Bình luận Điều 55 Bộ luật Dân sự 2015: Nghĩa vụ của người giám hộ đối với người được giám hộ chưa đủ mười lăm tuổi | Công ty Luật Minh Bạch

Bình luận Điều 55 Bộ luật Dân sự 2015: Nghĩa vụ của người giám hộ đối với người được giám hộ chưa đủ mười lăm tuổi

Dân sự · Công ty Luật Minh Bạch · Cập nhật 2026/11

Điều 55. Nghĩa vụ của người giám hộ đối với người được giám hộ chưa đủ mười lăm tuổi 1. Chăm sóc, giáo dục người được giám hộ. 2. Đại diện cho người được giám hộ trong các giao dịch dân sự, trừ trường hợp pháp luật quy định người chưa đủ mười lăm tuổi có thể tự mình xác lập, thực hiện giao dịch dân sự. 3. Quản lý tài sản của người được giám hộ. 4. Bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người được giám hộ.

Nguồn: Toàn văn điều luật — Luật Minh Bạch

1. Nội dung Điều 55 Bộ luật Dân sự 2015

Căn cứ: Điều 55 Bộ luật Dân sự 2015 (Luật số 91/2015/QH13).

Điều 55 quy định bốn nghĩa vụ của người giám hộ đối với người được giám hộ chưa đủ mười lăm tuổi:

  • Chăm sóc, giáo dục (khoản 1): bảo đảm điều kiện sống, học tập, phát triển thể chất và tinh thần của người được giám hộ.
  • Đại diện trong giao dịch dân sự (khoản 2): người giám hộ xác lập, thực hiện giao dịch nhân danh người được giám hộ, trừ trường hợp pháp luật cho phép người chưa đủ mười lăm tuổi tự mình giao dịch. Cụ thể, Điều 21 Bộ luật Dân sự 2015 cho phép người từ đủ sáu tuổi đến chưa đủ mười lăm tuổi tự xác lập, thực hiện giao dịch dân sự phục vụ nhu cầu sinh hoạt hằng ngày phù hợp với lứa tuổi, không cần người đại diện.
  • Quản lý tài sản (khoản 3): quản lý, bảo toàn tài sản của người được giám hộ; việc sử dụng, định đoạt tài sản phải vì lợi ích của người được giám hộ (xem thêm Điều 59 Bộ luật Dân sự 2015 về quản lý tài sản của người được giám hộ).
  • Bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp (khoản 4): đại diện, yêu cầu cơ quan, tổ chức có thẩm quyền can thiệp khi quyền, lợi ích bị xâm phạm.

Ví dụ thực tiễn: A (10 tuổi) được ông B giám hộ. B có nghĩa vụ cho A ăn học (khoản 1); ký hợp đồng thuê nhà ở nhân danh A (khoản 2); giữ gìn, quản lý khoản tiền thừa kế của A, không được tự ý dùng cho mục đích riêng (khoản 3); và khởi kiện khi có người xâm phạm tài sản của A (khoản 4). Ngược lại, khi A mua đồ dùng học tập phù hợp lứa tuổi, A tự giao dịch — không cần B đại diện, theo Điều 21.

Bốn nghĩa vụ này gắn với trách nhiệm của người giám hộ; vi phạm có thể dẫn tới thay đổi người giám hộ hoặc bồi thường thiệt hại theo quy định pháp luật.

2. Ý nghĩa và nguyên tắc áp dụng

Ý nghĩa. Điều 55 Bộ luật Dân sự 2015 (91/2015/QH13) cụ thể hóa nghĩa vụ của người giám hộ đối với người chưa đủ mười lăm tuổi, gắn với đặc điểm năng lực hành vi dân sự hạn chế của nhóm này. Điều luật bảo đảm người chưa thành niên được chăm sóc, giáo dục, có người đại diện trong giao dịch và được bảo vệ tài sản, quyền, lợi ích hợp pháp — phù hợp nguyên tắc của pháp luật dân sự về bảo vệ quyền của người chưa thành niên và định hướng nhân đạo của chế định giám hộ.

Nguyên tắc áp dụng.

  • Vì lợi ích của người được giám hộ: mọi hành vi chăm sóc, đại diện, quản lý tài sản đều phải xuất phát từ lợi ích tốt nhất của người chưa đủ mười lăm tuổi.
  • Đại diện có giới hạn: người giám hộ đại diện trong giao dịch dân sự, trừ trường hợp pháp luật quy định người chưa đủ mười lăm tuổi được tự mình xác lập, thực hiện giao dịch (khoản 2 Điều 55).
  • Quản lý tài sản trung thực, hợp lý: người giám hộ quản lý tài sản của người được giám hộ vì lợi ích của họ, không được sử dụng tài sản vào mục đích riêng (khoản 3 Điều 55).
  • Phối hợp bảo vệ: nghĩa vụ bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp (khoản 4) đặt người giám hộ vào vai trò chủ động ngăn ngừa xâm phạm từ bên ngoài.

Ví dụ thực tiễn. A (12 tuổi) được bà nội giám hộ. Khi A được tặng cho một khoản tiền, bà nội với tư cách người giám hộ đại diện xác lập giao dịch gửi tiết kiệm và quản lý khoản tiền vì lợi ích của A; nếu A tự mua đồ có giá trị nhỏ phù hợp với lứa tuổi, giao dịch vẫn có thể được thực hiện theo quy định pháp luật về giao dịch của người chưa thành niên. Trường hợp bà nội dùng tiền của A cho mục đích riêng, hành vi vi phạm nghĩa vụ quản lý tài sản theo khoản 3 Điều 55 và có thể bị xử lý theo quy định pháp luật về giám hộ.

Áp dụng Điều 55 cần đặt trong tổng thể chế định giám hộ của Bộ luật Dân sự 2015, bảo đảm sự thống nhất với các quy định về người giám hộ, quyền và nghĩa vụ của người được giám hộ.

3. Tình huống thực tiễn và lưu ý khi vận dụng

Tình huống 1 — giao dịch vượt phạm vi đại diện. Cha mẹ ly hôn, mẹ là người giám hộ trực tiếp của con 10 tuổi. Mẹ bán mảnh đất đứng tên con (thừa kế từ ông nội) để lấy vốn kinh doanh. Giao dịch vô hiệu do xâm phạm khoản 3 Điều 55 (quản lý tài sản vì lợi ích người được giám hộ). Việc bán bất động sản của người chưa thành niên phải có sự đồng ý của người giám hộ khác và được cơ quan có thẩm quyền chấp thuận theo pháp luật về hôn nhân và gia đình; thiếu thủ tục này, hợp đồng không có hiệu lực.

Tình huống 2 — tự xác lập giao dịch. Trẻ 14 tuổi tự mua điện thoại 5 triệu đồng từ tiền tiết kiệm. Khoản 2 Điều 55 loại trừ trường hợp pháp luật cho phép người chưa đủ mười lăm tuổi tự xác lập giao dịch. Đối chiếu Điều 21 Bộ luật Dân sự 2015: người từ đủ sáu đến chưa đủ mười lăm tuổi tự xác lập giao dịch phục vụ nhu cầu sinh hoạt hằng ngày phù hợp lứa tuổi; giao dịch vượt mức đó phải có người đại diện. Điện thoại 5 triệu đồng vượt nhu cầu sinh hoạt thông thường — cần người giám hộ đồng ý.

Lưu ý vận dụng.

  • Ba nghĩa vụ tại khoản 1, 3, 4 mang tính thường xuyên, không thể chuyển giao tùy tiện; người giám hộ không được lạm dụng quyền đại diện để trục lợi (Điều 56, Điều 57 Bộ luật Dân sự 2015 về giám sát, thay đổi người giám hộ).
  • Khoản 2 là nghĩa vụ có ngoại lệ — phải tra cứu quy định chuyên ngành (Điều 21, Điều 22) trước khi kết luận giao dịch vô hiệu.
  • Xác định rõ người giám hộ đương nhiên (Điều 52) và người giám hộ cử (Điều 54) để quy trách nhiệm khi có thiệt hại.
  • Người giám hộ gây thiệt hại do vi phạm nghĩa vụ phải bồi thường; người được giám hộ không phải chịu trách nhiệm thay.

Lưu ý khi áp dụng

Bài viết dựa trên quy định pháp luật hiện hành tại thời điểm cập nhật, bao gồm:

  • Bộ luật Dân sự 2015 (91/2015/QH13) - Điều 55
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến tư vấn pháp lý chính thức. Vụ việc của bạn cần được luật sư đánh giá trên hồ sơ cụ thể. Gửi thông tin vụ việc tại đây hoặc gọi 0987 892 333.
📞 💬 WhatsApp