Điều 109. Hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm cho hộ gia đình, cá nhân khi Nhà nước thu hồi đất 1. Hỗ trợ bằng tiền không quá 05 lần giá đất nông nghiệp cùng loại trong bảng giá đất của địa phương đối với toàn bộ diện tích đất nông nghiệp thu hồi nhưng không vượt quá hạn mức giao đất nông nghiệp tại địa phương theo quy định tại Điều 176 của Luật này đối với các đối tượng sau đây: a) Hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp đang sử dụng đất nông nghiệp do được Nhà nước giao, nhận chuyển nhượng, nhận thừa kế, nhận tặng cho, được công nhận quyền sử dụng đất khi Nhà nước thu hồi đất không có đất để bồi thường và đã được bồi thường bằng tiền; b) Cá nhân thuộc đối tượng bảo trợ xã hội, đối tượng được hưởng chế độ trợ cấp xã hội hằng tháng theo quy định của pháp luật, thương binh, bệnh binh, gia đình liệt sĩ khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp mà không có đất để bồi thường và đã được bồi thường bằng tiền; c) Hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất do nhận giao khoán đất để sử dụng vào mục đích nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản từ các nông, lâm trường quốc doanh hoặc công ty nông, lâm nghiệp được chuyển đổi từ các nông, lâm trường quốc doanh đang trực tiếp sản xuất nông nghiệp và có nguồn thu nhập ổn định từ sản xuất nông nghiệp trên đất đó, trừ trường hợp cá nhân là cán bộ, công nhân viên của nông, lâm trường quốc doanh, của công ty nông, lâm nghiệp được chuyển đổi từ các nông, lâm trường quốc doanh đã nghỉ hưu, nghỉ mất sức lao động, thôi việc được
Nguồn: Toàn văn điều luật — Luật Minh Bạch
Đối tượng được hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm khi thu hồi đất được xác định tại Điều 109 Luật Đất đai 2024 (31/2024/QH15) và hướng dẫn chi tiết tại Nghị định 88/2024/NĐ-CP. Theo đó, chính sách hỗ trợ nhằm đảm bảo sinh kế, ổn định đời sống cho các hộ gia đình, cá nhân bị thu hồi đất sản xuất, đất ở.
Cụ thể, các đối tượng được hưởng chính sách hỗ trợ bao gồm:
Mức hỗ trợ cụ thể, trình tự, thủ tục thực hiện được quy định chi tiết tại Nghị định 88/2024/NĐ-CP, trong đó nhấn mạnh nguyên tắc hỗ trợ phải kịp thời, đúng đối tượng và phù hợp với điều kiện thực tế tại địa phương. Việc xác định đối tượng cần dựa trên cơ sở hồ sơ đất đai, xác nhận của Ủy ban nhân dân cấp xã và các cơ quan có thẩm quyền để tránh việc hỗ trợ sai đối tượng hoặc bỏ sót đối tượng cần được hỗ trợ.
Mức hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm khi thu hồi đất được xác định theo nguyên tắc bù đắp tổn thất, giúp người bị thu hồi đất ổn định đời sống và tiếp cận việc làm mới.
Căn cứ Điều 109 Luật Đất đai 2024 (31/2024/QH15), người sử dụng đất bị thu hồi mà phải di chuyển chỗ ở, thực hiện dự án thu hồi đất mà không còn đất sản xuất, kinh doanh thì được hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm. Nghị định 88/2024/NĐ-CP quy định chi tiết việc hỗ trợ này.
Nội dung hỗ trợ gồm: kinh phí đào tạo nghề, bồi dưỡng kiến thức mới, hỗ trợ học nghề; kinh phí tìm kiếm việc làm; hỗ trợ phát triển sản xuất. Mức hỗ trợ được xác định theo diện tích đất bị thu hồi, số lao động trong gia đình bị ảnh hưởng và điều kiện kinh tế - xã hội của địa phương.
Ví dụ thực tiễn: Hộ gia đình có 500 m² đất nông nghiệp bị thu hồi để thực hiện dự án hạ tầng, còn 200 m² đất nông nghiệp. Trường hợp này, hộ được hỗ trợ đào tạo nghề cho lao động bị mất việc, mức hỗ trợ tính theo phần diện tích đất thu hồi vượt quá khả năng tự bố trí sản xuất. Người lao động được chọn nghề đào tạo phù hợp với nhu cầu thị trường lao động tại địa phương.
Điểm cần lưu ý: mức hỗ trợ không thay thế bồi thường, hỗ trợ khác theo Điều 109 mà là khoản bổ sung, nhằm bảo đảm quyền lợi kép cho người bị thu hồi đất. Thời điểm chi trả thực hiện cùng lúc với việc phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.
Để xác định mức cụ thể, cần đối chiếu Nghị định 88/2024/NĐ-CP và quy định của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, vì thẩm quyền quy định chi tiết mức hỗ trợ thuộc về cấp tỉnh, bảo đảm phù hợp với điều kiện từng địa phương.
Căn cứ Điều 109 Luật Đất đai 2024 và Nghị định 88/2024/NĐ-CP, người có đất thu hồi thuộc diện mất nguồn sinh kế, người lao động bị chấm dứt hợp đồng lao động do thu hồi đất có quyền nhận hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm theo quy định sau:
Bước 1: Nộp hồ sơ đề nghị hỗ trợ
Người có nhu cầu nộp 01 bộ hồ sơ tại UBND cấp xã nơi có đất thu hồi hoặc cơ quan lao động - thương binh xã hội cấp huyện trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày nhận quyết định thu hồi đất (gia hạn 15 ngày nếu có lý do chính đáng). Hồ sơ gồm: đơn đề nghị hỗ trợ, bản sao giấy tờ tùy thân, bản sao quyết định thu hồi đất, chứng từ chứng minh thuộc diện được hỗ trợ (ví dụ: hộ sản xuất nông nghiệp mất toàn bộ đất, hợp đồng lao động bị chấm dứt do thu hồi đất).
Bước 2: Thẩm định hồ sơ và triển khai hỗ trợ
Cơ quan tiếp nhận kiểm tra tính hợp lệ hồ sơ, thông báo kết quả trong 05 ngày làm việc. Nếu đủ điều kiện, chuyển hồ sơ cho trung tâm dịch vụ việc làm hoặc cơ sở đào tạo nghề để tổ chức đào tạo phù hợp với nhu cầu của người được hỗ trợ.
Bước 3: Thực hiện hỗ trợ sau đào tạo
Người tham gia đào tạo được hỗ trợ chi phí đào tạo, chi phí đi lại, ăn ở trong thời gian học tập theo quy định tại Nghị định 88/2024/NĐ-CP. Sau khi tốt nghiệp, được giới thiệu việc làm phù hợp hoặc hỗ trợ vay vốn khởi sự kinh doanh nếu có nhu cầu.
Ví dụ thực tiễn: Ông Nguyễn Văn A ở xã Yên Bình, huyện Yên Mỹ, tỉnh Hưng Yên có 0,5 ha đất nông nghiệp bị thu hồi để phát triển khu công nghiệp, thuộc diện mất toàn bộ nguồn sinh kế. Ông nộp hồ sơ tại UBND xã Yên Bình, được thông báo đủ điều kiện sau 3 ngày, tham gia khóa đào tạo lái xe ô tô tải tại trung tâm giáo dục nghề nghiệp huyện, được hỗ trợ 2 triệu đồng chi phí đào tạo và 500 nghìn đồng chi phí đi lại, sau tốt nghiệp được giới thiệu làm lái xe cho công ty vận tải trong khu công nghiệp.
1. Khung trách nhiệm của chính quyền địa phương
Điều 109 Luật Đất đai xác định thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng là hành động của Nhà nước; người bị thu hồi đất có quyền được bồi thường, hỗ trợ. Như vậy, khi quyết định thu hồi đất đã được cơ quan có thẩm quyền ban hành, UBND cấp xã nơi có đất thu hồi không kết thúc nghĩa vụ với người dân tại việc chi trả bồi thường, mà còn phải tiếp tục chu trình hỗ trợ sau bồi thường, cụ thể là hỗ trợ đào tạo nghề, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm.
2. Nội dung hỗ trợ phải gắn với nhu cầu thực tế
Hỗ trợ chỉ có ý nghĩa khi được xác định trên cơ sở hồ sơ bồi thường và ý nguyện của người bị thu hồi: người bị thu hồi từng sống bằng nghề gì, bao nhiêu lao động thuộc hộ gia đình, người thất nghiệp tự do hay có hợp đồng. Người lao động nông nghiệp thu hồi đất chủ yếu là người lao động tự do, không thuộc hệ thống bảo hiểm thất nghiệp, nên nếu chỉ hướng dẫn họ trình đơn xin trợ cấp thất nghiệp thì giải quyết không trọn vẹn. Vì vậy cần kết hợp ba nhóm giải pháp: (i) tư vấn giới thiệu nghề; (ii) cấp phát hoặc giới thiệu kinh phí học nghề; (iii) phối hợp doanh nghiệp, trung tâm đào tạo tại địa phương để giới thiệu việc làm, ưu tiên lao động tại dự án phát triển kinh tế - xã hội phát sinh trên chính địa bàn sau thu hồi.
3. Ví dụ thực tiễn
Thực tế nhiều địa phương tổ chức được thông tin tuyên truyền tại buổi chi trả bồi thường, lập danh sách hộ có lao động cần hỗ trợ và phối hợp Trung tâm Khuyến nông, Trung tâm Dạy nghề giới thiệu công việc tại các công ty lắp đặt điện, xí nghiệp vật tư xây dựng trong vùng. Tuy nhiên, phần lớn mới dừng ở khâu giới thiệu việc làm trong thời gian ngắn, chưa gắn với đào tạo nghề dài hạn, cũng chưa có dữ liệu theo dõi sau khoảng 6 - 12 tháng để biết người được hỗ trợ thực sự có ổn định việc làm hay không. Đây là khoảng trống cần khắc phục.
4. Đề xuất
UBND cấp huyện nên chỉ đạo UBND cấp xã lập danh sách người lao động bị ảnh hưởng, phối hợp cơ quan lao động địa phương tổ chức đăng ký nhu cầu đào tạo, đồng thời bố trí kinh phí hỗ trợ theo thẩm quyền; kết quả hỗ trợ cần được công khai để người dân giám sát và tiếp tục sử dụng nguồn kinh phí của Nghị định 88/2024/NĐ-CP cùng các chương trình an sinh xã hội của địa phương.
Bài viết dựa trên quy định pháp luật hiện hành tại thời điểm cập nhật, bao gồm:
Gửi thông tin vụ việc — Luật sư đánh giá và tư vấn hướng xử lý.
