Điều 124. Các trường hợp giao đất, cho thuê đất không đấu giá quyền sử dụng đất, không đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư thực hiện dự án có sử dụng đất 1. Giao đất không thu tiền sử dụng đất quy định tại Điều 118 của Luật này, giao đất có thu tiền sử dụng đất quy định tại Điều 119 mà được miễn tiền sử dụng đất, cho thuê đất quy định tại Điều 120 mà được miễn tiền thuê đất, trừ trường hợp pháp luật quản lý ngành, lĩnh vực quy định phải xác định số lượng nhà đầu tư quan tâm. 2. Giao đất, cho thuê đất để thực hiện các dự án thuộc trường hợp Nhà nước thu hồi đất quy định tại Điều 79 của Luật này mà thuộc một trong các trường hợp sau đây: a) Sử dụng vốn đầu tư công theo quy định của pháp luật về đầu tư công; b) Dự án đầu tư theo phương thức đối tác công tư theo quy định của pháp luật về đầu tư theo phương thức đối tác công tư. 3. Giao đất có thu tiền sử dụng đất, cho thuê đất trong các trường hợp sau đây: a) Giao đất ở cho cán bộ, công chức, viên chức, sĩ quan tại ngũ, quân nhân chuyên nghiệp, công chức quốc phòng, công nhân và viên chức quốc phòng, sĩ quan, hạ sĩ quan, công nhân công an, người làm công tác cơ yếu và người làm công tác khác trong tổ chức cơ yếu hưởng lương từ ngân sách nhà nước mà chưa được giao đất ở, nhà ở; b) Giao đất ở cho cá nhân là giáo viên, nhân viên y tế đang công tác tại các xã biên giới, hải đảo thuộc vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn nhưng chưa có đất ở, nhà ở tại nơi công tác hoặc chưa được hư
Nguồn: Toàn văn điều luật — Luật Minh Bạch
Điều 124. Các trường hợp giao đất, cho thuê đất không đấu giá quyền sử dụng đất, không đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư thực hiện dự án có sử dụng đất
1. Giao đất không thu tiền sử dụng đất quy định tại Điều 118 của Luật này, giao đất có thu tiền sử dụng đất quy định tại Điều 119 mà được miễn tiền sử dụng đất, cho thuê đất quy định tại Điều 120 mà được miễn tiền thuê đất, trừ trường hợp pháp luật quản lý ngành, lĩnh vực quy định phải xác định số lượng nhà đầu tư quan tâm.
2. Giao đất, cho thuê đất để thực hiện các dự án thuộc trường hợp Nhà nước thu hồi đất quy định tại Điều 79 của Luật này mà thuộc một trong các trường hợp sau đây:
3. Giao đất có thu tiền sử dụng đất, cho thuê đất trong các trường hợp sau đây:
Phân tích: Điều 124 loại trừ cơ chế đấu giá, đấu thầu ở ba nhóm. Nhóm 1 (khoản 1) gắn với chính sách ưu đãi miễn tiền sử dụng đất, tiền thuê đất — dẫn chiếu Điều 118, 119, 120. Nhóm 2 (khoản 2) gắn với dự án thu hồi đất theo Điều 79 dùng vốn đầu tư công hoặc PPP — Nhà nước chủ động thu hồi nên không thể đấu giá quỹ đất. Nhóm 3 (khoản 3) là chính sách an sinh, ưu tiên đối tượng đặc thù (cán bộ, giáo viên vùng khó khăn, đồng bào dân tộc thiểu số, hộ di dời do ô nhiễm).
Ví dụ: giáo viên công tác tại xã biên giới thuộc vùng đặc biệt khó khăn, chưa có nhà ở — được giao đất ở không qua đấu giá theo điểm b khoản 3. Hộ sản xuất bị thu hồi đất do ô nhiễm — được hỗ trợ thuê đất làm mặt bằng theo điểm đ khoản 3.
→ skipped: phân tích học thuật sâu, add when cần bình luận chuyên sâu từng điểm.
Các trường hợp giao đất, cho thuê đất không phải đấu giá quyền sử dụng đất
Điều 124 Luật Đất đai 2024 (31/2024/QH15) quy định các trường hợp giao đất, cho thuê đất không phải đấu giá quyền sử dụng đất, không đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư. Có thể phân thành các nhóm sau:
Thứ nhất, giao đất, cho thuê đất không thu tiền hoặc được miễn tiền. Khoản 1 Điều 124 nêu: giao đất không thu tiền sử dụng đất theo Điều 118; giao đất có thu tiền theo Điều 119 mà được miễn tiền sử dụng đất; cho thuê đất theo Điều 120 mà được miễn tiền thuê đất. Tuy nhiên, loại trừ trường hợp pháp luật quản lý ngành, lĩnh vực quy định phải xác định số lượng nhà đầu tư quan tâm.
Thứ hai, dự án thuộc trường hợp Nhà nước thu hồi đất theo Điều 79 mà sử dụng vốn đầu tư công hoặc thực hiện theo phương thức đối tác công tư (khoản 2 Điều 124). Ví dụ: dự án hạ tầng giao thông trọng điểm dùng vốn đầu tư công, Nhà nước thu hồi đất để giao cho chủ đầu tư, không qua đấu giá.
Thứ ba, các trường hợp chính sách xã hội đặc thù (khoản 3 Điều 124):
Như vậy, Điều 124 thể hiện chính sách ưu đãi của Nhà nước đối với các đối tượng chính sách, đồng thời bảo đảm tính khả thi cho các dự án công ích, quốc phòng, an sinh xã hội — những trường hợp mà cơ chế đấu giá không phù hợp hoặc không hiệu quả.
Điều kiện giao đất trực tiếp. Điều 124 Luật Đất đai 2024 (31/2024/QH15) xác lập căn cứ giao đất, cho thuê đất không đấu giá, không đấu thầu. Giao đất trực tiếp chỉ hợp pháp khi thỏa mãn đồng thời: (i) thuộc một trong các khoản 1, 2, 3 Điều 124; (ii) đúng đối tượng, đúng mục đích sử dụng; (iii) phù hợp quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt.
Khoản 1 loại trừ trường hợp pháp luật quản lý ngành, lĩnh vực buộc phải xác định số lượng nhà đầu tư quan tâm — khi đó không áp dụng giao trực tiếp. Khoản 2 đòi hỏi dự án thuộc diện Nhà nước thu hồi đất theo Điều 79 và dùng vốn đầu tư công hoặc đầu tư theo phương thức đối tác công tư. Khoản 3 giới hạn theo từng đối tượng cụ thể (cán bộ, công chức chưa có đất ở; giáo viên, nhân viên y tế công tác xã biên giới, hải đảo; cá nhân thường trú tại xã không có đất ở…).
Hồ sơ. Luật 2024 quy định trình tự, thủ tục giao đất tại Chương XII; hồ sơ giao đất trực tiếp về cơ bản gồm: đơn đề nghị giao đất; bản sao giấy tờ pháp lý về nhân thân/tổ chức; văn bản, quyết định phê duyệt dự án hoặc giấy tờ chứng minh thuộc đối tượng ưu tiên (xác nhận chưa có đất ở, xác nhận công tác tại xã biên giới…); trích lục bản đồ, sơ đồ vị trí thửa đất; báo cáo đề xuất của cơ quan quản lý đất đai cấp huyện trình Ủy ban nhân dân cấp có thẩm quyền quyết định.
Ví dụ. Giáo viên công tác tại xã biên giới, chưa có đất ở, đề nghị giao đất ở theo điểm b khoản 3 Điều 124 — hồ sơ phải kèm xác nhận của nhà trường và Ủy ban nhân dân xã về thâm niên công tác và tình trạng chưa có đất ở, nhà ở. Thiếu một trong hai xác nhận, hồ sơ không đủ điều kiện giao trực tiếp.
Ví dụ áp dụng: giao đất cho tổ chức tôn giáo
Tổ chức tôn giáo thuộc đối tượng giao đất không thu tiền sử dụng đất theo Điều 118 Luật Đất đai 2024 khi sử dụng đất cho hoạt động tôn giáo. Do đó, việc giao đất cho tổ chức tôn giáo rơi vào khoản 1 Điều 124 — giao đất không đấu giá quyền sử dụng đất.
Điều kiện áp dụng theo khoản 1 Điều 124: giao đất không thu tiền sử dụng đất quy định tại Điều 118, trừ trường hợp pháp luật quản lý ngành, lĩnh vực quy định phải xác định số lượng nhà đầu tư quan tâm. Nghĩa là cơ quan nhà nước giao đất trực tiếp, không tổ chức đấu giá, miễn không có quy định chuyên ngành buộc phải đấu.
Tình huống giả định: Giáo hội X có trụ sở tại huyện Y, đề nghị Nhà nước giao 2.000 m² đất để xây cơ sở thờ tự phục vụ sinh hoạt tôn giáo. Diện tích nằm trong quy hoạch sử dụng đất đã được phê duyệt, không thuộc trường hợp thu hồi đất theo Điều 79. Ủy ban nhân dân cấp có thẩm quyền quyết định giao đất không thu tiền sử dụng đất, không qua đấu giá, căn cứ khoản 1 Điều 124 dẫn chiếu Điều 118.
Phân tích: Việc loại trừ đấu giá xuất phát từ mục đích sử dụng — đất tôn giáo phục vụ lợi ích cộng đồng tín đồ, không phải mục tiêu kinh doanh sinh lời. Cơ chế giao trực tiếp bảo đảm tổ chức tôn giáo tiếp cận đất ổn định, phù hợp chính sách tôn trọng tự do tín ngưỡng. Tuy nhiên, điều kiện "trừ trường hợp pháp luật quản lý ngành, lĩnh vực quy định phải xác định số lượng nhà đầu tư quan tâm" đặt giới hạn: nếu văn bản chuyên ngành yêu cầu, phải chuyển sang đấu giá.
Lưu ý thực tiễn: Thẩm quyền giao đất, hồ sơ, trình tự thủ tục thực hiện theo pháp luật về đất đai và pháp luật tín ngưỡng, tôn giáo. Tổ chức tôn giáo phải được công nhận hoặc đăng ký hoạt động hợp pháp; diện tích đất phải phù hợp quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất cấp huyện đã được phê duyệt.
Ví dụ áp dụng: dự án nhà ở xã hội không đấu giá
Dự án nhà ở xã hội thuộc trường hợp Nhà nước thu hồi đất theo Điều 79 Luật Đất đai 2024. Nếu dự án sử dụng vốn đầu tư công, hoặc thực hiện theo phương thức đối tác công tư (PPP), thì giao đất, cho thuê đất không đấu giá quyền sử dụng đất, không đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư — căn cứ điểm a, điểm b khoản 2 Điều 124.
Ví dụ: Ủy ban nhân dân tỉnh phê duyệt dự án nhà ở xã hội tại đô thị loại II, tổng vốn từ ngân sách nhà nước theo pháp luật đầu tư công. Dự án thuộc diện thu hồi đất theo Điều 79. Cơ quan chuyên môn xác định dự án đáp ứng khoản 2 Điều 124. Nhà nước giao đất không qua đấu giá quyền sử dụng đất, không tổ chức đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư; chủ đầu tư được chỉ định theo quy định pháp luật về nhà ở và đấu thầu.
Ngược lại, dự án nhà ở xã hội dùng vốn ngoài ngân sách, không thuộc Điều 79, hoặc pháp luật chuyên ngành buộc xác định số lượng nhà đầu tư quan tâm, thì không áp dụng khoản 2 Điều 124 — phải đấu giá quyền sử dụng đất hoặc đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư.
Lưu ý thực tiễn
Ví dụ thực tiễn: Dự án sử dụng vốn đầu tư công thuộc diện thu hồi đất theo Điều 79 — giao đất không đấu giá theo điểm a khoản 2 Điều 124. Ngược lại, dự án thương mại không dùng vốn đầu tư công, không phải PPP, không thuộc Điều 79 — phải đấu giá quyền sử dụng đất hoặc đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư.
Kết luận: Điều 124 là danh mục đóng các trường hợp ngoại lệ của đấu giá, đấu thầu. Áp dụng đúng đòi hỏi xác định chính xác điều kiện loại trừ tại khoản 1, điều kiện kép tại khoản 2 và điều kiện đối tượng tại khoản 3, đồng thời tuân thủ quy định pháp luật chuyên ngành về xác định số lượng nhà đầu tư quan tâm.
Bài viết dựa trên quy định pháp luật hiện hành tại thời điểm cập nhật, bao gồm: