Khuyến mại hàng hóa, dịch vụ: quy định pháp luật và hạn chế bị cấm

Điều 88. Khuyến mại 1. Khuyến mại là hoạt động xúc tiến thương mại của thương nhân nhằm xúc tiến việc mua bán hàng hoá, cung ứng dịch vụ bằng cách dành cho khách hàng những lợi ích nhất định. 2. Thương nhân thực hiện khuyến mại là thương nhân thuộc một trong các trường hợp sau đây: a) Thương nhân trực tiếp khuyến mại hàng hóa, dịch vụ mà mình kinh doanh; b) Thương nhân kinh doanh dịch vụ khuyến mại thực hiện khuyến mại cho hàng hóa, dịch vụ của thương nhân khác theo thỏa thuận với thương nhân đó.

Nguồn: Toàn văn điều luật — Luật Minh Bạch

1. Khái niệm khuyến mại và hình thức khuyến mại

Theo quy định tại Điều 88 Luật Thương mại 2005, khuyến mại hàng hóa, dịch vụ là hoạt động thương nhân thực hiện một cách công khai, nhằm thông báo cho khách hàng biết về hàng hóa, dịch vụ mà mình kinh doanh, khuyến khích khách hàng mua, sử dụng hàng hóa, sử dụng dịch vụ, tăng doanh thu của thương nhân. Hoạt động khuyến mại phải được thực hiện trung thực, không nhằm mục đích lừa dối khách hàng, không vi phạm quy định pháp luật về cạnh tranh, bảo vệ người tiêu dùng.

Các hình thức khuyến mại phổ biến được quy định tại Điều 90 và Điều 91 Luật Thương mại 2005 bao gồm:

• Giảm giá trực tiếp hàng hóa, dịch vụ: ví dụ như cửa hàng thời trang giảm 30% giá tất cả sản phẩm dịp cuối năm để thu hút khách hàng mua sắm.
• Tặng kèm hàng hóa, dịch vụ miễn phí: ví dụ như siêu thị tặng 1 chai nước suối 500ml khi khách hàng mua 2 hộp sữa cùng loại.
• Bốc thăm trúng thưởng: ví dụ như cửa hàng điện tử tổ chức bốc thăm trúng 1 xe máy trị giá 20 triệu đồng cho khách hàng mua sản phẩm đạt mức 5 triệu đồng trở lên trong tháng.
• Tích điểm đổi quà, hoàn tiền: ví dụ như chuỗi cửa hàng cà phê tích 1 điểm cho mỗi 10.000 đồng chi tiêu, 10 điểm đổi 1 ly cà phê miễn phí.

Lưu ý, thương nhân thực hiện khuyến mại không được áp dụng cho hàng hóa, dịch vụ bị cấm lưu thông, không được đưa ra thông tin sai lệch về giá, chất lượng, công dụng của hàng hóa, dịch vụ, không được ép buộc khách hàng mua hàng kèm theo điều kiện không hợp lý.

2. Hàng hóa, dịch vụ dùng để khuyến mại

Điều 88 Luật Thương mại 2005 quy định nguyên tắc: hàng hóa, dịch vụ dùng để khuyến mại phải đáp ứng điều kiện hợp pháp, không gây mất an toàn, không vi phạm quyền của đơn vị sản xuất, kinh doanh, người tiêu dùng; đồng thời phải được cơ quan quản lý nhà nước về quảng cáo đồng ý nếu có. Việc thương nhân sử dụng hàng hóa, dịch vụ để khuyến mại là quyền tự do kinh doanh (Điều 6), song không miễn nhiễm nghĩa vụ chịu trách nhiệm về chất lượng hàng hóa, dịch vụ cung cấp (Điều 76, 77) và nghĩa vụ bồi thường thiệt hại cho người tiêu dùng nếu khuyến mại gây thiệt hại (Điều 98, 99).

Điểm cần lưu ý: hàng hóa, dịch vụ dùng cho khuyến mại vẫn phải đáp ứng quy định về giảm giá, tặng kèm và khuyến mại tại Điều 90, 91, 92. Cụ thể: với hàng hóa, dịch vụ giảm giá, giá giảm phải được niêm yết công khai, không giảm giá quá mức thấp hơn giá bán lỗi khiến tổn thất về tài sản của doanh nghiệp (Điều 93). Hàng hóa, dịch vụ tặng kèm phải có xác nhận của cơ quan quản lý nhà nước về quảng cáo, trừ trường hợp tặng kèm không vượt quá 10% giá trị hàng hóa, dịch vụ của một lần mua hàng tối thiểu (Điều 96). Khuyến mại dưới hình thức tặng hàng, hỗ trợ giá, chiết khấu phải được xin phép bằng văn bản của cơ quan quản lý nhà nước về quảng cáo (Điều 94).

Ví dụ thực tiễn: siêu thị khuyến mại thẻ quà tặng kèm khi khách mua sản phẩm trong ngày khai trương. Nếu giá trị thẻ quà chiếm 15% tổng hóa đơn, doanh nghiệp phải xin phép; nếu dưới hoặc bằng 10% hóa đơn tối thiểu thì không phải xin phép. Doanh nghiệp dùng sản phẩm giảm giá, mỹ phẩm không còn hạn sử dụng, phần mềm lậu làm hàng khuyến mại sẽ vi phạm quy định về hàng hóa và quảng cáo.

3. Đăng ký hoạt động khuyến mại

Khuyến mại là gì? Theo Điều 88 Luật Thương mại 2005, khuyến mại là hoạt động thương mại nhằm mục đích đưa tên, uy tín của doanh nghiệp, hàng hóa, dịch vụ được người tiêu dùng biết đến và yêu thích; tạo nhu cầu và thói quen tiêu dùng; kích thích người tiêu dùng tìm kiếm, lựa chọn, mua và sử dụng sản phẩm.

Nguyên tắc đăng ký. Mọi hoạt động khuyến mại phải được đăng ký với cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền. Việc đăng ký phải được thực hiện trước ít nhất 10 ngày làm việc kể từ ngày tiến hành khuyến mại; cơ quan quản lý có trách nhiệm xử lý trong 05 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ. Thời gian khuyến mại tối đa là 90 ngày, có thể dài hơn đối với một số ngành hàng, dịch vụ do Chính phủ quy định.

Hồ sơ đăng ký. Luật quy định hồ sơ gồm: giấy đề nghị đăng ký hoạt động khuyến mại; bản sao giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh; bản sao hợp đồng dịch vụ giữa người thực hiện khuyến mại và người tiếp nhận khuyến mại có thỏa thuận về số tiền, thời gian, nội dung chi tiết của việc dịch vụ khuyến mại.

Loại không phải đăng ký. Khuyến mại không nhằm mục đích tăng số lượng người tiêu dùng và tăng doanh thu bán hàng hóa, dịch vụ, cụ thể là: khuyến mại không bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ; khuyến mại cho tặng hàng hóa, cung ứng dịch vụ, chi tiền, tặng hàng hóa, cung ứng dịch vụ, chi tiền thành phần bồi thường thiệt hại; tặng hàng hóa, cung ứng dịch vụ mà giá trị tặng không vượt quá 100.000 đồng.

Nghĩa vụ sau khi được chấp thuận. Người thực hiện khuyến mại phải thông báo bằng văn bản cho cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền ít nhất 05 ngày làm việc trước khi bắt đầu khuyến mại, cung cấp thông tin về nội dung, thời gian, phạm vi và phương thức khuyến mại. Hành vi khuyến mại vượt quá phạm vi đã đăng ký và thông báo hoặc cố tình vi phạm thì bị áp dụng biện pháp ấn định và chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại; tổ chức, cá nhân có hành vi này còn có thể bị phạt tiền theo pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính tương ứng.

Ví dụ thực tế. Công ty thực phẩm muốn giảm 30% giá sản phẩm trong 2 tuần. Nếu chương trình này nhằm kích thích người tiêu dùng mua nhiều hơn thì bắt buộc phải nộp hồ sơ trước ít nhất 10 ngày làm việc; nếu công ty chỉ tặng mẫu hàng nhỏ cho khách hàng thân thiết với tổng giá trị dưới 100.000 đồng thì thuộc diện không phải đăng ký.

4. Các hành vi bị cấm trong khuyến mại

Luật Thương mại 2005 nghiêm cấm các hành vi cạnh tranh không lành mạnh thông qua khuyến mại. Cụ thể, Điều 90 cấm sử dụng hàng hóa thuộc diện cấm kinh doanh, hàng hóa hạn chế kinh doanh hoặc hàng hóa chưa được phép lưu hành trên thị trường làm quà tặng khuyến mại. Ví dụ: Doanh nghiệp không được khuyến mãi bằng rượu bia không rõ nguồn gốc hoặc thuốc lá lá.

Điều 91 nghiêm cấm hành vi cung cấp hàng hóa, dịch vụ miễn phí không đúng đối tượng hoặc không đúng phạm vi theo quy định. Điều 92 cấm việc tổ chức khuyến mại mang tính chất cờ bạc, cá cược, bốc thăm may rủi mà không có giấy phép hoặc vi phạm giấy phép đã được cấp.

Điều 93 quy định hành vi bị cấm là lợi dụng hoạt động khuyến mại để tiêu thụ hàng hóa kém chất lượng, hàng hóa hết hạn sử dụng hoặc hàng hóa vi phạm quyền sở hữu trí tuệ. Điều 94 cấm hành vi không thực hiện đúng cam kết trong chương trình khuyến mại đã công bố, gây thiệt hại cho người tiêu dùng.

Điều 95 nghiêm cấm hành vi sử dụng hình ảnh, uy tín của cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội để quảng bá cho chương trình khuyến mại mà không được phép. Điều 96 cấm hành vi cạnh tranh không lành mạnh thông qua việc đưa thông tin sai lệch về chương trình khuyến mại để lừa dối khách hàng.

Điều 97 cấm hành vi lợi dụng hoạt động khuyến mại để trốn thuế, gian lận thương mại hoặc vi phạm các quy định pháp luật khác. Điều 98 nghiêm cấm hành vi khuyến mại hàng hóa, dịch vụ thuộc diện cấm宣传, cấm quảng cáo theo quy định của pháp luật.

Các hành vi vi phạm sẽ bị xử phạt hành chính theo Nghị định 81/2018/NĐ-CP và có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu gây hậu quả nghiêm trọng. Doanh nghiệp cần tuân thủ nghiêm ngặt các quy định để tránh rủi ro pháp lý.

Lưu ý khi áp dụng

Bài viết dựa trên quy định pháp luật hiện hành tại thời điểm cập nhật, bao gồm:

• Luật Thương mại 2005 (36/2005/QH11) - Điều 88, 90-100