Điều 149. Nghĩa vụ chịu lệ phí 1. Nghĩa vụ chịu lệ phí được xác định tùy theo từng loại việc dân sự cụ thể và do luật quy định. 2. Đối với yêu cầu công nhận thuận tình ly hôn, thỏa thuận nuôi con, chia tài sản khi ly hôn thì vợ, chồng có thể thỏa thuận về việc chịu lệ phí, trừ trường hợp được miễn hoặc không phải chịu lệ phí theo quy định của pháp luật. Trường hợp vợ, chồng không thỏa thuận được người có nghĩa vụ chịu lệ phí thì mỗi người phải chịu một nửa lệ phí.
Nguồn: Toàn văn điều luật — Luật Minh Bạch
Thời hiệu khởi kiện là thời hạn pháp luật quy định để chủ thể có quyền khởi kiện yêu cầu Tòa án bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Hết thời hạn này, quyền khởi kiện bị chấm dứt.
Căn cứ Điều 184 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, Tòa án không thụ lý đơn khởi kiện nếu thời hiệu khởi kiện đã hết, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác. Điều này đồng nghĩa với việc mất quyền được Tòa án xem xét giải quyết tranh chấp.
Bộ luật Dân sự 2015 quy định cụ thể các mốc thời hiệu tại Điều 319:
Ví dụ thực tiễn: A cho B vay 500 triệu đồng năm 2018, đến hạn trả nợ năm 2019 nhưng B không trả. Nếu A không khởi kiện trong thời hạn 03 năm (đến năm 2022), quyền khởi kiện yêu cầu Tòa án giải quyết tranh chấp nợ vay sẽ hết hiệu lực.
Điều 149 Bộ luật Dân sự 2015 cũng nhấn mạnh: thời hiệu được tính từ thời điểm chủ thể biết hoặc phải biết quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm. Tuy nhiên, pháp luật cũng có quy định về việc tạm ngừng, gia hạn thời hiệu trong một số trường hợp nhất định để đảm bảo công bằng.
Theo Điều 319 Bộ luật Dân sự 2015, thời hiệu khởi kiện là thời hạn chủ thể có quyền khởi kiện để yêu cầu Tòa án giải quyết vụ việc dân sự. Hết thời hiệu, quyền khởi kiện chấm dứt.
Thời hiệu chung: Theo Điều 319 khoản 1, thời hiệu khởi kiện là 03 năm kể từ thời điểm quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm. Áp dụng cho hầu hết tranh chấp hợp đồng, đòi nợ thông thường.
Thời hiệu đặc biệt:
Điều 184 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 quy định Tòa án không thụ lý đơn khởi kiện nếu hết thời hiệu, trừ trường hợp có lý do chính đáng. Khi thụ lý, Tòa án kiểm tra thời hiệu theo Điều 186.
Ví dụ thực tiễn: A cho B vay 500 triệu đồng ngày 01/01/2020, hết hạn trả 01/01/2021. B không trả. A phải khởi kiện trước ngày 01/01/2024 (03 năm kể từ ngày quyền bị xâm phạm - ngày hết hạn trả nợ). Sau thời điểm này, Tòa án không thụ lý.
Quyền hưởng quyền, miễn trừ nghĩa vụ: Theo Điều 320, thời hiệu hưởng quyền là thời hạn chủ thể thực hiện quyền; hết thời hiệu thì quyền hưởng quyền chấm dứt. Ví dụ: người thừa kế không nhận thừa kế trong 30 năm kể từ thời điểm mở thừa kế thì mất quyền (Điều 623).
Lưu ý quan trọng: Thời hiệu có thể bị gián đoạn theo Điều 322 khi bên có nghĩa vụ thừa nhận nghĩa vụ, bên có quyền yêu cầu thực hiện nghĩa vụ, hoặc có sự kiện bất khả kháng. Khi gián đoạn, thời hiệu tính lại từ đầu.
Thời hiệu khởi kiện là thời hạn mà chủ thể có quyền khởi kiện để yêu cầu Tòa án giải quyết bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình hết thời hạn đó thì mất quyền khởi kiện (Điều 319 Bộ luật Dân sự 2015).
Điều 149 Bộ luật Dân sự 2015 quy định thời điểm bắt đầu tính thời hiệu được xác định từ thời điểm quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, pháp nhân bị xâm phạm. Cụ thể, thời hiệu khởi kiện được tính từ thời điểm người có quyền biết hoặc phải biết quyền và lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm.
Điều 184 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 cũng xác nhận nguyên tắc này: thời hiệu khởi kiện được tính từ thời điểm quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm, trừ trường hợp luật có quy định khác.
Ví dụ thực tiễn: A cho B vay tiền theo giấy vay nợ ngày 01/01/2020, hẹn trả ngày 01/06/2020. Khi đến hạn, B không trả. Thời hiệu khởi kiện của A bắt đầu tính từ ngày 02/06/2020 (ngày sau hạn trả nợ), tức thời điểm A biết quyền lợi ích hợp pháp bị xâm phạm. Theo Điều 319 Bộ luật Dân sự 2015, thời hiệu khởi kiện áp dụng chung là 03 năm, nên A phải khởi kiện trước ngày 02/06/2023.
Trường hợp đặc biệt: Khi có sự kiện pháp lý phát sinh mà người có quyền không biết và không thể biết quyền lợi ích bị xâm phạm thì thời hiệu tính từ thời điểm họ biết hoặc phải biết. Ví dụ: A phát hiện B lừa đảo chiếm đoạt tài sản vào năm 2022 nhưng sự việc xảy ra từ năm 2018, thời hiệu tính từ 2022.
Lưu ý: Theo Điều 150 Bộ luật Dân sự 2015, trong một số trường hợp thời hiệu có thể bị đình chỉ hoặc gia hạn theo quy định pháp luật.
Nội dung đang được biên soạn.
Thời hiệu khởi kiện là thời hạn mà chủ thể có quyền khởi kiện để yêu cầu Tòa án giải quyết bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm. Tuy nhiên, pháp luật dân sự Việt Nam quy định một số trường hợp cụ thể không áp dụng thời hiệu khởi kiện.
Trường hợp thứ nhất: Yêu cầu bồi thường thiệt hại do hành vi xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín của cá nhân. Theo Điều 149 Bộ luật Dân sự 2015, thời hiệu khởi kiện không được áp dụng đối với tranh chấp về bồi thường thiệt hại do hành vi xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín. Ví dụ: Người bị tai nạn giao thông do lỗi của người khác gây ra, bất kể thời gian trôi qua bao lâu, vẫn có quyền khởi kiện yêu cầu bồi thường thiệt hại về sức khỏe.
Trường hợp thứ hai: Yêu cầu bồi thường thiệt hại do hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Theo quy định tại Điều 149 và các điều liên quan, thời hiệu không áp dụng đối với tranh chấp về bồi thường thiệt hại do xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Ví dụ: Chủ sở hữu bằng sáng chế phát hiện sản phẩm bị làm giả sau nhiều năm vẫn có quyền khởi kiện.
Trường hợp thứ ba: Yêu cầu áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời. Theo Điều 184 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, yêu cầu áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời không bị hạn chế bởi thời hiệu khởi kiện.
Trường hợp thứ tư: Yêu cầu tuyên bố giao dịch dân sự vô hiệu. Theo Điều 149 Bộ luật Dân sự 2015, thời hiệu không áp dụng đối với yêu cầu tuyên bố giao dịch dân sự vô hiệu do vi phạm điều cấm của luật, trái đạo đức xã hội.
Trường hợp thứ năm: Yêu cầu liên quan đến quyền sở hữu tài sản. Theo Điều 149, thời hiệu không áp dụng đối với tranh chấp về quyền sở hữu tài sản. Ví dụ: Chủ sở hữu nhà đất có quyền khởi kiện bất kỳ lúc nào để bảo vệ quyền sở hữu hợp pháp của mình.
Các trường hợp trên thể hiện nguyên tắc bảo vệ tối đa quyền lợi chính đáng của chủ thể, đặc biệt trong lĩnh vực quyền nhân thân và quyền sở hữu, phù hợp với tinh thần Hiến pháp 2013 về bảo vệ quyền con người.
Nội dung đang được biên soạn.
Bài viết dựa trên quy định pháp luật hiện hành tại thời điểm cập nhật, bao gồm:
