Điều 604. Bồi thường thiệt hại do cây cối gây ra Chủ sở hữu, người chiếm hữu, người được giao quản lý phải bồi thường thiệt hại do cây cối gây ra.
Nguồn: Toàn văn điều luật — Luật Minh Bạch
Chủ sở hữu cây cối chịu trách nhiệm theo Điều 604 Bộ luật Dân sự 2015
Điều 604 Bộ luật Dân sự 2015 (91/2015/QH13) quy định trách nhiệm bồi thường thiệt hại do cây cối gây ra. Chủ sở hữu cây cối phải chịu trách nhiệm bồi thường khi cây cối của mình gây thiệt hại cho người khác, trừ khi chủ sở hữu chứng minh được mình không có lỗi.
Nguyên tắc này thể hiện trách nhiệm bồi thường không cần lỗi (trách nhiệm khách quan) đối với đối tượng nguy hiểm như cây cối. Chủ sở hữu cây cối có nghĩa vụ quản lý, chăm sóc, cắt tỉa, gỡ bỏ kịp thời khi cây cối có nguy cơ gây hại. Nếu không thực hiện nghĩa vụ này dẫn đến thiệt hại, chủ sở hữu phải bồi thường toàn bộ thiệt hại phát sinh.
Ví dụ thực tiễn: Cây đa lớn trước nhà ông A không được cắt tỉa nhiều năm. Trong cơn bão, cành cây gãy đổ làm vỡ mái nhà và làm bị thương người hàng xóm. Ông A phải chịu trách nhiệm bồi thường chi phí sửa chữa nhà và y tế cho nạn nhân, vì ông A không thực hiện nghĩa vụ quản lý, dự phòng nguy hiểm từ cây cối.
Trường hợp thiệt hại do sự kiện bất khả kháng (thiên tai lớn không lường trước được) hoặc do lỗi cố ý của nạn nhân, chủ sở hữu cây cối được miễn trách nhiệm bồi thường theo quy định chung về miễn trách nhiệm bồi thường.
Việc bồi thường thiệt hại do cây cối gây ra được xác lập khi thỏa mãn hai điều kiện: (i) có hành vi gây thiệt hại và (ii) thiệt hại thực tế xảy ra, đồng thời có quan hệ nhân quả giữa hành vi và thiệt hại.
Theo Điều 585 Bộ luật Dân sự 2015, thiệt hại được hiểu là tổn thất tài sản thực tế do hành vi vi phạm pháp luật của người khác và là nguyên nhân trực tiếp của tổn thất đó. Đối với quan hệ này, hành vi vi phạm không bắt buộc phải là vi phạm hình sự; việc trồng cây, trồng cỏ hay để cây mọc lan sang phần đất của người khác là hành vi đơn thuần dân sự, không cần có lỗi chủ quan trong nghĩa tuyệt đối — người sở hữu cây cối phải chịu trách nhiệm nghiêm túc bất kể do vô tình hay cố ý, vì luật đặt ra đây là trách nhiệm bảo đảm an toàn cho tài sản lân cận.
Điều 604 khoản 1 quy định: người có cây cối gây thiệt hại cho tài sản của người khác thì phải bồi thường thiệt hại. Thiệt hại có thể xảy ra dưới nhiều hình thức: nhánh cây đổ làm vỡ mái nhà, rễ cây phá nền móng công trình gây nứt, hoặc cây chết đổ ngang đường làm hư hỏng phương tiện, thương tổn về thiệt hại vượt quá mức thông thường, kể cả khi không chứng minh được thiệt hại do cụ thể tổn thất về tài sản mà chỉ là bất tiện trong sử dụng tài sản.
Ngoài ra, nếu thiệt hại do nhiều người cùng gây ra, Điều 587 quy định các chủ thể gây thiệt hại chịu liên đới, bồi thường chung cho bên thiệt hại, sau đó các bên tự phân chia hoặc quyết toán nội bộ.
Ví dụ thực tiễn: nhà ông A có cây bàng lớn nằm sát ngang đường. Gió mạnh làm cây đổ đè lên xe máy của ông B, gây thiệt hại xe. Nếu B chứng minh được thiệt hại và quan hệ nhân quả với việc cây đổ, ông A phải bồi thường theo Điều 604, kể cả cây đó trồng hợp pháp trong phạm vi đất đai của mình.
Phạm vi bồi thường thiệt hại do cây cối gây ra
Theo Điều 604 Bộ luật Dân sự 2015 (91/2015/QH13), chủ sở hữu, người quản lý cây cối phải bồi thường thiệt hại do cây cối của mình gây ra cho người khác. Phạm vi bồi thường được xác định theo các căn cứ sau:
Ví dụ thực tiễn: Cây xanh trước nhà dân bị đổ làm hư hỏng ô tô của người qua đường. Chủ nhà phải bồi thường chi phí sửa chữa theo giá thị trường, trừ trường hợp người lái xe có lỗi (ví dụ: đỗ xe sai quy định) thì mức bồi thường được giảm tương ứng theo lỗi của mỗi bên.
Lưu ý: Việc xác định phạm vi bồi thường cần xem xét mối quan hệ nhân quả giữa hành vi quản lý cây cối và thiệt hại xảy ra, cũng như mức độ lỗi của các bên liên quan.
Trường hợp miễn trách nhiệm bồi thường thiệt hại do cây cối gây ra là căn cứ loại trừ hoàn toàn trách nhiệm bồi thường của chủ sở hữu, người quản lý, người chiếm hữu cây cối. Theo Điều 604 Bộ luật Dân sự 2015 (91/2015/QH13), chủ thể không phải bồi thường khi thiệt hại xảy ra hoàn toàn do lỗi của người bị thiệt hại hoặc do sự kiện bất khả kháng.
1. Thiệt hại hoàn toàn do lỗi của người bị thiệt hại. Đây là trường hợp lỗi của nạn nhân là nguyên nhân duy nhất, độc lập với hành vi của người quản lý cây. Ví dụ: người leo trèo tự ý lên cây để hái trái trên đất người khác, tự làm cành gãy rơi xuống gây thương tích; người điều khiển xe máy chạy sai tốc độ, tự đâm vào thân cây trồng đúng quy định ven đường. Trong các trường hợp này, thiệt hại không phải do cây cối có khuyết điểm quản lý mà do chính hành vi bất cẩn, vi phạm của nạn nhân.
2. Do sự kiện bất khả kháng. Theo nguyên tắc tại Điều 294 Bộ luật Dân sự 2015, sự kiện bất khả kháng là sự kiện xảy ra một cách khách quan, không thể lường trước được và không thể khắc phục được, mặc dù đã áp dụng mọi biện pháp cần thiết và khả năng cho phép. Cụ thể với cây cối: cây đổ, cành gãy hoàn toàn do bão cấp lớn, lũ quét, sét đánh bất thường vượt quá sức chịu đựng của cây lành, cây được chăm sóc đúng cách. Chủ cây đã thực hiện đầy đủ nghĩa vụ chăm sóc, cắt tỉa định kỳ nhưng thiên tai vượt quá kiểm soát.
Phân tích thực tiễn: Tòa án nhân dân cấp huyện thường xem xét đồng thời hai yếu tố: (i) chủ cây có thực hiện nghĩa vụ quản lý, cắt tỉa phòng ngừa hay không; (ii) nguyên nhân trực tiếp gây thiệt hại. Nếu chủ cây chứng minh đã cắt tỉa cành khô, chống đỡ cây rỗng gốc định kỳ mà cành vẫn gãy do gió bão bất thường, thì thuộc diện miễn trách nhiệm. Ngược lại, để cành khô, mục rỗng lâu ngày không xử lý mà gãy rơi trúng người đi đường thì không được miễn, phải bồi thường theo Điều 604 khoản 1.
Lưu ý: Gánh nặng chứng minh thuộc về bên có trách nhiệm. Người quản lý cây phải giữ biên bản cắt tỉa, hình ảnh hiện trường, bản tin khí tượng để chứng minh sự kiện bất khả kháng. Nếu thiệt hại do lỗi một phần của nạn nhân, trách nhiệm bồi thường được giảm tương ứng theo Điều 615 Bộ luật Dân sự 2015.
Bài viết dựa trên quy định pháp luật hiện hành tại thời điểm cập nhật, bao gồm:
Gửi thông tin vụ việc — Luật sư đánh giá và tư vấn hướng xử lý.
