Điều 60. Nguyên tắc lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất 1. Việc lập quy hoạch sử dụng đất các cấp phải tuân thủ nguyên tắc và mối quan hệ giữa các loại quy hoạch theo quy định của Luật Quy hoạch. Quy hoạch sử dụng đất các cấp phải tổng hợp, cân đối nhu cầu sử dụng đất của các ngành, lĩnh vực có sử dụng đất. 2. Quy hoạch sử dụng đất quốc gia phải bảo đảm tính đặc thù, liên kết vùng; bảo đảm sự cân bằng giữa nhu cầu sử dụng đất của các ngành, lĩnh vực, địa phương và phù hợp với tiềm năng đất đai của quốc gia nhằm sử dụng đất tiết kiệm, hiệu quả. 3. Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất được lập ở cấp quốc gia, cấp tỉnh và cấp huyện phải đáp ứng yêu cầu thực hiện chiến lược phát triển kinh tế - xã hội nhanh, bền vững; bảo đảm quốc phòng, an ninh. 4. Bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ; quy hoạch sử dụng đất của cấp trên bảo đảm nhu cầu sử dụng đất của cấp dưới; quy hoạch sử dụng đất của cấp dưới phải phù hợp với quy hoạch sử dụng đất của cấp trên; quy hoạch sử dụng đất cấp huyện phải xác định được nội dung sử dụng đất đến cấp xã; kế hoạch sử dụng đất phải phù hợp với quy hoạch sử dụng đất cùng cấp đã được cơ quan có thẩm quyền quyết định, phê duyệt. 5. Nội dung quy hoạch sử dụng đất phải kết hợp giữa chỉ tiêu sử dụng đất gắn với không gian, phân vùng sử dụng đất, hệ sinh thái tự nhiên. 6. Sử dụng đất tiết kiệm và có hiệu quả; khai thác hợp lý tài nguyên thiên nhiên và bảo vệ môi trường; thích ứng với biến đổi khí hậu; bảo đảm an ninh lương thực quốc gia, độ che phủ rừng; bảo tồn, tôn tạo
Nguồn: Toàn văn điều luật — Luật Minh Bạch
Điều 60 Luật Đất đai 2024 quy định nguyên tắc lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất. Theo đó, việc lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất phải bảo đảm phù hợp với chiến lược, quy hoạch tổng thể quốc gia, quy hoạch ngành quốc gia, quy hoạch vùng, quy hoạch tỉnh; đồng thời bảo đảm tính liên kết, đồng bộ, thống nhất giữa các cấp quy hoạch, tránh chồng chéo, mâu thuẫn trong quản lý, sử dụng đất.
Nguyên tắc trọng tâm của Điều 60 là việc lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất phải xuất phát từ nhu cầu thực tiễn, bảo đảm sử dụng đất tiết kiệm, hiệu quả, bền vững; gắn với bảo vệ môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu và bảo đảm quốc phòng, an ninh. Quy hoạch sử dụng đất cấp dưới phải phù hợp với quy hoạch sử dụng đất cấp trên; quy hoạch sử dụng đất cấp tỉnh phải cụ thể hóa chỉ tiêu sử dụng đất đã được phân bổ từ quy hoạch sử dụng đất quốc gia.
Điều 60 còn yêu cầu quá trình lập quy hoạch phải có sự tham gia của cơ quan, tổ chức, cộng đồng dân cư và cá nhân có liên quan. Nguyên tắc này được cụ thể hóa tại Điều 75 Luật Đất đai 2024 về công bố công khai quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất và Điều 73 Luật Đất đai 2024 về rà soát, điều chỉnh quy hoạch. Ví dụ thực tiễn: khi lập quy hoạch sử dụng đất cấp huyện, cơ quan có thẩm quyền phải lấy ý kiến nhân dân về phương án quy hoạch, công khai thông tin để người dân giám sát, phản biện; nếu quy hoạch không còn phù hợp với thực tiễn phát triển kinh tế - xã hội thì phải tiến hành rà soát, điều chỉnh theo quy định.
Việc tuân thủ các nguyên tắc tại Điều 60 bảo đảm quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất được lập khoa học, khả thi, minh bạch, hạn chế tình trạng quy hoạch treo, lãng phí nguồn lực đất đai, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về đất đai.
Khoản 1 Điều 60 Luật Đất đai năm 2024 xác lập nguyên tắc nền tảng: việc lập quy hoạch sử dụng đất các cấp phải bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ, phù hợp với chiến lược, quy hoạch tổng thể quốc gia, quy hoạch ngành quốc gia và quy hoạch cấp trên. Đây là nguyên tắc xuyên suốt nhằm khắc phục tình trạng chồng chéo, mâu thuẫn giữa các loại quy hoạch vốn tồn tại phổ biến trước đây. Ví dụ, quy hoạch sử dụng đất cấp tỉnh không được mâu thuẫn với quy hoạch sử dụng đất quốc gia về chỉ tiêu đất lúa, đất rừng phòng hộ; nếu quy hoạch cấp tỉnh tự ý chuyển đổi diện tích đất lúa vượt chỉ tiêu được phân bổ thì việc lập quy hoạch đó vi phạm nguyên tắc này.
Khoản 2 Điều 60 nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm sự tham gia của cơ quan, tổ chức, cộng đồng, cá nhân trong quá trình lập quy hoạch. Nguyên tắc này cụ thể hóa quyền tiếp cận thông tin và dân chủ ở cơ sở, đồng thời được bảo đảm thực thi bởi Điều 75 về công bố công khai quy hoạch. Trên thực tế, cơ quan lập quy hoạch phải tổ chức lấy ý kiến nhân dân về phương án quy hoạch; việc không tổ chức lấy ý kiến hoặc lấy ý kiến hình thức có thể dẫn đến khiếu kiện về tính hợp pháp của quyết định phê duyệt quy hoạch.
Khoản 3 Điều 60 đặt ra yêu cầu bảo đảm tính khoa học, khả thi, công khai, minh bạch và phù hợp với thực tiễn. Nguyên tắc này đòi hỏi việc lập quy hoạch phải dựa trên số liệu điều tra, đánh giá hiện trạng sử dụng đất chính xác, dự báo nhu cầu sử dụng đất có căn cứ. Đồng thời, khoản 4 Điều 60 yêu cầu bảo đảm tính liên tục, kế thừa, ổn định; việc điều chỉnh quy hoạch chỉ được thực hiện theo trình tự, điều kiện quy định tại Điều 73, tránh tình trạng điều chỉnh tùy tiện gây xáo trộn quyền lợi người sử dụng đất.
Như vậy, các nguyên tắc tại Điều 60 tạo thành khung pháp lý ràng buộc toàn bộ quá trình lập quy hoạch sử dụng đất, từ khâu khảo sát, lấy ý kiến đến phê duyệt và công bố, nhằm bảo đảm quy hoạch vừa mang tính định hướng phát triển, vừa bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất.
Nguyên tắc bảo đảm phù hợp với chiến lược phát triển kinh tế - xã hội được ghi nhận tại khoản 1 Điều 60 Luật Đất đai năm 2024. Theo đó, việc lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất các cấp phải phù hợp với chiến lược, quy hoạch tổng thể quốc gia, quy hoạch không gian biển quốc gia, quy hoạch ngành quốc gia, quy hoạch vùng và quy hoạch tỉnh. Đây là nguyên tắc nền tảng nhằm bảo đảm quỹ đất được phân bổ, sử dụng một cách đồng bộ, thống nhất với định hướng phát triển kinh tế - xã hội của quốc gia và từng địa phương trong từng thời kỳ.
Về mặt pháp lý, nguyên tắc này đặt quy hoạch sử dụng đất trong mối quan hệ thứ bậc với hệ thống quy hoạch quốc gia. Quy hoạch sử dụng đất không được lập một cách biệt lập mà phải cụ thể hóa các mục tiêu, định hướng phát triển kinh tế - xã hội đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt. Chẳng hạn, khi chiến lược phát triển kinh tế - xã hội xác định ưu tiên phát triển công nghiệp công nghệ cao tại một vùng, quy hoạch sử dụng đất cấp tỉnh phải bố trí quỹ đất khu công nghiệp, khu công nghệ cao tương ứng, bảo đảm chỉ tiêu sử dụng đất được phân bổ hợp lý giữa các loại đất.
Tính phù hợp này còn được bảo đảm xuyên suốt trong quá trình thực hiện quy hoạch. Theo Điều 73 Luật Đất đai năm 2024, quy hoạch sử dụng đất phải được rà soát, điều chỉnh khi có sự thay đổi về chiến lược phát triển kinh tế - xã hội hoặc khi các quy hoạch cấp trên được điều chỉnh làm thay đổi nội dung quy hoạch sử dụng đất. Đồng thời, Điều 75 Luật Đất đai năm 2024 yêu cầu công bố công khai quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất để người dân, doanh nghiệp tiếp cận thông tin, qua đó bảo đảm tính minh bạch và khả năng giám sát việc thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội gắn với sử dụng đất.
Ví dụ thực tiễn: khi Quốc hội thông qua chủ trương đầu tư dự án đường cao tốc Bắc - Nam phía Đông, quy hoạch sử dụng đất của các tỉnh nơi tuyến đường đi qua phải được rà soát, điều chỉnh để bố trí quỹ đất giao thông, đất tái định cư và các khu chức năng phụ trợ, bảo đảm dự án triển khai đúng tiến độ và phù hợp với chiến lược phát triển hạ tầng giao thông quốc gia.
Bảo vệ môi trường và ứng phó biến đổi khí hậu là một trong những nguyên tắc nền tảng khi lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất theo quy định tại Điều 60 Luật Đất đai 2024. Nguyên tắc này đòi hỏi việc phân bổ quỹ đất phải gắn liền với bảo vệ hệ sinh thái, duy trì diện tích rừng phòng hộ, rừng đặc dụng, đất ngập nước và hành lang bảo vệ nguồn nước. Quy hoạch sử dụng đất không chỉ đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội mà còn phải bảo đảm khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu, giảm phát thải khí nhà kính và hạn chế tác động tiêu cực đến môi trường.
Việc lồng ghép yếu tố môi trường vào quy hoạch sử dụng đất được thể hiện qua yêu cầu đánh giá tác động môi trường chiến lược đối với quy hoạch cấp quốc gia, cấp tỉnh; xác định rõ khu vực cần bảo vệ nghiêm ngặt, khu vực hạn chế chuyển mục đích sử dụng đất rừng, đất lúa. Ví dụ, khi lập quy hoạch sử dụng đất cấp tỉnh, cơ quan có thẩm quyền phải khoanh định các vùng đất ngập nước ven biển, rừng ngập mặn để bảo vệ đa dạng sinh học và giảm thiểu rủi ro thiên tai như xâm nhập mặn, nước biển dâng.
Theo Điều 73 Luật Đất đai 2024, quy hoạch sử dụng đất phải được rà soát, điều chỉnh khi có biến động lớn về điều kiện tự nhiên, biến đổi khí hậu làm thay đổi mục tiêu sử dụng đất. Điều này bảo đảm quy hoạch luôn phù hợp với thực tiễn, kịp thời ứng phó với các hiện tượng thời tiết cực đoan. Đồng thời, Điều 75 Luật Đất đai 2024 yêu cầu công bố công khai quy hoạch, tạo điều kiện cho cộng đồng giám sát việc thực hiện các chỉ tiêu bảo vệ môi trường trong sử dụng đất.
Như vậy, nguyên tắc bảo vệ môi trường và ứng phó biến đổi khí hậu không chỉ là yêu cầu mang tính định hướng mà còn được cụ thể hóa qua cơ chế rà soát, điều chỉnh và công khai quy hoạch, bảo đảm phát triển bền vững tài nguyên đất đai cho các thế hệ hiện tại và tương lai.
Nguyên tắc công khai, minh bạch trong lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất được ghi nhận tại điểm d khoản 1 Điều 60 Luật Đất đai năm 2024, theo đó việc lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất phải bảo đảm "công khai, minh bạch". Đây là nguyên tắc xuyên suốt, chi phối toàn bộ quy trình từ khâu lập, thẩm định, phê duyệt đến công bố và tổ chức thực hiện quy hoạch.
Nguyên tắc này được cụ thể hóa tại Điều 75 Luật Đất đai năm 2024 về công bố công khai quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất. Theo đó, quy hoạch sử dụng đất quốc gia, quy hoạch sử dụng đất cấp tỉnh, quy hoạch sử dụng đất cấp huyện sau khi được cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt phải được công bố công khai toàn văn trên cổng thông tin điện tử của cơ quan lập quy hoạch, đồng thời niêm yết công khai tại trụ sở Ủy ban nhân dân các cấp và các địa điểm công cộng nơi có đất thuộc phạm vi quy hoạch. Việc công khai phải bảo đảm người dân, tổ chức tiếp cận đầy đủ, thuận tiện thông tin về chỉ tiêu sử dụng đất, vị trí, diện tích các khu vực chuyển mục đích sử dụng đất, khu vực thu hồi đất.
Nguyên tắc công khai, minh bạch còn thể hiện qua cơ chế lấy ý kiến Nhân dân trong quá trình lập quy hoạch sử dụng đất cấp huyện và cơ chế rà soát, điều chỉnh quy hoạch theo Điều 73 Luật Đất đai năm 2024. Việc điều chỉnh quy hoạch phải dựa trên kết quả rà soát định kỳ, được công bố công khai, bảo đảm người sử dụng đất nắm bắt kịp thời những thay đổi ảnh hưởng trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp của mình.
Ví dụ thực tiễn: Khi Ủy ban nhân dân cấp huyện lập quy hoạch sử dụng đất giai đoạn 2021–2030, hồ sơ quy hoạch phải được niêm yết công khai tại trụ sở Ủy ban nhân dân cấp xã nơi có đất để người dân tham gia góp ý. Trường hợp quy hoạch được điều chỉnh cục bộ để chuyển mục đích sử dụng đất trồng lúa sang đất phi nông nghiệp, thông tin điều chỉnh phải được công bố công khai trên cổng thông tin điện tử của Ủy ban nhân dân cấp huyện trước khi thực hiện thu hồi đất. Việc không công khai hoặc công khai không đầy đủ là căn cứ để người dân khiếu nại, kiến nghị, yêu cầu cơ quan có thẩm quyền xem xét lại quyết định phê duyệt quy hoạch.
Như vậy, công khai, minh bạch không chỉ là yêu cầu về thủ tục hành chính mà còn là điều kiện bảo đảm quyền tiếp cận thông tin, quyền giám sát của Nhân dân đối với hoạt động quản lý nhà nước về đất đai, góp phần phòng ngừa tiêu cực, tham nhũng trong lĩnh vực quy hoạch.
Quyền tiếp cận thông tin quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất là một trong những bảo đảm quan trọng để người dân, doanh nghiệp thực hiện và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình. Khoản 4 Điều 60 Luật Đất đai năm 2024 quy định nguyên tắc “bảo đảm tính công khai, minh bạch” trong quá trình lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất. Nguyên tắc này được cụ thể hóa tại Điều 75 Luật Đất đai năm 2024 về công bố công khai quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất. Theo đó, quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất quốc gia, cấp tỉnh, cấp huyện sau khi được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định, phê duyệt phải được công bố công khai để tổ chức, cá nhân biết và giám sát thực hiện.
Việc công khai được thực hiện bằng nhiều hình thức như đăng tải trên cổng thông tin điện tử của cơ quan có thẩm quyền, niêm yết tại trụ sở Ủy ban nhân dân các cấp, thông báo trên phương tiện thông tin đại chúng. Thời điểm công bố công khai có ý nghĩa pháp lý quan trọng vì đây là căn cứ để xác định thời điểm quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất có hiệu lực thi hành trên thực tế đối với người sử dụng đất.
Ví dụ thực tiễn: khi một hộ gia đình có nhu cầu chuyển mục đích sử dụng đất hoặc xin cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, việc tra cứu quy hoạch đã được công bố công khai giúp hộ gia đình xác định được thửa đất có thuộc khu vực quy hoạch đất ở, đất nông nghiệp hay thuộc diện thu hồi hay không, từ đó có quyết định phù hợp, tránh rủi ro pháp lý.
Bên cạnh đó, Điều 73 Luật Đất đai năm 2024 quy định về rà soát, điều chỉnh quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất. Khi quy hoạch được điều chỉnh, nội dung điều chỉnh cũng phải được công bố công khai theo quy định tại Điều 75. Người sử dụng đất cần lưu ý thường xuyên cập nhật thông tin quy hoạch mới nhất, không chỉ dựa vào tài liệu quy hoạch đã công bố trước đó, vì quy hoạch có thể được điều chỉnh làm thay đổi mục đích sử dụng đất, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và nghĩa vụ của mình.
Bài viết dựa trên quy định pháp luật hiện hành tại thời điểm cập nhật, bao gồm:
Gửi thông tin vụ việc — Luật sư đánh giá và tư vấn hướng xử lý.
