Điều 55. Nghĩa vụ của người giám hộ đối với người được giám hộ chưa đủ mười lăm tuổi 1. Chăm sóc, giáo dục người được giám hộ. 2. Đại diện cho người được giám hộ trong các giao dịch dân sự, trừ trường hợp pháp luật quy định người chưa đủ mười lăm tuổi có thể tự mình xác lập, thực hiện giao dịch dân sự. 3. Quản lý tài sản của người được giám hộ. 4. Bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người được giám hộ.
Nguồn: Toàn văn điều luật — Luật Minh Bạch
Căn cứ: Điều 55 Bộ luật Dân sự 2015 (Luật số 91/2015/QH13).
Điều 55 quy định bốn nghĩa vụ của người giám hộ đối với người được giám hộ chưa đủ mười lăm tuổi:
Ví dụ thực tiễn: A (10 tuổi) được ông B giám hộ. B có nghĩa vụ cho A ăn học (khoản 1); ký hợp đồng thuê nhà ở nhân danh A (khoản 2); giữ gìn, quản lý khoản tiền thừa kế của A, không được tự ý dùng cho mục đích riêng (khoản 3); và khởi kiện khi có người xâm phạm tài sản của A (khoản 4). Ngược lại, khi A mua đồ dùng học tập phù hợp lứa tuổi, A tự giao dịch — không cần B đại diện, theo Điều 21.
Bốn nghĩa vụ này gắn với trách nhiệm của người giám hộ; vi phạm có thể dẫn tới thay đổi người giám hộ hoặc bồi thường thiệt hại theo quy định pháp luật.
Ý nghĩa. Điều 55 Bộ luật Dân sự 2015 (91/2015/QH13) cụ thể hóa nghĩa vụ của người giám hộ đối với người chưa đủ mười lăm tuổi, gắn với đặc điểm năng lực hành vi dân sự hạn chế của nhóm này. Điều luật bảo đảm người chưa thành niên được chăm sóc, giáo dục, có người đại diện trong giao dịch và được bảo vệ tài sản, quyền, lợi ích hợp pháp — phù hợp nguyên tắc của pháp luật dân sự về bảo vệ quyền của người chưa thành niên và định hướng nhân đạo của chế định giám hộ.
Nguyên tắc áp dụng.
Ví dụ thực tiễn. A (12 tuổi) được bà nội giám hộ. Khi A được tặng cho một khoản tiền, bà nội với tư cách người giám hộ đại diện xác lập giao dịch gửi tiết kiệm và quản lý khoản tiền vì lợi ích của A; nếu A tự mua đồ có giá trị nhỏ phù hợp với lứa tuổi, giao dịch vẫn có thể được thực hiện theo quy định pháp luật về giao dịch của người chưa thành niên. Trường hợp bà nội dùng tiền của A cho mục đích riêng, hành vi vi phạm nghĩa vụ quản lý tài sản theo khoản 3 Điều 55 và có thể bị xử lý theo quy định pháp luật về giám hộ.
Áp dụng Điều 55 cần đặt trong tổng thể chế định giám hộ của Bộ luật Dân sự 2015, bảo đảm sự thống nhất với các quy định về người giám hộ, quyền và nghĩa vụ của người được giám hộ.
Tình huống 1 — giao dịch vượt phạm vi đại diện. Cha mẹ ly hôn, mẹ là người giám hộ trực tiếp của con 10 tuổi. Mẹ bán mảnh đất đứng tên con (thừa kế từ ông nội) để lấy vốn kinh doanh. Giao dịch vô hiệu do xâm phạm khoản 3 Điều 55 (quản lý tài sản vì lợi ích người được giám hộ). Việc bán bất động sản của người chưa thành niên phải có sự đồng ý của người giám hộ khác và được cơ quan có thẩm quyền chấp thuận theo pháp luật về hôn nhân và gia đình; thiếu thủ tục này, hợp đồng không có hiệu lực.
Tình huống 2 — tự xác lập giao dịch. Trẻ 14 tuổi tự mua điện thoại 5 triệu đồng từ tiền tiết kiệm. Khoản 2 Điều 55 loại trừ trường hợp pháp luật cho phép người chưa đủ mười lăm tuổi tự xác lập giao dịch. Đối chiếu Điều 21 Bộ luật Dân sự 2015: người từ đủ sáu đến chưa đủ mười lăm tuổi tự xác lập giao dịch phục vụ nhu cầu sinh hoạt hằng ngày phù hợp lứa tuổi; giao dịch vượt mức đó phải có người đại diện. Điện thoại 5 triệu đồng vượt nhu cầu sinh hoạt thông thường — cần người giám hộ đồng ý.
Lưu ý vận dụng.
Bài viết dựa trên quy định pháp luật hiện hành tại thời điểm cập nhật, bao gồm: