Điều 590. Thiệt hại do sức khỏe bị xâm phạm 1. Thiệt hại do sức khỏe bị xâm phạm bao gồm: a) Chi phí hợp lý cho việc cứu chữa, bồi dưỡng, phục hồi sức khỏe và chức năng bị mất, bị giảm sút của người bị thiệt hại; b) Thu nhập thực tế bị mất hoặc bị giảm sút của người bị thiệt hại; nếu thu nhập thực tế của người bị thiệt hại không ổn định và không thể xác định được thì áp dụng mức thu nhập trung bình của lao động cùng loại; c) Chi phí hợp lý và phần thu nhập thực tế bị mất của người chăm sóc người bị thiệt hại trong thời gian điều trị; nếu người bị thiệt hại mất khả năng lao động và cần phải có người thường xuyên chăm sóc thì thiệt hại bao gồm cả chi phí hợp lý cho việc chăm sóc người bị thiệt hại; d) Thiệt hại khác do luật quy định. 2. Người chịu trách nhiệm bồi thường trong trường hợp sức khỏe của người khác bị xâm phạm phải bồi thường thiệt hại theo quy định tại khoản 1 Điều này và một khoản tiền khác để bù đắp tổn thất về tinh thần mà người đó gánh chịu. Mức bồi thường bù đắp tổn thất về tinh thần do các bên thỏa thuận; nếu không thỏa thuận được thì mức tối đa cho một người có sức khỏe bị xâm phạm không quá năm mươi lần mức lương cơ sở do Nhà nước quy định.
Nguồn: Toàn văn điều luật — Luật Minh Bạch
Điều 590 Bộ luật Dân sự 2015 quy định thiệt hại do sức khỏe bị xâm phạm bao gồm: chi phí hợp lý cho việc cứu chữa, bồi dưỡng, phục hồi sức khỏe và chức năng bị mất, bị giảm sút của người bị thiệt hại; thu nhập thực tế bị mất hoặc bị giảm sút của người bị thiệt hại; chi phí hợp lý và phần thu nhập thực tế bị mất của người chăm sóc người bị thiệt hại trong thời gian điều trị; thiệt hại khác do luật quy định. Người chịu trách nhiệm bồi thường còn phải bồi thường một khoản tiền khác để bù đắp tổn thất về tinh thần mà người đó gánh chịu, mức bồi thường do các bên thỏa thuận, nếu không thỏa thuận được thì tối đa không quá năm mươi lần mức lương cơ sở do Nhà nước quy định.
Về nguyên tắc, việc bồi thường thiệt hại phải tuân theo Điều 585 Bộ luật Dân sự 2015: thiệt hại thực tế phải được bồi thường toàn bộ và kịp thời, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác hoặc luật có quy định khác; người chịu trách nhiệm bồi thường có thể được giảm mức bồi thường nếu không có lỗi hoặc có lỗi vô ý và thiệt hại quá lớn so với khả năng kinh tế của mình. Điều 590 cần được đọc trong mối liên hệ với Điều 591 Bộ luật Dân sự 2015 về thiệt hại do tính mạng bị xâm phạm để phân định phạm vi bồi thường: nếu nạn nhân còn sống thì áp dụng Điều 590, nếu nạn nhân chết thì áp dụng Điều 591.
Ví dụ thực tiễn: anh A bị anh B gây thương tích phải nằm viện 15 ngày. Theo Điều 590, anh B phải bồi thường viện phí, tiền thuốc, chi phí đi lại khám chữa bệnh; thu nhập bị mất của anh A trong 15 ngày; thu nhập bị mất của vợ anh A khi nghỉ việc để chăm sóc; và một khoản tiền bù đắp tổn thất tinh thần do hai bên thỏa thuận hoặc do Tòa án quyết định trong giới hạn luật định.
Chi phí điều trị và phục hồi sức khỏe là khoản thiệt hại vật chất phát sinh trực tiếp từ hành vi xâm phạm sức khỏe, được quy định tại điểm a khoản 1 Điều 590 Bộ luật Dân sự 2015. Theo đó, thiệt hại do sức khỏe bị xâm phạm bao gồm "chi phí hợp lý cho việc cứu chữa, bồi dưỡng, phục hồi sức khỏe và chức năng bị mất, bị giảm sút của người bị thiệt hại".
Về bản chất, khoản chi phí này nhằm bù đắp toàn bộ chi phí thực tế, hợp lý mà người bị thiệt hại đã bỏ ra hoặc buộc phải bỏ ra để điều trị, phục hồi sức khỏe, chức năng bị mất, bị giảm sút do hành vi xâm phạm gây ra. Phạm vi bao gồm: chi phí khám, chẩn đoán, điều trị nội trú hoặc ngoại trú; chi phí thuốc, vật tư y tế; chi phí phẫu thuật, phục hồi chức năng, vật lý trị liệu; chi phí bồi dưỡng sức khỏe trong và sau quá trình điều trị; chi phí đi lại, thuê phương tiện đưa người bị thiệt hại đi cấp cứu, điều trị khi có chỉ định của cơ sở y tế.
Điều kiện để được bồi thường là chi phí phải hợp lý và thực tế phát sinh. Tính hợp lý được đánh giá dựa trên tình trạng thương tích, chỉ định của cơ sở y tế, mức chi phí trung bình tại địa phương và khả năng tài chính của người bị thiệt hại. Người yêu cầu bồi thường có nghĩa vụ chứng minh bằng hóa đơn, chứng từ, hồ sơ bệnh án, đơn thuốc hợp pháp. Trường hợp không còn hóa đơn, chứng từ do bất khả kháng, Tòa án có thể xem xét theo thực tế trên cơ sở nguyên tắc bồi thường toàn bộ và kịp thời quy định tại Điều 585 Bộ luật Dân sự 2015.
Ví dụ thực tiễn: A bị B gây thương tích phải nhập viện 15 ngày. Chi phí điều trị theo hóa đơn bệnh viện là 25 triệu đồng, chi phí thuốc bồi dưỡng theo đơn bác sĩ là 5 triệu đồng, chi phí vật lý trị liệu phục hồi chức năng sau xuất viện là 10 triệu đồng. Tổng chi phí hợp lý A được bồi thường là 40 triệu đồng. Nếu A tự ý sử dụng dịch vụ y tế cao cấp vượt quá mức cần thiết mà không có chỉ định, phần vượt quá có thể không được chấp nhận.
Lưu ý, khoản chi phí này độc lập với các khoản bồi thường khác tại khoản 1 Điều 590 như thu nhập thực tế bị mất, chi phí cho người chăm sóc và khoản bù đắp tổn thất tinh thần. Trường hợp người bị thiệt hại chết trong quá trình điều trị, chi phí cứu chữa trước khi chết được chuyển sang giải quyết theo Điều 591 Bộ luật Dân sự 2015 về thiệt hại do tính mạng bị xâm phạm.
Thu nhập thực tế bị mất hoặc bị giảm sút là khoản thiệt hại vật chất được bồi thường theo quy định tại điểm a khoản 1 Điều 590 Bộ luật Dân sự 2015. Đây là khoản thu nhập mà người bị xâm phạm sức khỏe lẽ ra có được nhưng không có được, hoặc chỉ có được một phần, do phải điều trị, phục hồi sức khỏe hoặc do khả năng lao động bị suy giảm.
Thu nhập thực tế được hiểu là thu nhập hợp pháp, ổn định, có tính chất thường xuyên của người bị thiệt hại trước thời điểm sức khỏe bị xâm phạm. Thu nhập này có thể từ tiền lương, tiền công, lợi nhuận từ hoạt động sản xuất, kinh doanh hợp pháp hoặc các nguồn thu nhập hợp pháp khác. Việc xác định mức thu nhập bị mất hoặc bị giảm sút phải căn cứ vào thu nhập thực tế của người bị thiệt hại trước khi sức khỏe bị xâm phạm; nếu thu nhập không ổn định và không thể xác định được thì áp dụng mức thu nhập trung bình của lao động cùng loại tại địa phương.
Thời điểm phát sinh thiệt hại là khoảng thời gian người bị thiệt hại không thể lao động để tạo ra thu nhập do phải điều trị thương tích, phục hồi sức khỏe. Trường hợp sức khỏe bị suy giảm dẫn đến mất hoặc giảm khả năng lao động lâu dài, khoản thu nhập bị mất hoặc bị giảm sút có thể được tính cho đến khi người bị thiệt hại phục hồi khả năng lao động hoặc theo kết luận của cơ quan có thẩm quyền.
Ví dụ: Anh A là thợ hàn, thu nhập trung bình 15 triệu đồng/tháng. Do bị tai nạn giao thông gây gãy chân, anh A phải nằm viện và điều trị trong 03 tháng, không thể làm việc. Khoản thu nhập thực tế bị mất của anh A là 45 triệu đồng (15 triệu đồng × 03 tháng). Người gây thiệt hại phải bồi thường khoản tiền này theo điểm a khoản 1 Điều 590 Bộ luật Dân sự 2015.
Việc bồi thường khoản thu nhập bị mất hoặc bị giảm sút phải tuân thủ nguyên tắc bồi thường toàn bộ và kịp thời quy định tại khoản 1 Điều 585 Bộ luật Dân sự 2015, bảo đảm người bị thiệt hại được khôi phục tối đa tình trạng tài sản như trước khi bị xâm phạm. Trường hợp người bị xâm phạm sức khỏe chết, khoản thu nhập bị mất của người đó trong thời gian điều trị trước khi chết vẫn được bồi thường theo quy định tại điểm a khoản 1 Điều 591 Bộ luật Dân sự 2015.
Chi phí cho người chăm sóc là một khoản thiệt hại thực tế phát sinh trong quá trình điều trị, phục hồi sức khỏe của người bị xâm phạm, được quy định tại điểm b khoản 1 Điều 590 Bộ luật Dân sự 2015. Theo đó, người gây thiệt hại có trách nhiệm bồi thường "chi phí hợp lý và phần thu nhập thực tế bị mất của người chăm sóc người bị thiệt hại trong thời gian điều trị; nếu người bị thiệt hại mất khả năng lao động và cần phải có người thường xuyên chăm sóc thì thiệt hại bao gồm cả chi phí hợp lý cho việc chăm sóc người bị thiệt hại".
Khoản chi phí này bao gồm hai bộ phận cấu thành. Thứ nhất, chi phí hợp lý cho người chăm sóc, như chi phí đi lại, ăn ở, thuê người chăm sóc chuyên nghiệp trong thời gian người bị thiệt hại nằm viện hoặc điều trị ngoại trú. Thứ hai, phần thu nhập thực tế bị mất của người chăm sóc, tức là khoản tiền mà người thân phải nghỉ việc để chăm sóc, được xác định trên cơ sở thu nhập thực tế trước khi nghỉ việc. Trường hợp người bị thiệt hại mất khả năng lao động và cần người chăm sóc thường xuyên, chi phí chăm sóc được tính cho cả giai đoạn sau điều trị, phù hợp với nguyên tắc bồi thường toàn bộ và kịp thời quy định tại Điều 585 Bộ luật Dân sự 2015.
Ví dụ thực tiễn: Anh A bị tai nạn giao thông do lỗi của anh B, phải nằm viện 30 ngày. Vợ anh A là chị C phải nghỉ làm 30 ngày để chăm sóc, thu nhập thực tế bị mất là 300.000 đồng/ngày. Ngoài ra, anh A còn phải thuê người chăm sóc ban đêm với chi phí 200.000 đồng/ngày. Theo điểm b khoản 1 Điều 590, anh B phải bồi thường cho anh A cả khoản thu nhập bị mất của chị C (9.000.000 đồng) và chi phí thuê người chăm sóc ban đêm (6.000.000 đồng). Nếu sau khi ra viện, anh A mất khả năng lao động và cần người chăm sóc thường xuyên, chi phí chăm sóc hợp lý trong giai đoạn này cũng thuộc phạm vi bồi thường.
Về chứng cứ, người yêu cầu bồi thường cần cung cấp hóa đơn, chứng từ hợp lệ chứng minh chi phí chăm sóc thực tế; giấy xác nhận thu nhập, hợp đồng lao động hoặc tài liệu tương đương để chứng minh thu nhập bị mất của người chăm sóc. Trường hợp không xác định được thu nhập thực tế, Tòa án có thể tham chiếu mức thu nhập trung bình tại địa phương hoặc mức lương tối thiểu vùng để xác định mức bồi thường hợp lý. Quy định tương tự về chi phí chăm sóc cũng được áp dụng trong trường hợp thiệt hại do tính mạng bị xâm phạm theo điểm b khoản 1 Điều 591 Bộ luật Dân sự 2015, bảo đảm tính thống nhất trong chế định bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng.
Bồi thường tổn thất về tinh thần là khoản bồi thường nhằm bù đắp những đau thương, buồn phiền, mất mát về tình cảm, sự suy giảm về uy tín, danh dự, nhân phẩm mà người bị xâm phạm sức khỏe hoặc người thân thích của họ phải gánh chịu do hành vi xâm phạm gây ra. Đây là loại thiệt hại phi vật chất, không thể định lượng chính xác bằng tiền, do đó pháp luật quy định mức bồi thường do các bên thỏa thuận; nếu không thỏa thuận được thì mức tối đa không quá năm mươi lần mức lương cơ sở do Nhà nước quy định.
Căn cứ khoản 2 Điều 590 Bộ luật Dân sự năm 2015, người chịu trách nhiệm bồi thường trong trường hợp sức khỏe của người khác bị xâm phạm phải bồi thường thiệt hại theo quy định tại khoản 1 Điều này và một khoản tiền khác để bù đắp tổn thất về tinh thần mà người đó gánh chịu. Mức bồi thường bù đắp tổn thất về tinh thần do các bên thỏa thuận; nếu không thỏa thuận được thì mức tối đa cho một người có sức khỏe bị xâm phạm không quá năm mươi lần mức lương cơ sở do Nhà nước quy định.
Về nguyên tắc xác định mức bồi thường, Điều 585 Bộ luật Dân sự năm 2015 yêu cầu thiệt hại phải được bồi thường toàn bộ và kịp thời, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác hoặc pháp luật có quy định khác. Khi xác định mức bồi thường tổn thất về tinh thần, Tòa án căn cứ vào mức độ tổn thương về tinh thần, thời gian điều trị, hậu quả lâu dài đối với sức khỏe, tâm lý của người bị hại và lỗi của các bên để quyết định mức bồi thường hợp lý, không nhất thiết phải áp dụng mức tối đa.
Ví dụ thực tiễn: A điều khiển xe máy vượt đèn đỏ gây tai nạn khiến B bị gãy chân, phải nằm viện hai tháng và để lại di chứng đi lại khó khăn. Ngoài chi phí điều trị, thu nhập bị mất, B còn bị khủng hoảng tinh thần, mất ngủ kéo dài. Trong trường hợp này, B có quyền yêu cầu A bồi thường thêm một khoản tiền bù đắp tổn thất về tinh thần. Nếu hai bên không thỏa thuận được, Tòa án sẽ quyết định mức bồi thường căn cứ vào mức độ tổn thương thực tế của B nhưng không vượt quá năm mươi lần mức lương cơ sở tại thời điểm xét xử.
Cần lưu ý, khoản 2 Điều 590 chỉ áp dụng cho trường hợp sức khỏe bị xâm phạm. Trường hợp nạn nhân tử vong, tổn thất về tinh thần của người thân thích được giải quyết theo khoản 2 Điều 591 Bộ luật Dân sự năm 2015 với mức tối đa không quá một trăm lần mức lương cơ sở cho mỗi người thân thích thuộc hàng thừa kế thứ nhất của nạn nhân.
Khi yêu cầu bồi thường thiệt hại do sức khỏe bị xâm phạm theo Điều 590 Bộ luật Dân sự 2015, người bị thiệt hại cần lưu ý các điểm sau để bảo đảm quyền lợi hợp pháp của mình.
Thứ nhất, về nghĩa vụ chứng minh thiệt hại thực tế. Theo nguyên tắc quy định tại Điều 585 Bộ luật Dân sự 2015, thiệt hại phải được bồi thường toàn bộ và kịp thời, nhưng người yêu cầu bồi thường có nghĩa vụ chứng minh thiệt hại thực tế đã xảy ra. Đối với chi phí cứu chữa, bồi dưỡng, phục hồi sức khỏe, cần lưu giữ đầy đủ hóa đơn, chứng từ, bệnh án, đơn thuốc hợp lệ. Đối với thu nhập thực tế bị mất hoặc bị giảm sút, phải có tài liệu chứng minh mức thu nhập trước khi bị xâm phạm. Ví dụ: người lao động có hợp đồng lao động cần cung cấp hợp đồng, bảng lương; người kinh doanh tự do cần có sổ sách, hóa đơn hoặc xác nhận thu nhập từ cơ quan có thẩm quyền.
Thứ hai, về chi phí hợp lý và thu nhập thực tế bị mất của người chăm sóc. Khoản 1 Điều 590 cho phép bồi thường chi phí hợp lý và phần thu nhập thực tế bị mất của người chăm sóc người bị thiệt hại trong thời gian điều trị. Tuy nhiên, cần xác định rõ người chăm sóc có thu nhập thực tế bị mất hay không. Trường hợp người chăm sóc là người thân không có thu nhập, không làm việc, thì không phát sinh khoản thu nhập bị mất để yêu cầu bồi thường.
Thứ ba, về khoản bù đắp tổn thất về tinh thần. Mức bồi thường bù đắp tổn thất về tinh thần do các bên thỏa thuận; nếu không thỏa thuận được thì mức tối đa không quá năm mươi lần mức lương cơ sở do Nhà nước quy định. Người yêu cầu cần lưu ý mức lương cơ sở tại thời điểm giải quyết bồi thường, không phải tại thời điểm xảy ra hành vi xâm phạm.
Thứ tư, về phân biệt với thiệt hại do tính mạng bị xâm phạm. Trường hợp nạn nhân chết do hành vi xâm phạm sức khỏe, việc bồi thường được giải quyết theo Điều 591 Bộ luật Dân sự 2015, không áp dụng Điều 590. Người thừa kế của nạn nhân cần xác định đúng căn cứ pháp lý để yêu cầu bồi thường chi phí mai táng, tiền cấp dưỡng cho người mà nạn nhân có nghĩa vụ cấp dưỡng và khoản bù đắp tổn thất về tinh thần cho những người thân thích.
Thứ năm, về thời hiệu khởi kiện. Yêu cầu bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng có thời hiệu khởi kiện là 03 năm kể từ ngày người có quyền yêu cầu biết hoặc phải biết quyền, lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm. Việc chậm trễ khởi kiện có thể dẫn đến mất quyền yêu cầu Tòa án giải quyết.
Bài viết dựa trên quy định pháp luật hiện hành tại thời điểm cập nhật, bao gồm:
Gửi thông tin vụ việc — Luật sư đánh giá và tư vấn hướng xử lý.
