Điều 660. Phân chia di sản theo pháp luật 1. Khi phân chia di sản, nếu có người thừa kế cùng hàng đã thành thai nhưng chưa sinh ra thì phải dành lại một phần di sản bằng phần mà người thừa kế khác được hưởng để nếu người thừa kế đó còn sống khi sinh ra được hưởng; nếu chết trước khi sinh ra thì những người thừa kế khác được hưởng. 2. Những người thừa kế có quyền yêu cầu phân chia di sản bằng hiện vật; nếu không thể chia đều bằng hiện vật thì những người thừa kế có thể thỏa thuận về việc định giá hiện vật và thỏa thuận về người nhận hiện vật; nếu không thỏa thuận được thì hiện vật được bán để chia.
Nguồn: Toàn văn điều luật — Luật Minh Bạch
1. Bảo vệ quyền của thai nhi (khoản 1)
Khi phân chia di sản, nếu có người thừa kế cùng hàng đã thành thai nhưng chưa sinh ra, phải dành lại một phần di sản bằng phần mà người thừa kế khác được hưởng. Mục đích: bảo toàn quyền thừa kế của thai nhi theo Điều 613 Bộ luật Dân sự 2015 (người thành thai trước khi người để lại di sản chết được hưởng).
Hai tình huống phát sinh:
Ví dụ: A chết, di sản 600 triệu đồng, hàng thừa kế thứ nhất gồm vợ B và hai con C, D; vợ B đang mang thai E. Phải dành 1/4 = 150 triệu cho E. Nếu E sinh ra sống, E hưởng 150 triệu; nếu E chết lưu, 150 triệu chia lại cho B, C, D.
2. Phân chia bằng hiện vật và cơ chế giải quyết bất đồng (khoản 2)
Người thừa kế có quyền yêu cầu chia di sản bằng hiện vật. Trình tự giải quyết khi không thể chia đều bằng hiện vật:
Ví dụ: di sản là một căn nhà không thể chia đều cho ba người thừa kế. Các đồng thừa kế thống nhất định giá và giao nhà cho một người, người đó thanh toán phần chênh lệch cho hai người còn lại. Nếu bất đồng, nhà được bán đấu giá, tiền chia theo kỷ phần.
3. Liên hệ
Điều 660 nằm trong Mục 4 Chương XXIII Bộ luật Dân sự 2015, áp dụng sau khi xác định người thừa kế và kỷ phần theo Điều 650, 651, 652. Việc dành phần cho thai nhi và ưu tiên chia hiện vật thể hiện nguyên tắc tôn trọng ý chí đương sự, hạn chế phát sinh tranh chấp.
Điều kiện áp dụng. Phân chia di sản theo pháp luật đặt ra khi có di sản để chia và có người thừa kế theo pháp luật. Việc phân chia chỉ được thực hiện sau khi xác định di sản, xác định hàng thừa kế và những người thừa kế thuộc hàng đó. Điều 660 Bộ luật Dân sự 2015 đặt hai điều kiện cụ thể:
Thủ tục áp dụng. Trình tự gồm: xác định di sản và giá trị; xác định hàng thừa kế, người thừa kế; dành phần cho thai nhi nếu có; các bên thỏa thuận phương thức chia (hiện vật, định giá, người nhận); lập văn bản thỏa thuận phân chia di sản. Thỏa thuận phân chia di sản thừa kế thuộc trường hợp phải công chứng hoặc chứng thực theo quy định pháp luật về công chứng, chứng thực. Không thỏa thuận được thì yêu cầu Tòa án giải quyết.
Ví dụ thực tiễn. Ông A chết, di sản là một căn nhà và một xe ô tô, hàng thừa kế thứ nhất gồm vợ và hai con. Một người con đang mang thai. Khi phân chia, phải dành lại một phần di sản bằng phần hai người con kia được hưởng cho thai nhi. Ba người thừa kế thỏa thuận chia nhà và xe theo hiện vật; nếu không thể chia đều, các bên định giá và thỏa thuận người nhận; không thỏa thuận được thì bán hiện vật để chia theo khoản 2 Điều 660.
Lưu ý thực tiễn
Điều 660 Bộ luật Dân sự 2015 đặt ra hai nhóm vấn đề thường phát sinh tranh chấp khi chia di sản theo pháp luật.
Thứ nhất, bảo vệ thai nhi (khoản 1). Khi có người thừa kế cùng hàng đã thành thai nhưng chưa sinh ra, phải dành lại một phần di sản bằng phần người thừa kế khác được hưởng. Phần này chỉ được hưởng nếu thai nhi còn sống khi sinh ra; nếu chết trước khi sinh, phần đó chia cho người thừa kế khác. Thực tiễn: cụ A mất, hàng thừa kế thứ nhất gồm vợ và hai con, trong đó một con dâu đang mang thai — phải tách riêng một suất bằng suất của mỗi người thừa kế khác, không gộp chia ngay. Tranh chấp thường xảy ra khi các thừa kế chia hết di sản trước khi thai nhi sinh ra; khi đó cần xác định lại phần đã chia và hoàn trả. Lưu ý chứng cứ: giấy xác nhận thai, giấy khai sinh để chứng minh thời điểm thành thai và còn sống khi sinh.
Thứ hai, phân chia bằng hiện vật (khoản 2). Người thừa kế có quyền yêu cầu chia bằng hiện vật. Không chia đều được bằng hiện vật thì các thừa kế thỏa thuận định giá và thỏa thuận người nhận hiện vật; không thỏa thuận được thì hiện vật được bán để chia. Thực tiễn: nhà ở không thể chia đều cho ba người — các thừa kế có thể thỏa thuận một người nhận nhà và thanh toán chênh lệch cho người khác; nếu bất đồng kéo dài, phải bán đấu giá và chia theo tỷ lệ. Cần lập biên bản thỏa thuận, định giá có căn cứ (giá thị trường hoặc thẩm định giá) để tránh tranh chấp về sau.
Hai lưu ý trên đòi hỏi người thừa kế và người tư vấn phải xác định đúng hàng thừa kế, thời điểm mở thừa kế và lập văn bản thỏa thuận rõ ràng trước khi phân chia.
Điều 660 Bộ luật Dân sự 2015 (91/2015/QH13) khép lại trình tự phân chia di sản theo pháp luật bằng hai quy tắc bảo đảm công bằng và quyền tự định đoạt của người thừa kế. Khoản 1 bảo vệ thai nhi: nếu có người thừa kế cùng hàng đã thành thai nhưng chưa sinh ra, phải dành lại một phần di sản bằng phần người thừa kế khác được hưởng. Thai nhi còn sống khi sinh ra thì hưởng; chết trước khi sinh ra thì phần đó thuộc những người thừa kế khác. Khoản 2 ghi nhận quyền yêu cầu chia di sản bằng hiện vật; không chia đều được bằng hiện vật thì người thừa kế thỏa thuận định giá và người nhận hiện vật; không thỏa thuận được thì hiện vật được bán để chia.
Ví dụ thực tiễn: ông A chết không để lại di chúc, di sản gồm một căn nhà và tiền mặt, hàng thừa kế thứ nhất có vợ và hai con, trong đó một người con đang mang thai. Khi phân chia phải dành một phần bằng kỷ phần của mỗi người thừa kế khác cho thai nhi theo khoản 1 Điều 660. Với căn nhà không thể chia đều bằng hiện vật, các đồng thừa kế có thể thỏa thuận định giá và giao cho một người nhận, người đó thanh toán phần chênh lệch cho người khác; không thỏa thuận được thì bán nhà chia tiền theo khoản 2 Điều 660.
Hai quy tắc này thể hiện sự cân bằng giữa bảo vệ quyền của thai nhi và tôn trọng ý chí của người thừa kế, đồng thời bảo đảm di sản được chia dứt điểm, hạn chế tranh chấp. Khi thực hiện cần xác định đúng hàng thừa kế, kỷ phần và tình trạng thai nhi tại thời điểm phân chia; mọi thỏa thuận về định giá, nhận hiện vật nên lập thành văn bản để bảo đảm giá trị pháp lý và tránh phát sinh tranh chấp về sau.
Bài viết dựa trên quy định pháp luật hiện hành tại thời điểm cập nhật, bao gồm:
