Bình luận Điều 52 Bộ luật Dân sự 2015: Người giám hộ đương nhiên của người chưa thành niên | Công ty Luật Minh Bạch

Bình luận Điều 52 Bộ luật Dân sự 2015: Người giám hộ đương nhiên của người chưa thành niên

Dân sự · Công ty Luật Minh Bạch · Cập nhật 2026/11

Điều 52. Người giám hộ đương nhiên của người chưa thành niên Người giám hộ đương nhiên của người chưa thành niên quy định tại điểm a và điểm b khoản 1 Điều 47 của Bộ luật này được xác định theo thứ tự sau đây: 1. Anh ruột là anh cả hoặc chị ruột là chị cả là người giám hộ; nếu anh cả hoặc chị cả không có đủ điều kiện làm người giám hộ thì anh ruột hoặc chị ruột tiếp theo là người giám hộ, trừ trường hợp có thỏa thuận anh ruột hoặc chị ruột khác làm người giám hộ. 2. Trường hợp không có người giám hộ quy định tại khoản 1 Điều này thì ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại là người giám hộ hoặc những người này thỏa thuận cử một hoặc một số người trong số họ làm người giám hộ. 3. Trường hợp không có người giám hộ quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều này thì bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột hoặc dì ruột là người giám hộ.

Nguồn: Toàn văn điều luật — Luật Minh Bạch

1. Nội dung Điều 52 Bộ luật Dân sự 2015

Căn cứ: Điều 52 Bộ luật Dân sự 2015 (91/2015/QH13).

Điều 52 xác lập thứ tự ưu tiên người giám hộ đương nhiên của người chưa thành niên thuộc điểm a và điểm b khoản 1 Điều 47 Bộ luật Dân sự 2015 (người chưa thành niên không còn cha mẹ, hoặc cha mẹ không đủ điều kiện làm người giám hộ). Thứ tự gồm ba bậc:

  • Khoản 1: Anh ruột là anh cả hoặc chị ruột là chị cả làm người giám hộ. Nếu anh cả, chị cả không đủ điều kiện thì anh ruột, chị ruột tiếp theo làm người giám hộ. Các anh chị ruột có thể thỏa thuận để người khác trong số họ làm người giám hộ.
  • Khoản 2: Không có người giám hộ theo khoản 1 thì ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại làm người giám hộ; những người này có thể thỏa thuận cử một hoặc một số người trong số họ làm người giám hộ.
  • Khoản 3: Không có người giám hộ theo khoản 1 và khoản 2 thì bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột hoặc dì ruột làm người giám hộ.

Thứ tự này chỉ áp dụng khi người được đề cử có đủ điều kiện làm người giám hộ theo Điều 49 Bộ luật Dân sự 2015 (có năng lực hành vi dân sự đầy đủ, có điều kiện bảo đảm việc giám hộ...). Bậc trước không đáp ứng thì chuyển bậc sau; hết các bậc mà không có người giám hộ đương nhiên thì cơ quan có thẩm quyền cử người giám hộ theo Điều 54 Bộ luật Dân sự 2015.

Ví dụ thực tiễn: A 10 tuổi, cha mẹ đều chết. A có anh cả B đã thành niên, đủ điều kiện. Theo khoản 1 Điều 52, B là người giám hộ đương nhiên của A. Nếu B mất năng lực hành vi dân sự, người anh ruột kế tiếp làm người giám hộ, trừ khi các anh chị ruột thỏa thuận cử người khác. Nếu A không có anh chị ruột, ông bà nội ngoại còn sống và đủ điều kiện thì làm người giám hộ theo khoản 2; nếu không, bác, chú, cậu, cô, dì ruột làm người giám hộ theo khoản 3.

Quy định thể hiện nguyên tắc ưu tiên quan hệ huyết thống gần gũi, bảo đảm người chưa thành niên được chăm sóc trong môi trường gia đình, đồng thời tôn trọng thỏa thuận của những người có quyền giám hộ cùng bậc.

2. Ý nghĩa và nguyên tắc áp dụng

Ý nghĩa. Điều 52 cụ thể hóa điểm a và điểm b khoản 1 Điều 47 Bộ luật Dân sự 2015 về người giám hộ đương nhiên của người chưa thành niên. Quy định tạo cơ chế xác định người giám hộ tự động theo pháp luật, không phụ thuộc thủ tục cử, nhằm bảo đảm người chưa thành niên mất cha, mẹ hoặc cha, mẹ không đủ điều kiện giám hộ luôn có người chăm sóc, đại diện kịp thời. Điều luật cũng giữ ổn định quan hệ gia đình, hạn chế tranh chấp bằng cách ấn định thứ tự ưu tiên rõ ràng, đồng thời vẫn tôn trọng thỏa thuận của những người có quyền giám hộ.

Nguyên tắc áp dụng.

  • Thứ tự ưu tiên bắt buộc. Khoản 1 Điều 52 xác lập bậc thứ nhất: anh ruột là anh cả hoặc chị ruột là chị cả. Chỉ khi người này không đủ điều kiện làm người giám hộ thì chuyển sang anh, chị ruột tiếp theo. Khoản 2 chỉ áp dụng khi không có người giám hộ theo khoản 1; khoản 3 chỉ áp dụng khi không có người giám hộ theo khoản 1 và khoản 2. Đây là thứ tự loại trừ lẫn nhau, không được nhảy bậc.
  • Điều kiện làm người giám hộ. Việc xác định "không có đủ điều kiện" phải căn cứ Điều 49 Bộ luật Dân sự 2015 (năng lực hành vi dân sự đầy đủ, có điều kiện bảo đảm việc giám hộ, không thuộc trường hợp bị cấm).
  • Tôn trọng thỏa thuận. Khoản 1 cho phép anh, chị ruột thỏa thuận để người khác trong số họ làm người giám hộ; khoản 2 cho phép ông, bà nội ngoại thỏa thuận cử một hoặc một số người làm người giám hộ. Thỏa thuận không được trái thứ tự và điều kiện luật định.
  • Ưu tiên lợi ích người được giám hộ. Khi có nhiều người cùng đủ điều kiện, việc lựa chọn phải hướng tới điều kiện chăm sóc, giáo dục tốt nhất cho người chưa thành niên.

Ví dụ. A 10 tuổi, cha mẹ đều chết. A có anh cả B đã thành niên nhưng đang chấp hành án phạt tù, không đủ điều kiện giám hộ; chị thứ hai C đủ điều kiện. Theo khoản 1 Điều 52, C là người giám hộ đương nhiên của A. Nếu A không có anh, chị ruột đủ điều kiện thì ông bà nội, ngoại xác định theo khoản 2; chỉ khi không còn những người này mới xét đến bác, chú, cậu, cô, dì theo khoản 3.

3. Tình huống thực tiễn và lưu ý khi vận dụng

Tình huống thực tiễn. Vợ chồng anh A, chị B cùng tử nạn, để lại con chưa thành niên là C. C có hai anh ruột: D (anh cả, đã thành niên nhưng đang chấp hành án phạt tù) và E (anh thứ, đủ điều kiện). Theo khoản 1 Điều 52 Bộ luật Dân sự 2015, D là người giám hộ đương nhiên trước tiên; nhưng D không đủ điều kiện làm người giám hộ nên E — anh ruột tiếp theo — trở thành người giám hộ. Trường hợp D, E thỏa thuận để E làm người giám hộ thì thỏa thuận được tôn trọng, phù hợp quy định "trừ trường hợp có thỏa thuận anh ruột hoặc chị ruột khác làm người giám hộ".

Lưu ý khi vận dụng.

  • Thứ tự bắt buộc. Điều 52 xác lập thứ tự: anh/chị ruột (khoản 1) → ông bà nội, ngoại (khoản 2) → bác, chú, cậu, cô, dì ruột (khoản 3). Chỉ chuyển xuống bậc sau khi không có người ở bậc trước hoặc người đó không đủ điều kiện.
  • "Đủ điều kiện" theo Điều 49. Phải có năng lực hành vi dân sự đầy đủ, có điều kiện bảo đảm việc giám hộ, không thuộc trường hợp bị cấm. Cần xác minh thực tế, không suy đoán.
  • Thỏa thuận tại khoản 1. Chỉ áp dụng giữa các anh/chị ruột; thỏa thuận phải tự nguyện, không trái pháp luật, không nhằm trốn tránh nghĩa vụ.
  • Nhiều người cùng bậc (khoản 2). Ông bà có thể thỏa thuận cử một hoặc một số người làm giám hộ; nếu không thỏa thuận được thì xác định theo thứ tự nội, ngoại như điều luật liệt kê.
  • Đăng ký giám hộ. Theo Điều 48, người giám hộ đương nhiên vẫn phải đăng ký tại Ủy ban nhân dân cấp xã nơi cư trú của người được giám hộ để bảo đảm hiệu lực đối kháng và thuận lợi khi thực hiện giao dịch thay người chưa thành niên.
  • Ưu tiên lợi ích người chưa thành niên. Khi có tranh chấp, Tòa án căn cứ điều kiện thực tế và lợi ích tốt nhất của người chưa thành niên để quyết định, trên cơ sở thứ tự Điều 52.

Lưu ý khi áp dụng

Bài viết dựa trên quy định pháp luật hiện hành tại thời điểm cập nhật, bao gồm:

  • Bộ luật Dân sự 2015 (91/2015/QH13) - Điều 52
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến tư vấn pháp lý chính thức. Vụ việc của bạn cần được luật sư đánh giá trên hồ sơ cụ thể. Gửi thông tin vụ việc tại đây hoặc gọi 0987 892 333.
📞 💬 WhatsApp