên quan, các điều được sửa đổi gồm Điều 15, 16, 22, 26, 33, 42, 49, 50, 51, 54, 55, 57 và bãi bỏ Điều 52. Đáng chú ý, Điều 25 không nằm trong danh mục các điều được sửa đổi, do đó nội dung Điều 25 vẫn giữ nguyên theo quy định hiện hành.
Dù vậy, Luật 131/2025/QH15 có sửa đổi một số quy định liên quan đến ngoại lệ và chuyển đổi số: bổ sung khoản 5 Điều 7 về giới hạn quyền cho phép sử dụng văn bản, dữ liệu đã công bố hợp pháp và công chúng được phép tiếp cận để nghiên cứu khoa học, thử nghiệm, huấn luyện hệ thống trí tuệ nhân tạo (không được ảnh hưởng bất hợp lý đến quyền và lợi ích hợp pháp của tác giả, chủ sở hữu quyền); sửa đổi Điều 22 về bản sao dự phòng chương trình máy tính; sửa đổi Điều 26 và Điều 33 về giới hạn quyền trong hoạt động phát sóng. Như vậy, Điều 25 không bị sửa đổi bởi Luật 131/2025/QH15; nội dung ngoại lệ trong bối cảnh AI được thể chế hóa tại khoản 5 Điều 7.
Trạng thái hiệu lực (ngày kiểm tra 21/08/2026): Luật Sở hữu trí tuệ 2005 (50/2005/QH11) còn hiệu lực, đã được sửa đổi, bổ sung bởi Luật 36/2009/QH12, 42/2019/QH14, 07/2022/QH15 và 131/2025/QH15 (hiệu lực 01/4/2026). Toàn bộ các văn bản này đều còn hiệu lực tại thời điểm kiểm tra.
Hành vi vượt quá ngoại lệ bị xử lý thế nào?
Việc sử dụng tác phẩm không thuộc ngoại lệ tại Điều 25 mà không được phép của chủ sở hữu quyền bị coi là xâm phạm quyền tác giả (Điều 28 Luật Sở hữu trí tuệ), gồm sao chép, phân phối, truyền đạt tác phẩm đến công chúng trái phép, cố ý làm vô hiệu biện pháp kỹ thuật bảo vệ quyền, xóa bỏ thông tin quản lý quyền điện tử. Tùy mức độ, chủ thể vi phạm phải chịu trách nhiệm dân sự (bồi thường thiệt hại, chấm dứt hành vi, xin lỗi, cải chính công khai — Điều 202), chế tài hành chính, hoặc trách nhiệm hình sự nếu cấu thành tội xâm phạm quyền tác giả theo Bộ luật Hình sự. Ranh giới giữa sử dụng ngoại lệ hợp pháp và xâm phạm rất mong manh, nhất là với sao chép và trích dẫn, nên cần tư vấn pháp lý cụ thể theo từng vụ việc.
Câu hỏi thường gặp (FAQ)
1. Điều 25 áp dụng với tác phẩm đã công bố hay chưa công bố?
Chỉ áp dụng với tác phẩm đã công bố. Tác phẩm chưa công bố không được sử dụng theo các ngoại lệ này mà phải có sự đồng ý của tác giả, chủ sở hữu quyền.
2. Trích dẫn tác phẩm của người khác có cần xin phép và trả tiền không?
Theo điểm b, c, d khoản 1 Điều 25, trích dẫn hợp lý (không làm sai ý tác giả, phục vụ bình luận, minh họa, viết báo, giảng dạy trong nhà trường không vì mục đích thương mại) thì không cần xin phép, không phải trả tiền, nhưng phải ghi tên tác giả và nguồn gốc, xuất xứ tác phẩm theo khoản 2.
3. Luật 131/2025/QH15 có thay đổi Điều 25 không?
Không. Điều 25 không nằm trong danh mục các điều được sửa đổi, bổ sung bởi Luật 131/2025/QH15 (hiệu lực 01/4/2026). Nội dung Điều 25 giữ nguyên.
4. Có được sao chép chương trình máy tính theo Điều 25 không?
Không. Khoản 3 Điều 25 loại trừ chương trình máy tính khỏi ngoại lệ. Tuy nhiên, người sử dụng hợp pháp được làm bản sao dự phòng theo khoản 1 Điều 22 (đã được Luật 131/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung).
5. Chụp ảnh tượng, công trình trưng bày nơi công cộng có vi phạm quyền tác giả không?
Theo điểm h khoản 1 Điều 25, chụp ảnh, truyền hình tác phẩm tạo hình, kiến trúc, nhiếp ảnh, mỹ thuật ứng dụng trưng bày nơi công cộng nhằm giới thiệu hình ảnh của tác phẩm thì không phải xin phép, không phải trả tiền, miễn đáp ứng các điều kiện tại khoản 2.
6. Sao chép tác phẩm để nghiên cứu cá nhân có đúng pháp luật không?
Theo điểm a khoản 1 Điều 25, cá nhân được tự sao chép một bản tác phẩm đã công bố nhằm nghiên cứu khoa học, giảng dạy cá nhân. Sao chép nhiều bản hoặc dùng cho mục đích thương mại nằm ngoài phạm vi ngoại lệ.
Kết luận và khuyến nghị
Điều 25 Luật Sở hữu trí tuệ cân bằng giữa bảo hộ quyền tác giả và lợi ích công cộng về giáo dục, nghiên cứu, thông tin, văn hóa. Các trường hợp ngoại lệ không xâm phạm quyền tác giả chỉ áp dụng với tác phẩm đã công bố, trong phạm vi danh mục đóng tại khoản 1, và phải đáp ứng các điều kiện tại khoản 2 về không ảnh hưởng đến khai thác bình thường, không gây phương hại đến quyền tác giả, phải ghi tên tác giả và nguồn gốc, xuất xứ. Điều 25 không bị Luật 131/2025/QH15 sửa đổi và vẫn giữ nguyên hiệu lực.
Do ranh giới giữa sử dụng hợp pháp theo ngoại lệ và xâm phạm quyền tác giả nhiều khi không dễ xác định, tổ chức, cá nhân nên thận trọng và tham khảo ý kiến luật sư trước khi sử dụng tác phẩm của người khác.
Liên hệ Luật Minh Bạch để được tư vấn chi tiết về sở hữu trí tuệ: Hotline 0987 892 333 | Email info@luatminhbach.vn. Xem thêm dịch vụ pháp lý tại trang Dịch vụ của Luật Minh Bạch.
