Điều 33. Quyền sống, quyền được bảo đảm an toàn về tính mạng, sức khỏe, thân thể 1. Cá nhân có quyền sống, quyền bất khả xâm phạm về tính mạng, thân thể, quyền được pháp luật bảo hộ về sức khỏe. Không ai bị tước đoạt tính mạng trái luật. 2. Khi phát hiện người bị tai nạn, bệnh tật mà tính mạng bị đe dọa thì người phát hiện có trách nhiệm hoặc yêu cầu cá nhân, cơ quan, tổ chức khác có điều kiện cần thiết đưa ngay đến cơ sở khám bệnh, chữa bệnh nơi gần nhất; cơ sở khám bệnh, chữa bệnh có trách nhiệm thực hiện việc khám bệnh, chữa bệnh theo quy định của pháp luật về khám bệnh, chữa bệnh. 3. Việc gây mê, mổ, cắt bỏ, cấy ghép mô, bộ phận cơ thể người; thực hiện kỹ thuật, phương pháp khám, chữa bệnh mới trên cơ thể người; thử nghiệm y học, dược học, khoa học hay bất cứ hình thức thử nghiệm nào khác trên cơ thể người phải được sự đồng ý của người đó và phải được tổ chức có thẩm quyền thực hiện. Trường hợp người được thử nghiệm là người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự, người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi hoặc là bệnh nhân bất tỉnh thì phải được cha, mẹ, vợ, chồng, con thành niên hoặc người giám hộ của người đó đồng ý; trường hợp có nguy cơ đe dọa đến tính mạng của bệnh nhân mà không chờ được ý kiến của những người nêu trên thì phải có quyết định của người có thẩm quyền của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh. 4. Việc khám nghiệm tử thi được thực hiện khi thuộc một trong các trường hợp sau đây: a) Có sự đồng ý của người đó trước khi chết; b) Có sự đồng ý của c
Nguồn: Toàn văn điều luật — Luật Minh Bạch
1. Quyền sống và bất khả xâm phạm về tính mạng, thân thể (khoản 1)
Khoản 1 Điều 33 Bộ luật Dân sự 2015 (91/2015/QH13) xác lập: cá nhân có quyền sống, quyền bất khả xâm phạm về tính mạng, thân thể, quyền được pháp luật bảo hộ về sức khỏe; không ai bị tước đoạt tính mạng trái luật. Đây là quyền nhân thân gắn liền với mỗi cá nhân, không thể chuyển giao, phù hợp với Điều 19 Hiến pháp 2013. Cụm từ "trái luật" hàm ý chỉ pháp luật mới được giới hạn quyền sống trong những trường hợp đặc biệt (ví dụ án tử hình theo Bộ luật Hình sự).
2. Trách nhiệm cấp cứu người bị nạn (khoản 2)
Người phát hiện người bị tai nạn, bệnh tật mà tính mạng bị đe dọa có trách nhiệm đưa ngay đến cơ sở khám bệnh, chữa bệnh gần nhất hoặc yêu cầu cá nhân, tổ chức có điều kiện thực hiện. Cơ sở khám bệnh, chữa bệnh có trách nhiệm tiếp nhận, xử lý theo pháp luật về khám bệnh, chữa bệnh. Ví dụ: người đi đường thấy nạn nhân tai nạn giao thông phải gọi cấp cứu 115 hoặc đưa đến bệnh viện gần nhất; bệnh viện không được từ chối cấp cứu.
3. Điều kiện can thiệp y tế vào cơ thể người (khoản 3)
Các hành vi gây mê, mổ, cắt bỏ, cấy ghép mô, bộ phận cơ thể; áp dụng kỹ thuật, phương pháp khám chữa bệnh mới; thử nghiệm y học, dược học, khoa học trên cơ thể người đều phải có sự đồng ý của người đó và do tổ chức có thẩm quyền thực hiện. Với người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự, người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi hoặc bệnh nhân bất tỉnh, phải có sự đồng ý của cha, mẹ, vợ, chồng, con thành niên hoặc người giám hộ. Trường hợp nguy cơ đe dọa tính mạng mà không chờ được ý kiến, phải có quyết định của người có thẩm quyền của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh. Quy định này bảo đảm nguyên tắc tự nguyện, tránh lạm dụng y tế.
4. Khám nghiệm tử thi (khoản 4)
Khám nghiệm tử thi được thực hiện khi: (a) có sự đồng ý của người đó trước khi chết; (b) có sự đồng ý của cha, mẹ, vợ, chồng, con thành niên hoặc người giám hộ nếu người chết không để lại ý kiến; (c) theo quyết định của người đứng đầu cơ sở khám bệnh, chữa bệnh hoặc cơ quan nhà nước có thẩm quyền trong trường hợp luật quy định (ví dụ phục vụ điều tra hình sự theo Bộ luật Tố tụng hình sự).
Như vậy, Điều 33 vừa ghi nhận quyền nhân thân cơ bản, vừa đặt nghĩa vụ tương ứng cho chủ thể khác nhằm bảo đảm quyền sống, sức khỏe, thân thể được tôn trọng và bảo vệ trong thực tiễn.
Ý nghĩa. Điều 33 Bộ luật Dân sự 2015 (91/2015/QH13) hiến định hóa ở tầng luật dân sự quyền sống, quyền bất khả xâm phạm về tính mạng, thân thể, quyền được pháp luật bảo hộ về sức khỏe — nền tảng của mọi quyền nhân thân khác. Điều luật vừa ghi nhận quyền chủ thể, vừa xác lập nghĩa vụ tương ứng của cá nhân, cơ quan, tổ chức, tạo cơ chế bảo vệ tính mạng con người bằng pháp luật dân sự, không chỉ bằng pháp luật hình sự hay hành chính.
Nguyên tắc áp dụng.
Lưu ý áp dụng. Điều 33 là chuẩn mực chung; khi xử lý cụ thể cần viện dẫn đồng thời pháp luật chuyên ngành về khám bệnh, chữa bệnh, hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và Bộ luật Hình sự về các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe. Nguyên tắc xuyên suốt: hạn chế quyền chỉ khi luật định, đúng trình tự, và luôn vì lợi ích chính đáng của chủ thể.
Tình huống 1 — cấp cứu tai nạn giao thông. Người đi đường phát hiện nạn nhân bất tỉnh, mất nhiều máu. Theo khoản 2 Điều 33, người phát hiện có trách nhiệm đưa ngay đến cơ sở khám bệnh, chữa bệnh gần nhất hoặc yêu cầu người có điều kiện hỗ trợ; cơ sở y tế buộc tiếp nhận, cấp cứu. Lưu ý: nghĩa vụ này là nghĩa vụ pháp lý, không phải thiện nguyện; bỏ mặc nạn nhân có thể phát sinh trách nhiệm. Cơ sở y tế từ chối cấp cứu trái quy định có thể bị xử lý theo pháp luật khám bệnh, chữa bệnh.
Tình huống 2 — phẫu thuật không có sự đồng ý. Bệnh nhân tỉnh táo, đủ năng lực, từ chối mổ. Bác sĩ vẫn tiến hành mổ vì cho rằng "cứu người là trên hết". Hành vi vi phạm khoản 1 và khoản 3 Điều 33: gây mê, mổ phải được sự đồng ý của chính người đó; chỉ khi bệnh nhân bất tỉnh hoặc thuộc nhóm chưa thành niên, mất năng lực hành vi dân sự, khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi mới lấy ý kiến cha, mẹ, vợ, chồng, con thành niên hoặc người giám hộ. Trường hợp nguy cơ đe dọa tính mạng mà không chờ được ý kiến, phải có quyết định của người có thẩm quyền của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh. Đây là ngoại lệ hẹp, không được suy diễn rộng.
Tình huống 3 — khám nghiệm tử thi. Người chết không để lại ý kiến. Khoản 4 Điều 33 cho phép khám nghiệm khi có sự đồng ý của cha, mẹ, vợ, chồng, con thành niên hoặc người giám hộ; hoặc theo quyết định của người đứng đầu cơ sở khám bệnh, chữa bệnh hay cơ quan nhà nước có thẩm quyền khi luật quy định (ví dụ phục vụ điều tra hình sự). Cần phân biệt rõ căn cứ, tránh khám nghiệm tùy tiện xâm phạm quyền của người chết và thân nhân.
Lưu ý vận dụng. Một, xác định đúng chủ thể đồng ý theo thứ tự khoản 3. Hai, ghi nhận sự đồng ý bằng văn bản để chứng minh. Ba, phân biệt rõ cấp cứu khẩn cấp (khoản 2) với can thiệp y tế có kế hoạch (khoản 3). Bốn, mọi hạn chế quyền phải dựa trên luật, không dựa trên thói quen hay phong tục.
Bài viết dựa trên quy định pháp luật hiện hành tại thời điểm cập nhật, bao gồm:
