Điều 554. Hợp đồng gửi giữ tài sản Hợp đồng gửi giữ tài sản là sự thỏa thuận giữa các bên, theo đó bên giữ nhận tài sản của bên gửi để bảo quản và trả lại chính tài sản đó cho bên gửi khi hết thời hạn hợp đồng, bên gửi phải trả tiền công cho bên giữ, trừ trường hợp gửi giữ không phải trả tiền công.
Nguồn: Toàn văn điều luật — Luật Minh Bạch
Điều 554 BLDS 2015 định nghĩa hợp đồng gửi giữ tài sản là sự thỏa thuận giữa các bên, theo đó bên giữ nhận tài sản của bên gửi để bảo quản và trả lại chính tài sản đó cho bên gửi khi hết thời hạn hợp đồng; bên gửi phải trả thù lao cho bên giữ, trừ trường hợp gửi giữ không phải trả thù lao. Ví dụ: gửi xe tại bãi giữ xe có thu phí là hợp đồng gửi giữ có thù lao; gửi nhờ hàng xóm trông nhà không trả công là gửi giữ không thù lao.
Điều 555 quy định về nghĩa vụ của bên gửi. Bên gửi phải cung cấp thông tin cần thiết về tình trạng tài sản và biện pháp bảo quản thích hợp; nếu không thông báo mà tài sản bị hư hỏng, mất mát thì bên gửi tự chịu trách nhiệm, trừ trường hợp bên giữ biết hoặc buộc phải biết. Bên gửi phải trả đủ thù lao, thanh toán chi phí hợp lý cho bên giữ.
Điều 556 quy định quyền của bên gửi: yêu cầu lấy lại tài sản bất cứ lúc nào nếu hợp đồng không xác định thời hạn, nhưng phải báo trước một thời gian hợp lý; yêu cầu bồi thường thiệt hại nếu bên giữ làm mất, hư hỏng tài sản.
Điều 557 quy định nghĩa vụ của bên giữ: bảo quản tài sản theo đúng thỏa thuận; không được sử dụng tài sản gửi giữ vào việc khác khi chưa được bên gửi đồng ý; phải bồi thường thiệt hại nếu làm mất, hư hỏng tài sản, trừ trường hợp bất khả kháng. Ví dụ: bãi giữ xe làm mất xe phải bồi thường giá trị xe theo thỏa thuận hoặc theo giá thị trường tại thời điểm giải quyết.
Điều 558 quy định quyền của bên giữ: yêu cầu bên gửi trả thù lao, thanh toán chi phí bảo quản hợp lý; yêu cầu bên gửi nhận lại tài sản khi hết thời hạn; được bán đấu giá tài sản mau hỏng, khó bảo quản để tránh thiệt hại và phải thông báo cho bên gửi.
Điều 559 quy định nghĩa vụ trả lại tài sản gửi giữ: bên giữ phải trả lại chính tài sản đã nhận và cả hoa lợi nếu có; phải trả tại địa điểm giao tài sản, trừ trường hợp có thỏa thuận khác. Trường hợp gửi giữ có thù lao, bên giữ có quyền giữ tài sản cho đến khi bên gửi trả đủ thù lao và chi phí bảo quản theo quy định tại Điều 347 BLDS 2015 về cầm giữ tài sản.
Khái niệm hợp đồng gửi giữ tài sản được quy định tại Điều 554 Bộ luật Dân sự 2015. Theo đó, hợp đồng gửi giữ tài sản là sự thỏa thuận giữa các bên, theo đó bên giữ nhận tài sản của bên gửi để bảo quản và trả lại chính tài sản đó cho bên gửi khi hết thời hạn hợp đồng; bên gửi phải trả thù lao cho bên giữ, trừ trường hợp gửi giữ không phải trả thù lao.
Về bản chất pháp lý, hợp đồng gửi giữ tài sản là hợp đồng song vụ, có đền bù hoặc không có đền bù. Đối tượng của hợp đồng là tài sản được giao cho bên giữ bảo quản; bên giữ không được chuyển quyền sở hữu, không được sử dụng tài sản gửi giữ nếu không có sự đồng ý của bên gửi. Nghĩa vụ trọng tâm của bên giữ là bảo quản tài sản theo đúng thỏa thuận, bảo đảm tài sản không bị mất mát, hư hỏng, đồng thời phải trả lại đúng tài sản đã nhận theo quy định tại Điều 557 và Điều 559 Bộ luật Dân sự 2015.
Ví dụ thực tiễn: Ông A gửi xe máy tại bãi trông giữ xe của Trung tâm thương mại B, có nhận vé giữ xe. Khi ông A quay lại lấy xe, bãi giữ xe có trách nhiệm trả lại đúng chiếc xe máy đã nhận giữ, không được giao xe khác. Nếu xe bị mất hoặc hư hỏng trong thời gian gửi giữ do lỗi của bên giữ, bên giữ phải bồi thường thiệt hại theo quy định pháp luật. Trường hợp gửi giữ không phải trả thù lao, như gửi nhờ hàng xóm trông nhà giúp, bên giữ vẫn phải bảo quản tài sản như tài sản của chính mình và trả lại đúng tài sản đã nhận.
Như vậy, hợp đồng gửi giữ tài sản xác lập quyền và nghĩa vụ giữa bên gửi và bên giữ nhằm bảo đảm an toàn cho tài sản trong thời gian bên gửi không trực tiếp quản lý, đồng thời tạo cơ sở pháp lý để giải quyết tranh chấp phát sinh liên quan đến trách nhiệm bảo quản và hoàn trả tài sản.
Nghĩa vụ của bên giữ tài sản được quy định tại Điều 557 Bộ luật Dân sự 2015, bao gồm các nội dung cơ bản sau đây.
Thứ nhất, bảo quản tài sản theo đúng thỏa thuận. Khoản 1 Điều 557 quy định bên giữ phải bảo quản tài sản theo đúng thỏa thuận; trường hợp không có thỏa thuận thì phải bảo quản tài sản theo tính chất, đặc điểm của tài sản đó. Ví dụ, gửi xe máy tại bãi trông giữ xe, bên giữ phải trông coi xe không bị mất cắp, hư hỏng; nếu gửi thực phẩm đông lạnh, bên giữ phải bảo quản trong kho lạnh phù hợp.
Thứ hai, không được sử dụng tài sản gửi giữ. Khoản 2 Điều 557 nghiêm cấm bên giữ sử dụng tài sản gửi giữ khi chưa được bên gửi đồng ý. Nếu vi phạm, bên giữ phải bồi thường thiệt hại phát sinh từ việc sử dụng trái phép đó. Ví dụ, bên giữ ô tô không được tự ý lấy xe chạy việc riêng; nếu gây tai nạn, phải chịu trách nhiệm bồi thường toàn bộ thiệt hại.
Thứ ba, không được chuyển giao tài sản cho người khác giữ. Khoản 3 Điều 557 quy định bên giữ không được chuyển giao tài sản gửi giữ cho người khác bảo quản, trừ trường hợp bên gửi đồng ý. Quy định này xuất phát từ bản chất của hợp đồng gửi giữ là sự tin tưởng cá nhân giữa các bên.
Thứ tư, nghĩa vụ trả lại tài sản. Theo Điều 559, bên giữ phải trả lại chính tài sản đã nhận giữ và cả hoa lợi, lợi tức phát sinh (nếu có) cho bên gửi. Địa điểm trả lại tài sản là nơi gửi; nếu bên gửi yêu cầu trả tại địa điểm khác thì bên giữ phải chuyển tài sản đến nơi đó và bên gửi chịu chi phí vận chuyển, trừ trường hợp có thỏa thuận khác. Bên giữ phải trả tài sản đúng thời hạn đã thỏa thuận; chỉ được yêu cầu bên gửi nhận lại tài sản trước thời hạn khi có lý do chính đáng.
Việc vi phạm các nghĩa vụ nêu trên làm phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại theo quy định tại Điều 556 và Điều 558 Bộ luật Dân sự 2015.
Trong hợp đồng gửi giữ tài sản, bên giữ tài sản có các quyền cơ bản được ghi nhận tại Điều 554, Điều 557 và Điều 559 Bộ luật Dân sự 2015. Các quyền này được xác lập tương ứng với nghĩa vụ của bên gửi, nhằm bảo đảm sự cân bằng lợi ích giữa các bên trong quan hệ gửi giữ.
Thứ nhất, quyền yêu cầu bên gửi trả tiền công. Theo khoản 1 Điều 554, hợp đồng gửi giữ tài sản có thể có hoặc không có thù lao. Trường hợp các bên thỏa thuận gửi giữ có trả tiền công, bên giữ có quyền yêu cầu bên gửi thanh toán đầy đủ, đúng hạn theo thỏa thuận. Ví dụ, doanh nghiệp trông giữ xe có quyền thu phí theo bảng giá niêm yết hoặc theo hợp đồng đã ký với khách hàng.
Thứ hai, quyền yêu cầu bên gửi thanh toán chi phí hợp lý. Khoản 2 Điều 557 quy định bên gửi phải thanh toán chi phí hợp lý để bảo quản tài sản trong trường hợp gửi giữ không có thù lao. Theo đó, bên giữ có quyền yêu cầu hoàn trả các khoản chi phí thực tế, cần thiết cho việc bảo quản tài sản, như chi phí thuê kho bãi, chi phí chống mối mọt, chi phí bảo dưỡng định kỳ đối với tài sản gửi giữ.
Thứ ba, quyền yêu cầu bên gửi nhận lại tài sản. Theo khoản 2 Điều 559, bên giữ có quyền yêu cầu bên gửi nhận lại tài sản trong thời hạn hợp lý khi việc gửi giữ không xác định thời hạn. Quyền này giúp bên giữ chủ động chấm dứt quan hệ gửi giữ, tránh tình trạng phải bảo quản tài sản kéo dài ngoài ý muốn. Ví dụ, kho hàng gửi giữ nông sản có thể yêu cầu chủ hàng nhận lại hàng hóa trong thời hạn hợp lý khi hợp đồng không quy định thời hạn cụ thể.
Thứ tư, quyền bán tài sản để thu hồi chi phí. Khoản 3 Điều 559 cho phép bên giữ được bán tài sản gửi giữ để bù đắp chi phí bảo quản trong trường hợp tài sản có nguy cơ bị hư hỏng, mất giá trị và việc bán là cần thiết để bảo vệ lợi ích của bên gửi. Tuy nhiên, bên giữ phải thông báo ngay cho bên gửi biết và chỉ được thực hiện quyền này khi đáp ứng đủ điều kiện luật định.
Như vậy, quyền của bên giữ tài sản được pháp luật ghi nhận nhằm bảo đảm bên giữ được bù đắp chi phí, công sức bảo quản, đồng thời tạo cơ chế xử lý linh hoạt khi quan hệ gửi giữ phát sinh vướng mắc.
Trả lại tài sản gửi giữ là nghĩa vụ trọng tâm của bên giữ tài sản khi hợp đồng gửi giữ chấm dứt. Theo khoản 1 Điều 554 Bộ luật Dân sự 2015, hợp đồng gửi giữ tài sản là sự thỏa thuận giữa các bên, theo đó bên giữ nhận tài sản của bên gửi để bảo quản và trả lại chính tài sản đó cho bên gửi khi hết thời hạn hợp đồng. Nghĩa vụ trả lại tài sản được cụ thể hóa tại Điều 557 và Điều 559 của Bộ luật này.
Khoản 1 Điều 557 quy định bên giữ tài sản phải trả lại đúng tài sản đã nhận, kể cả hoa lợi, lợi tức nếu có, trừ trường hợp có thỏa thuận khác. Điều 559 xác định rõ thời điểm và địa điểm trả lại: bên giữ phải trả lại tài sản đúng thời hạn đã thỏa thuận; nếu không có thỏa thuận về thời hạn thì phải trả lại ngay khi bên gửi yêu cầu. Địa điểm trả lại là nơi tài sản được gửi giữ, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác. Trường hợp chậm trả, bên giữ phải chịu trách nhiệm về thiệt hại phát sinh do việc chậm trả gây ra, đồng thời không được yêu cầu bên gửi thanh toán chi phí bảo quản cho khoảng thời gian chậm trả.
Ví dụ thực tiễn: Ông A gửi xe máy tại bãi giữ xe của Công ty B với thời hạn 30 ngày. Hết thời hạn, ông A đến nhận xe nhưng Công ty B không trả xe vì cho rằng ông A chưa thanh toán đủ phí. Trong trường hợp này, Công ty B chỉ có quyền giữ tài sản khi các bên có thỏa thuận về quyền giữ tài sản để bảo đảm nghĩa vụ thanh toán theo quy định tại Điều 346 Bộ luật Dân sự 2015. Nếu không có thỏa thuận, việc giữ xe là vi phạm nghĩa vụ trả lại tài sản theo Điều 559, Công ty B phải trả xe ngay và bồi thường thiệt hại nếu có.
Một điểm đáng lưu ý là bên giữ phải trả lại chính tài sản đã nhận, không được thay thế bằng tài sản khác cùng loại, trừ trường hợp tài sản là vật cùng loại và các bên có thỏa thuận khác. Điều này bảo đảm quyền sở hữu của bên gửi đối với tài sản gửi giữ, phù hợp với nguyên tắc bảo vệ quyền dân sự theo Điều 2 Bộ luật Dân sự 2015.
Trách nhiệm bồi thường khi tài sản gửi giữ bị mất mát phát sinh trên cơ sở nghĩa vụ bảo quản tài sản của bên giữ theo quy định tại Điều 554 và Điều 557 Bộ luật Dân sự 2015. Theo Điều 557, bên giữ tài sản phải bảo quản tài sản theo đúng thỏa thuận, áp dụng các biện pháp cần thiết để ngăn ngừa hư hỏng, mất mát; nếu tài sản bị mất do lỗi của bên giữ thì bên giữ phải bồi thường thiệt hại. Ngược lại, nếu mất mát xảy ra do sự kiện bất khả kháng hoặc do đặc tính tự nhiên của tài sản mà bên giữ đã thực hiện đầy đủ nghĩa vụ bảo quản thì bên giữ không phải chịu trách nhiệm bồi thường.
Khoản 2 Điều 559 quy định bên giữ phải trả lại đúng tài sản đã nhận, kể cả hoa lợi nếu có, trừ trường hợp có thỏa thuận khác. Khi tài sản bị mất, nghĩa vụ trả lại tài sản chuyển hóa thành nghĩa vụ bồi thường giá trị tài sản tương ứng. Mức bồi thường được xác định theo giá trị thực tế của tài sản tại thời điểm mất, trừ khi các bên có thỏa thuận khác về mức bồi thường hoặc có quy định pháp luật chuyên ngành điều chỉnh.
Ví dụ thực tiễn: Ông A gửi xe máy tại bãi giữ xe của Công ty B. Trong thời gian gửi, xe bị kẻ gian lấy cắp do nhân viên bãi xe không khóa cổng, không kiểm soát vé ra vào. Lỗi bảo quản thuộc về Công ty B nên Công ty B phải bồi thường giá trị xe cho ông A theo quy định tại Điều 557. Trường hợp xe bị hư hỏng do mưa lũ bất thường mà bãi xe đã thực hiện đầy đủ biện pháp phòng chống theo cam kết thì Công ty B được miễn trách nhiệm.
Lưu ý quan trọng: bên gửi nên ghi rõ tình trạng, giá trị tài sản trong hợp đồng hoặc phiếu gửi để làm căn cứ xác định mức bồi thường khi xảy ra tranh chấp. Việc chứng minh lỗi thuộc về bên nào là yếu tố quyết định trách nhiệm bồi thường, do đó cần lưu giữ chứng từ gửi giữ và tài liệu chứng minh thiệt hại.
Bài viết dựa trên quy định pháp luật hiện hành tại thời điểm cập nhật, bao gồm:
Gửi thông tin vụ việc — Luật sư đánh giá và tư vấn hướng xử lý.
