Điều 88. Khuyến mại 1. Khuyến mại là hoạt động xúc tiến thương mại của thương nhân nhằm xúc tiến việc mua bán hàng hoá, cung ứng dịch vụ bằng cách dành cho khách hàng những lợi ích nhất định. 2. Thương nhân thực hiện khuyến mại là thương nhân thuộc một trong các trường hợp sau đây: a) Thương nhân trực tiếp khuyến mại hàng hóa, dịch vụ mà mình kinh doanh; b) Thương nhân kinh doanh dịch vụ khuyến mại thực hiện khuyến mại cho hàng hóa, dịch vụ của thương nhân khác theo thỏa thuận với thương nhân đó.
Nguồn: Toàn văn điều luật — Luật Minh Bạch
Khái niệm khuyến mại. Khoản 1 Điều 88 Luật Thương mại 2005 định nghĩa: “Khuyến mại là hoạt động xúc tiến thương mại của thương nhân nhằm xúc tiến việc mua bán hàng hoá, cung ứng dịch vụ bằng cách dành cho khách hàng những lợi ích nhất định.”
Bản chất pháp lý. Khuyến mại là một trong các hình thức xúc tiến thương mại, do thương nhân thực hiện, hướng tới khách hàng, thông qua việc trao lợi ích vật chất hoặc phi vật chất để kích cầu. Lợi ích dành cho khách hàng có thể là hàng hóa, dịch vụ tặng thêm, phiếu mua hàng, quà tặng, hoặc cơ hội tham gia chương trình trúng thưởng. Điểm mấu chốt: lợi ích này gắn với việc mua bán hàng hóa hoặc cung ứng dịch vụ, phân biệt khuyến mại với cho tặng đơn thuần.
Ví dụ thực tiễn. Siêu thị tặng một chai nước khi khách mua một thùng mì; hãng xe giảm 10% giá bán trong tháng; nhà mạng tặng 20GB data khi khách đăng ký gói cước mới — đều là khuyến mại. Ngược lại, doanh nghiệp phát quà từ thiện cho cộng đồng không gắn với giao dịch mua bán thì không thuộc phạm vi điều chỉnh của chế định khuyến mại.
Giới hạn về hình thức. Điều 92 liệt kê các hình thức khuyến mại hợp pháp, gồm: đưa hàng mẫu, tặng quà, giảm giá, bán hàng kèm phiếu dự thi, phiếu mua hàng, và các hình thức khác được cơ quan nhà nước chấp thuận. Thương nhân không được tự do sáng tạo hình thức ngoài danh mục khi chưa được chấp thuận.
Giới hạn về hàng hóa, dịch vụ. Điều 93 cho phép khuyến mại hàng hóa, dịch vụ kinh doanh hợp pháp; riêng rượu, bia chỉ được khuyến mại cho người từ đủ 18 tuổi. Điều 96 buộc thương nhân thực hiện khuyến mại phải thông báo công khai, thực hiện đúng nội dung đã công bố và bảo đảm quyền lợi khách hàng.
Theo quy định tại Điều 88 Luật Thương mại 2005, khuyến mại là hoạt động xúc tiến thương mại của thương nhân nhằm xúc tiến việc mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ bằng cách dành cho khách hàng những lợi ích nhất định. Điều 92 Luật Thương mại 2005 liệt kê các hình thức khuyến mại mà thương nhân được phép thực hiện, bao gồm: đưa hàng mẫu, cung ứng dịch vụ mẫu để khách hàng dùng thử không phải trả tiền; tặng quà, tặng hàng hóa, cung ứng dịch vụ miễn phí kèm theo việc mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ; bán hàng, cung ứng dịch vụ với giá thấp hơn giá trước đó trong khoảng thời gian khuyến mại đã đăng ký hoặc thông báo; bán hàng, cung ứng dịch vụ có kèm phiếu mua hàng, phiếu sử dụng dịch vụ; bán hàng, cung ứng dịch vụ có kèm phiếu dự thi cho khách hàng để chọn người trao thưởng theo thể lệ và giải thưởng đã công bố; bán hàng, cung ứng dịch vụ kèm theo việc tham dự các chương trình mang tính may rủi mà việc tham gia gắn liền với việc mua bán hàng hóa, dịch vụ; tổ chức chương trình khách hàng thường xuyên; và các hình thức khuyến mại khác nếu được cơ quan quản lý nhà nước về thương mại chấp thuận.
Về hàng hóa, dịch vụ được dùng để khuyến mại, Điều 93 Luật Thương mại 2005 xác định phạm vi cho phép, đồng thời loại trừ các đối tượng như rượu, bia, thuốc lá, thuốc chữa bệnh cho người, hàng hóa cấm lưu thông và một số trường hợp khác theo quy định của pháp luật. Ví dụ thực tiễn: doanh nghiệp bán sữa tặng ly thủy tinh, siêu thị giảm giá 20% dịp lễ, chuỗi cà phê phát phiếu dự thi trúng thưởng xe máy, hãng hàng không triển khai chương trình khách hàng thường xuyên tích điểm đổi vé. Các chương trình này đều phải tuân thủ nghĩa vụ thông báo hoặc đăng ký với cơ quan nhà nước có thẩm quyền, công khai thể lệ, bảo đảm chất lượng hàng hóa khuyến mại theo Điều 96 Luật Thương mại 2005.
Theo quy định tại Điều 93 Luật Thương mại 2005, thương nhân được phép khuyến mại đối với hàng hóa, dịch vụ mà mình kinh doanh, bao gồm cả hàng hóa, dịch vụ dùng để khuyến mại do thương nhân tự sản xuất hoặc mua từ nguồn hợp pháp khác. Quy định này tạo sự linh hoạt cho doanh nghiệp trong việc lựa chọn sản phẩm khuyến mại, không bắt buộc hàng khuyến mại phải do chính thương nhân sản xuất.
Ví dụ, một siêu thị điện máy có thể tặng kèm nồi cơm điện do nhà cung cấp khác sản xuất khi khách hàng mua tủ lạnh, miễn là nồi cơm điện đó có nguồn gốc hợp pháp.
Luật Thương mại 2005 không liệt kê cụ thể danh mục hàng hóa, dịch vụ cấm khuyến mại. Tuy nhiên, thông qua Điều 88 (nguyên tắc hoạt động khuyến mại), Điều 92 (các hình thức khuyến mại) và Điều 96 (nghĩa vụ của thương nhân), có thể xác định các giới hạn mang tính nguyên tắc: hàng hóa, dịch vụ khuyến mại phải hợp pháp, không thuộc diện cấm kinh doanh, cấm lưu thông theo quy định của pháp luật chuyên ngành. Chẳng hạn, thương nhân không được dùng hàng giả, hàng nhập lậu, hàng cấm (ma túy, vũ khí, động vật hoang dã quý hiếm) làm quà tặng khuyến mại.
Ngoài ra, Điều 96 yêu cầu thương nhân phải thực hiện đúng chương trình khuyến mại đã thông báo, bảo đảm chất lượng hàng hóa, dịch vụ khuyến mại. Điều này ngầm loại trừ hàng hóa, dịch vụ không bảo đảm chất lượng, an toàn cho người tiêu dùng khỏi phạm vi được khuyến mại. Ví dụ, thực phẩm quá hạn sử dụng, mỹ phẩm không rõ nguồn gốc không thể được sử dụng làm hàng khuyến mại.
Tóm lại, phạm vi hàng hóa, dịch vụ được khuyến mại khá rộng, chỉ bị giới hạn bởi tính hợp pháp, chất lượng và an toàn theo quy định pháp luật liên quan.
Luật Thương mại năm 2005 không quy định một mức trần cụ thể về giá trị tuyệt đối của chương trình khuyến mại, mà giới hạn giá trị khuyến mại thông qua việc khống chế tỷ lệ tương đối giữa giá trị hàng hóa, dịch vụ dùng để khuyến mại và giá trị hàng hóa, dịch vụ được khuyến mại. Theo khoản 4 Điều 92, đối với hình thức bán hàng, cung ứng dịch vụ có kèm theo phiếu mua hàng, phiếu sử dụng dịch vụ, giá trị tối đa của hàng hóa, dịch vụ dùng để khuyến mại không được vượt quá 50% giá trị của hàng hóa, dịch vụ được khuyến mại. Đối với hình thức tặng hàng hóa, cung ứng dịch vụ không thu tiền quy định tại khoản 1 Điều 92, mức giới hạn này được xác định theo quy định chi tiết của Chính phủ, hiện nay là Nghị định số 81/2018/NĐ-CP, theo đó giá trị hàng hóa, dịch vụ dùng để khuyến mại không được vượt quá 50% giá trị hàng hóa, dịch vụ được khuyến mại trong cùng một đơn vị thời gian thực hiện khuyến mại.
Việc giới hạn giá trị khuyến mại nhằm ngăn chặn hành vi cạnh tranh không lành mạnh, tránh tình trạng thương nhân lợi dụng khuyến mại để bán phá giá hoặc lôi kéo khách hàng bằng lợi ích vật chất quá mức, gây xáo trộn thị trường. Ví dụ thực tiễn: một doanh nghiệp bán điện thoại di động giá 10 triệu đồng kèm phiếu mua hàng trị giá 6 triệu đồng để mua sản phẩm khác là vi phạm, vì giá trị phiếu mua hàng đã vượt quá 50% giá trị hàng hóa được khuyến mại. Ngược lại, tặng kèm phiếu mua hàng trị giá 4 triệu đồng là phù hợp với quy định tại khoản 4 Điều 92.
Ngoài ra, Điều 93 gián tiếp tác động đến giới hạn giá trị khuyến mại khi yêu cầu hàng hóa, dịch vụ được khuyến mại phải là hàng hóa, dịch vụ được phép kinh doanh, lưu thông hợp pháp; thương nhân không được dùng hàng hóa, dịch vụ cấm kinh doanh hoặc hạn chế kinh doanh để khuyến mại. Điều 96 đặt ra nghĩa vụ thương nhân phải thực hiện đúng nội dung chương trình khuyến mại đã thông báo hoặc đăng ký với cơ quan quản lý nhà nước, bao gồm cả giá trị hàng hóa, dịch vụ dùng để khuyến mại. Trường hợp thương nhân công bố giá trị khuyến mại vượt mức cho phép hoặc thực hiện không đúng giá trị đã công bố, hành vi này có thể bị xử phạt vi phạm hành chính theo quy định của pháp luật về xử lý vi phạm trong lĩnh vực thương mại.
Theo quy định tại Điều 96 Luật Thương mại 2005, thương nhân thực hiện khuyến mại phải tuân thủ các nghĩa vụ pháp lý bắt buộc nhằm bảo đảm tính minh bạch, trung thực của hoạt động xúc tiến thương mại và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Thứ nhất, nghĩa vụ thông báo công khai và đầy đủ các nội dung khuyến mại. Khoản 1 Điều 96 yêu cầu thương nhân phải thông báo công khai các nội dung: tên hoạt động khuyến mại; giá bán hàng hóa, giá cung ứng dịch vụ khuyến mại và các chi phí có liên quan; tên, địa chỉ, số điện thoại của thương nhân thực hiện khuyến mại; thời gian, địa điểm, cách thức khuyến mại; quyền lợi của khách hàng. Ví dụ: khi siêu thị tổ chức chương trình "giảm giá 50% dịp lễ", siêu thị phải niêm yết rõ giá trước và sau giảm, thời hạn áp dụng, phạm vi hàng hóa được giảm giá tại quầy và trên các phương tiện truyền thông.
Thứ hai, nghĩa vụ cung cấp chứng từ xác định trúng thưởng và thực hiện trao thưởng. Khoản 2 Điều 96 quy định thương nhân phải cung cấp cho khách hàng chứng từ xác định trúng thưởng khi thực hiện khuyến mại bằng hình thức bán hàng, cung ứng dịch vụ có kèm theo phiếu dự thưởng. Khoản 3 Điều 96 buộc thương nhân phải thực hiện đúng chương trình khuyến mại đã thông báo và trao giải thưởng cho người trúng thưởng. Thực tiễn cho thấy nhiều doanh nghiệp vi phạm nghĩa vụ này khi không trao giải đúng giá trị cam kết hoặc trì hoãn trao thưởng, dẫn đến tranh chấp và bị xử phạt hành chính.
Thứ ba, nghĩa vụ liên quan đến hàng hóa, dịch vụ khuyến mại. Căn cứ Điều 93, thương nhân chỉ được dùng hàng hóa, dịch vụ hợp pháp để khuyến mại; hàng hóa, dịch vụ dùng để khuyến mại phải là hàng hóa, dịch vụ được phép kinh doanh, lưu thông. Đồng thời, Điều 88 và Điều 92 xác định phạm vi các hình thức khuyến mại hợp pháp mà thương nhân được lựa chọn, bao gồm: đưa hàng mẫu, tặng quà, giảm giá, bán hàng có phiếu dự thưởng, thi có thưởng và các hình thức khác theo quy định.
Việc tuân thủ các nghĩa vụ nêu trên không chỉ giúp thương nhân tránh rủi ro pháp lý mà còn xây dựng uy tín thương hiệu, tạo niềm tin bền vững với khách hàng trong môi trường cạnh tranh thương mại ngày càng khốc liệt.
Luật Thương mại 2005 không quy định một điều khoản riêng mang tên “thông báo công khai” đối với hoạt động khuyến mại, nhưng nghĩa vụ công khai thông tin được xác lập gián tiếp thông qua Điều 96 về nghĩa vụ của thương nhân thực hiện khuyến mại. Theo đó, thương nhân phải thực hiện đúng chương trình khuyến mại đã thông báo, công bố và phải cung cấp đầy đủ, trung thực các thông tin liên quan đến hàng hóa, dịch vụ khuyến mại cho khách hàng. Việc công khai phải bảo đảm khách hàng tiếp cận được các nội dung như: tên hàng hóa, dịch vụ; giá bán trước và sau khuyến mại; thời gian, địa điểm, phạm vi thực hiện; cách thức xác định trúng thưởng nếu là khuyến mại mang tính may rủi.
Vi phạm phổ biến trong thực tiễn là thương nhân công bố chương trình khuyến mại nhưng không thực hiện đúng cam kết, như tự ý rút ngắn thời gian, thu hẹp số lượng hàng khuyến mại, hoặc đưa ra điều kiện không rõ ràng để từ chối trao thưởng. Ví dụ, một siêu thị quảng cáo “giảm giá 50% toàn bộ sản phẩm điện tử” nhưng khi khách đến mua thì chỉ áp dụng cho một số mặt hàng tồn kho, không niêm yết công khai danh mục loại trừ. Hành vi này vi phạm nghĩa vụ tại Điều 96 và có thể bị xử phạt vi phạm hành chính theo quy định về khuyến mại.
Ngoài ra, Điều 88 yêu cầu hoạt động khuyến mại phải trung thực, công khai, minh bạch, không được xâm hại lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng. Điều 92 và Điều 93 gián tiếp ràng buộc tính công khai khi xác định hình thức khuyến mại và hàng hóa, dịch vụ được phép khuyến mại. Thương nhân không được dùng khuyến mại để che giấu hàng kém chất lượng hoặc tạo lợi thế cạnh tranh không lành mạnh. Việc thông báo công khai vì vậy không chỉ là thủ tục hành chính mà là điều kiện để bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của khách hàng và tính minh bạch của thị trường.
Bài viết dựa trên quy định pháp luật hiện hành tại thời điểm cập nhật, bao gồm:
Gửi thông tin vụ việc — Luật sư đánh giá và tư vấn hướng xử lý.
