Điều 72. Điều kiện chung đối với nhãn hiệu được bảo hộ Nhãn hiệu được bảo hộ nếu đáp ứng các điều kiện sau đây: 1.136 Là dấu hiệu nhìn thấy được dưới dạng chữ cái, từ ngữ, hình vẽ, hình ảnh, hình ba chiều hoặc sự kết hợp các yếu tố đó, được thể hiện bằng một hoặc nhiều màu sắc hoặc dấu hiệu âm thanh thể hiện được dưới dạng đồ họa; 2. Có khả năng phân biệt hàng hóa, dịch vụ của chủ sở hữu nhãn hiệu với hàng hóa, dịch vụ của chủ thể khác.
Nguồn: Toàn văn điều luật — Luật Minh Bạch
Trong lĩnh vực F&B, nhãn hiệu không chỉ là tên gọi hay biểu tượng nhận diện, mà còn là tài sản vô hình quyết định sự sống còn và khả năng mở rộng của mô hình kinh doanh. Đối với quán ăn, nhà hàng hay chuỗi F&B, khách hàng lựa chọn và quay lại chính nhờ uy tín, chất lượng và trải nghiệm gắn liền với một nhãn hiệu cụ thể. Khi nhãn hiệu được bảo hộ, chủ sở hữu có căn cứ pháp lý vững chắc để ngăn chặn hành vi sao chép, nhái thương hiệu, bảo vệ thị phần và danh tiếng đã dày công xây dựng.
Theo quy định tại Điều 72 Luật Sở hữu trí tuệ hợp nhất 67/VBHN-VPQH 2026, nhãn hiệu được bảo hộ phải đáp ứng điều kiện là dấu hiệu nhìn thấy được dưới dạng chữ cái, từ ngữ, hình vẽ, hình ảnh hoặc sự kết hợp các yếu tố đó, đồng thời có khả năng phân biệt hàng hóa, dịch vụ của chủ thể này với chủ thể khác. Điều 74 của Luật này cụ thể hóa tiêu chí “khả năng phân biệt”, theo đó nhãn hiệu phải được tạo thành từ một hoặc một số yếu tố dễ nhận biết, dễ ghi nhớ, không thuộc các trường hợp bị coi là không có khả năng phân biệt như dấu hiệu mô tả trực tiếp loại hình dịch vụ, chất lượng hay xuất xứ địa lý của sản phẩm. Điều này có ý nghĩa đặc biệt với ngành F&B, nơi nhiều tên gọi có xu hướng mô tả món ăn hoặc phong cách phục vụ, dễ dẫn đến việc bị từ chối bảo hộ nếu không có yếu tố sáng tạo, độc đáo.
Về quyền đăng ký, Điều 87 Luật Sở hữu trí tuệ hợp nhất 67/VBHN-VPQH 2026 quy định tổ chức, cá nhân có quyền đăng ký nhãn hiệu dùng cho hàng hóa do mình sản xuất hoặc dịch vụ do mình cung cấp. Đồng thời, Điều 90 của Luật này ghi nhận nguyên tắc nộp đơn đầu tiên: trong trường hợp có nhiều đơn đăng ký trùng hoặc tương tự gây nhầm lẫn cho cùng một loại sản phẩm, dịch vụ, văn bằng bảo hộ chỉ được cấp cho đơn hợp lệ có ngày ưu tiên sớm nhất. Thực tiễn ngành F&B cho thấy nhiều chuỗi nhà hàng, quán cà phê phát triển nhanh nhưng chậm đăng ký nhãn hiệu đã phải đối mặt với tranh chấp, thậm chí buộc phải đổi tên hoặc mua lại chính thương hiệu do mình tạo dựng với chi phí lớn. Việc đăng ký sớm không chỉ bảo đảm quyền sở hữu hợp pháp mà còn tạo nền tảng cho hoạt động nhượng quyền, mở rộng chuỗi và định giá doanh nghiệp.
Để nhãn hiệu của quán ăn, nhà hàng hoặc chuỗi F&B được bảo hộ tại Việt Nam, nhãn hiệu phải đáp ứng đồng thời hai nhóm điều kiện theo quy định tại Điều 72 và Điều 74 Luật Sở hữu trí tuệ hợp nhất 67/VBHN-VPQH 2026.
Thứ nhất, điều kiện chung về chủ thể và đối tượng. Theo Điều 72, nhãn hiệu được bảo hộ phải là dấu hiệu nhìn thấy được dưới dạng chữ cái, từ ngữ, hình vẽ, hình ảnh, kể cả hình ba chiều hoặc sự kết hợp các yếu tố đó, được thể hiện bằng một hoặc nhiều màu sắc; đồng thời có khả năng phân biệt hàng hóa, dịch vụ của chủ sở hữu nhãn hiệu với hàng hóa, dịch vụ của chủ thể khác. Đối với lĩnh vực F&B, tên quán, logo, hình ảnh nhận diện thương hiệu đều có thể đăng ký làm nhãn hiệu nếu đáp ứng điều kiện này.
Thứ hai, điều kiện về khả năng phân biệt. Điều 74 quy định nhãn hiệu bị coi là không có khả năng phân biệt nếu thuộc các trường hợp như: chỉ là dấu hiệu mô tả chủng loại, chất lượng, công dụng, giá trị, nguồn gốc địa lý của hàng hóa, dịch vụ; hoặc là dấu hiệu đã trở nên thông thường trong ngành. Ví dụ, tên quán chỉ ghi "Phở Bò" hay "Cơm Gà" sẽ bị coi là dấu hiệu mô tả trực tiếp món ăn, không được bảo hộ. Ngược lại, tên gọi có tính sáng tạo như "Phở Thìn", "Cơm Tấm Cali" kết hợp yếu tố riêng biệt có thể đáp ứng khả năng phân biệt.
Thứ ba, về quyền đăng ký và nguyên tắc nộp đơn. Điều 87 quy định tổ chức, cá nhân có quyền đăng ký nhãn hiệu cho hàng hóa, dịch vụ do mình sản xuất hoặc cung cấp. Điều 90 ghi nhận nguyên tắc nộp đơn đầu tiên: trong trường hợp nhiều đơn đăng ký trùng hoặc tương tự gây nhầm lẫn cho cùng một loại hàng hóa, dịch vụ, văn bằng bảo hộ chỉ được cấp cho đơn hợp lệ có ngày ưu tiên sớm nhất. Do đó, chủ quán ăn, nhà hàng cần chủ động nộp đơn sớm để xác lập quyền ưu tiên, tránh rủi ro bị bên khác đăng ký trước.
Khi đăng ký nhãn hiệu cho quán ăn, nhà hàng hoặc chuỗi F&B, việc lựa chọn đúng nhóm hàng hóa, dịch vụ theo Bảng phân loại Nice là yếu tố quyết định phạm vi bảo hộ. Ba nhóm phổ biến nhất là nhóm 43, nhóm 30 và nhóm 35, mỗi nhóm bảo hộ một khía cạnh kinh doanh khác nhau.
Nhóm 43 bao gồm dịch vụ cung cấp thực phẩm, đồ uống và lưu trú tạm thời. Đây là nhóm cốt lõi đối với nhà hàng, quán ăn vì bảo hộ chính hoạt động kinh doanh dịch vụ ăn uống tại chỗ, bao gồm nhà hàng, quán cà phê, quán bar, dịch vụ nấu ăn theo yêu cầu. Ví dụ, một chuỗi nhà hàng lẩu đăng ký nhãn hiệu tại nhóm 43 sẽ được bảo hộ đối với hoạt động phục vụ món lẩu tại các cơ sở của mình.
Nhóm 30 bao gồm các sản phẩm thực phẩm chế biến như cà phê, trà, gia vị, nước sốt, bánh kẹo, mì, phở ăn liền. Nhóm này cần thiết khi chủ thể kinh doanh mở rộng sang bán sản phẩm đóng gói mang nhãn hiệu riêng, chẳng hạn như gói gia vị lẩu, chai nước mắm, hộp bánh trung thu bán tại quầy hoặc qua kênh phân phối. Nếu chỉ đăng ký nhóm 43 mà không đăng ký nhóm 30, chủ thể không được độc quyền sử dụng nhãn hiệu trên bao bì sản phẩm đóng gói.
Nhóm 35 bao gồm dịch vụ quảng cáo, quản lý kinh doanh, bán lẻ, nhượng quyền thương mại. Đối với chuỗi F&B phát triển theo mô hình nhượng quyền, việc đăng ký nhóm 35 là cần thiết để bảo hộ hoạt động cấp phép sử dụng nhãn hiệu cho bên nhận quyền, dịch vụ bán hàng qua mạng, quản lý chuỗi cửa hàng.
Theo Điều 90 Luật Sở hữu trí tuệ hợp nhất 67/VBHN-VPQH, nguyên tắc nộp đơn đầu tiên được áp dụng độc lập cho từng nhóm hàng hóa, dịch vụ. Điều này có nghĩa nhãn hiệu có thể được bảo hộ tại nhóm 43 nhưng vẫn có thể bị bên thứ ba đăng ký hợp lệ tại nhóm 30 hoặc nhóm 35 nếu chủ sở hữu không nộp đơn cho các nhóm đó. Điều 74 yêu cầu nhãn hiệu phải có khả năng phân biệt với hàng hóa, dịch vụ của chủ thể khác trong cùng nhóm; do đó, việc xác định đúng nhóm còn giúp cơ quan thẩm định đánh giá khả năng phân biệt trong phạm vi tương ứng. Trên thực tế, chủ thể kinh doanh F&B nên đăng ký đồng thời cả ba nhóm 43, 30 và 35 ngay từ đầu để tránh phát sinh chi phí và rủi ro pháp lý khi mở rộng mô hình kinh doanh sau này.
Hồ sơ đăng ký nhãn hiệu cho quán ăn, nhà hàng, chuỗi F&B bao gồm: tờ khai đăng ký theo mẫu của Cục Sở hữu trí tuệ; mẫu nhãn hiệu kèm danh mục hàng hóa, dịch vụ mang nhãn hiệu (đối với F&B thường thuộc Nhóm 43 – dịch vụ ăn uống, nhà hàng; có thể mở rộng sang Nhóm 30, 32 nếu kinh doanh sản phẩm đóng gói); chứng từ nộp phí, lệ phí; giấy ủy quyền nếu nộp qua đại diện sở hữu công nghiệp. Người nộp đơn phải đáp ứng điều kiện về quyền đăng ký theo Điều 87 Luật Sở hữu trí tuệ hợp nhất 67/VBHN-VPQH: là tổ chức, cá nhân có hoạt động sản xuất, kinh doanh hợp pháp đối với hàng hóa, dịch vụ mang nhãn hiệu.
Về thủ tục, đơn được nộp trực tiếp hoặc qua bưu điện đến Cục Sở hữu trí tuệ. Nguyên tắc xử lý là nguyên tắc nộp đơn đầu tiên theo Điều 90: trong trường hợp có nhiều đơn của nhiều người khác nhau đăng ký các nhãn hiệu trùng hoặc tương tự đến mức gây nhầm lẫn cho cùng một loại sản phẩm, dịch vụ, văn bằng bảo hộ chỉ được cấp cho người nộp đơn hợp lệ có ngày ưu tiên hoặc ngày nộp đơn sớm nhất. Ví dụ: hai chuỗi trà sữa cùng nộp đơn cho tên gọi tương tự ở Nhóm 43, bên nộp trước một ngày sẽ được ưu tiên xem xét cấp văn bằng.
Nhãn hiệu phải thỏa mãn điều kiện chung tại Điều 72 (là dấu hiệu nhìn thấy được dưới dạng chữ cái, từ ngữ, hình vẽ, hình ảnh, kể cả hình ba chiều hoặc sự kết hợp các yếu tố đó, được thể hiện bằng một hoặc nhiều màu sắc) và có khả năng phân biệt theo Điều 74. Nhãn hiệu chỉ mô tả loại hình dịch vụ như “nhà hàng ngon”, “quán ăn sạch” sẽ bị từ chối vì không có khả năng phân biệt.
Thời gian xử lý đơn: từ khi nộp đến khi có kết quả thẩm định hình thức khoảng 01 tháng; công bố đơn trong 02 tháng kể từ ngày chấp nhận đơn hợp lệ; thẩm định nội dung khoảng 09–12 tháng kể từ ngày công bố. Tổng thời gian thực tế thường từ 12 đến 18 tháng, chưa kể thời gian khắc phục thiếu sót hoặc phản đối của bên thứ ba.
Đối với chuỗi nhà hàng, chiến lược bảo hộ nhãn hiệu cần được thiết kế ngay từ giai đoạn đầu nhằm bảo đảm quyền độc quyền sử dụng thương hiệu trên phạm vi toàn quốc và ngăn chặn rủi ro bị bên thứ ba đăng ký trước. Theo nguyên tắc nộp đơn đầu tiên quy định tại Điều 90 Luật Sở hữu trí tuệ hợp nhất 67/VBHN-VPQH, trong trường hợp có nhiều đơn đăng ký các nhãn hiệu trùng hoặc tương tự đến mức gây nhầm lẫn cho các sản phẩm, dịch vụ trùng hoặc tương tự, văn bằng bảo hộ chỉ được cấp cho nhãn hiệu thuộc đơn hợp lệ có ngày ưu tiên hoặc ngày nộp đơn sớm nhất. Do đó, chủ chuỗi cần chủ động nộp đơn đăng ký càng sớm càng tốt, không chờ đến khi thương hiệu đã nổi tiếng mới thực hiện thủ tục.
Về phạm vi bảo hộ, chuỗi nhà hàng cần đăng ký nhãn hiệu cho cả tên thương hiệu chính và các nhãn hiệu phụ gắn với từng dòng sản phẩm, món ăn đặc trưng hoặc chương trình dịch vụ riêng. Việc lựa chọn nhóm hàng hóa, dịch vụ phải bám sát thực tế hoạt động kinh doanh, trong đó nhóm dịch vụ nhà hàng, ăn uống (nhóm 43 theo Bảng phân loại Ni-xơ) là nhóm cốt lõi, đồng thời cân nhắc mở rộng sang nhóm thực phẩm chế biến, đồ uống nếu chuỗi có kế hoạch phát triển sản phẩm đóng gói, bán mang đi hoặc nhượng quyền.
Điều 72 Luật Sở hữu trí tuệ hợp nhất yêu cầu nhãn hiệu phải là dấu hiệu nhìn thấy được dưới dạng chữ cái, từ ngữ, hình vẽ, hình ảnh hoặc sự kết hợp các yếu tố đó, đồng thời có khả năng phân biệt hàng hóa, dịch vụ của chủ sở hữu nhãn hiệu với chủ thể khác. Điều 74 tiếp tục quy định các trường hợp nhãn hiệu bị coi là không có khả năng phân biệt, như dấu hiệu chỉ mang tính mô tả hàng hóa, dịch vụ, chỉ dẫn địa danh, hoặc dấu hiệu quá đơn giản, phổ thông. Ví dụ, tên gọi “Phở ngon” hoặc “Nhà hàng hải sản” sẽ khó được bảo hộ vì mang tính mô tả trực tiếp, trong khi một tên gọi có yếu tố sáng tạo, độc đáo như “Phở Thìn”, “Cơm tấm Ba Ghiền” kết hợp yếu tố tên riêng và phong cách trình bày riêng lại đáp ứng tốt điều kiện phân biệt.
Về quyền đăng ký, Điều 87 ghi nhận tổ chức, cá nhân có quyền đăng ký nhãn hiệu dùng cho hàng hóa do mình sản xuất hoặc dịch vụ do mình cung cấp. Đối với mô hình chuỗi, chủ sở hữu nên đứng tên đăng ký là pháp nhân trung tâm (công ty mẹ) để thuận tiện cho việc quản lý, chuyển nhượng và cấp phép nhượng quyền sau này. Trường hợp chuỗi có yếu tố nước ngoài, cần lưu ý quyền ưu tiên theo công ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên để xác lập ngày ưu tiên sớm nhất có thể.
Khi phát hiện nhãn hiệu dự định sử dụng cho quán ăn, nhà hàng hoặc chuỗi F&B đã bị người khác nộp đơn đăng ký trước, chủ thể kinh doanh cần xác định rõ tình trạng pháp lý của đơn đăng ký đó để lựa chọn hướng xử lý phù hợp. Theo nguyên tắc nộp đơn đầu tiên quy định tại Điều 90 Luật Sở hữu trí tuệ hợp nhất 67/VBHN-VPQH, trong trường hợp có nhiều đơn đăng ký các nhãn hiệu trùng hoặc tương tự đến mức gây nhầm lẫn với nhau dùng cho sản phẩm, dịch vụ trùng hoặc tương tự thì văn bằng bảo hộ chỉ được cấp cho nhãn hiệu trong đơn hợp lệ có ngày ưu tiên hoặc ngày nộp đơn sớm nhất. Điều này đồng nghĩa người nộp đơn trước có lợi thế pháp lý rõ ràng, nhưng không có nghĩa mọi khả năng phản đối đều bị loại trừ.
Hướng xử lý thứ nhất là rà soát khả năng đơn của người khác không đáp ứng điều kiện bảo hộ. Căn cứ Điều 72 Luật Sở hữu trí tuệ hợp nhất, nhãn hiệu chỉ được bảo hộ nếu đáp ứng điều kiện là dấu hiệu nhìn thấy được dưới dạng chữ cái, từ ngữ, hình vẽ, hình ảnh, kể cả hình ba chiều hoặc sự kết hợp các yếu tố đó, được thể hiện bằng một hoặc nhiều màu sắc hoặc dấu hiệu âm thanh thể hiện được dưới dạng đồ họa, đồng thời có khả năng phân biệt hàng hóa, dịch vụ của chủ sở hữu nhãn hiệu với hàng hóa, dịch vụ của chủ thể khác. Nếu nhãn hiệu bị đăng ký trước thuộc trường hợp không có khả năng phân biệt theo Điều 74 — ví dụ chỉ là dấu hiệu mô tả chủng loại, chất lượng, công dụng của dịch vụ ăn uống, hoặc đã trở thành tên gọi thông thường của dịch vụ trong ngành F&B — thì có cơ sở yêu cầu cơ quan quản lý nhà nước về sở hữu công nghiệp từ chối cấp văn bằng bảo hộ.
Hướng xử lý thứ hai là xem xét quyền đăng ký của người nộp đơn. Điều 87 Luật Sở hữu trí tuệ hợp nhất quy định quyền đăng ký nhãn hiệu thuộc về tổ chức, cá nhân sử dụng nhãn hiệu cho hàng hóa do mình sản xuất hoặc dịch vụ do mình cung cấp trong hoạt động kinh doanh hợp pháp. Trường hợp nhãn hiệu đã được sử dụng rộng rãi, ổn định tại thị trường Việt Nam và tạo dựng được uy tín gắn liền với quán ăn, nhà hàng của mình trước ngày người khác nộp đơn, chủ thể kinh doanh có thể thu thập chứng cứ sử dụng thực tế để phản đối đơn đăng ký, lập luận rằng người nộp đơn không phải chủ thể có quyền đăng ký hợp pháp hoặc việc đăng ký nhằm chiếm đoạt nhãn hiệu đã có uy tín.
Ví dụ thực tiễn: một chuỗi nhà hàng phở đã hoạt động nhiều năm tại Hà Nội, có lượng khách ổn định và được truyền thông nhắc đến rộng rãi, nhưng chưa đăng ký nhãn hiệu. Khi phát hiện một cá nhân khác nộp đơn đăng ký nhãn hiệu trùng tên cho dịch vụ nhà hàng, chuỗi này cần ngay lập tức theo dõi đơn trên Công báo sở hữu công nghiệp, chuẩn bị hồ sơ chứng minh quá trình sử dụng liên tục, doanh thu, hóa đơn, bài báo, hợp đồng thuê mặt bằng, hình ảnh biển hiệu qua các năm để phản đối trong thời hạn quy định. Việc phản đối kịp thời ở giai đoạn thẩm định đơn có ý nghĩa quyết định, bởi một khi văn bằng bảo hộ đã được cấp, thủ tục yêu cầu chấm dứt hoặc hủy bỏ hiệu lực sẽ phức tạp và tốn kém hơn nhiều.
Bài viết dựa trên quy định pháp luật hiện hành tại thời điểm cập nhật, bao gồm:
Gửi thông tin vụ việc — Luật sư đánh giá và tư vấn hướng xử lý.
