Điều 52. Người giám hộ đương nhiên của người chưa thành niên Người giám hộ đương nhiên của người chưa thành niên quy định tại điểm a và điểm b khoản 1 Điều 47 của Bộ luật này được xác định theo thứ tự sau đây: 1. Anh ruột là anh cả hoặc chị ruột là chị cả là người giám hộ; nếu anh cả hoặc chị cả không có đủ điều kiện làm người giám hộ thì anh ruột hoặc chị ruột tiếp theo là người giám hộ, trừ trường hợp có thỏa thuận anh ruột hoặc chị ruột khác làm người giám hộ. 2. Trường hợp không có người giám hộ quy định tại khoản 1 Điều này thì ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại là người giám hộ hoặc những người này thỏa thuận cử một hoặc một số người trong số họ làm người giám hộ. 3. Trường hợp không có người giám hộ quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều này thì bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột hoặc dì ruột là người giám hộ.
Nguồn: Toàn văn điều luật — Luật Minh Bạch
Căn cứ: Điều 52 Bộ luật Dân sự 2015 (91/2015/QH13).
Điều 52 xác lập thứ tự ưu tiên người giám hộ đương nhiên của người chưa thành niên thuộc điểm a và điểm b khoản 1 Điều 47 Bộ luật Dân sự 2015 (người chưa thành niên không còn cha mẹ, hoặc cha mẹ không đủ điều kiện làm người giám hộ). Thứ tự gồm ba bậc:
Thứ tự này chỉ áp dụng khi người được đề cử có đủ điều kiện làm người giám hộ theo Điều 49 Bộ luật Dân sự 2015 (có năng lực hành vi dân sự đầy đủ, có điều kiện bảo đảm việc giám hộ...). Bậc trước không đáp ứng thì chuyển bậc sau; hết các bậc mà không có người giám hộ đương nhiên thì cơ quan có thẩm quyền cử người giám hộ theo Điều 54 Bộ luật Dân sự 2015.
Ví dụ thực tiễn: A 10 tuổi, cha mẹ đều chết. A có anh cả B đã thành niên, đủ điều kiện. Theo khoản 1 Điều 52, B là người giám hộ đương nhiên của A. Nếu B mất năng lực hành vi dân sự, người anh ruột kế tiếp làm người giám hộ, trừ khi các anh chị ruột thỏa thuận cử người khác. Nếu A không có anh chị ruột, ông bà nội ngoại còn sống và đủ điều kiện thì làm người giám hộ theo khoản 2; nếu không, bác, chú, cậu, cô, dì ruột làm người giám hộ theo khoản 3.
Quy định thể hiện nguyên tắc ưu tiên quan hệ huyết thống gần gũi, bảo đảm người chưa thành niên được chăm sóc trong môi trường gia đình, đồng thời tôn trọng thỏa thuận của những người có quyền giám hộ cùng bậc.
Ý nghĩa. Điều 52 cụ thể hóa điểm a và điểm b khoản 1 Điều 47 Bộ luật Dân sự 2015 về người giám hộ đương nhiên của người chưa thành niên. Quy định tạo cơ chế xác định người giám hộ tự động theo pháp luật, không phụ thuộc thủ tục cử, nhằm bảo đảm người chưa thành niên mất cha, mẹ hoặc cha, mẹ không đủ điều kiện giám hộ luôn có người chăm sóc, đại diện kịp thời. Điều luật cũng giữ ổn định quan hệ gia đình, hạn chế tranh chấp bằng cách ấn định thứ tự ưu tiên rõ ràng, đồng thời vẫn tôn trọng thỏa thuận của những người có quyền giám hộ.
Nguyên tắc áp dụng.
Ví dụ. A 10 tuổi, cha mẹ đều chết. A có anh cả B đã thành niên nhưng đang chấp hành án phạt tù, không đủ điều kiện giám hộ; chị thứ hai C đủ điều kiện. Theo khoản 1 Điều 52, C là người giám hộ đương nhiên của A. Nếu A không có anh, chị ruột đủ điều kiện thì ông bà nội, ngoại xác định theo khoản 2; chỉ khi không còn những người này mới xét đến bác, chú, cậu, cô, dì theo khoản 3.
Tình huống thực tiễn. Vợ chồng anh A, chị B cùng tử nạn, để lại con chưa thành niên là C. C có hai anh ruột: D (anh cả, đã thành niên nhưng đang chấp hành án phạt tù) và E (anh thứ, đủ điều kiện). Theo khoản 1 Điều 52 Bộ luật Dân sự 2015, D là người giám hộ đương nhiên trước tiên; nhưng D không đủ điều kiện làm người giám hộ nên E — anh ruột tiếp theo — trở thành người giám hộ. Trường hợp D, E thỏa thuận để E làm người giám hộ thì thỏa thuận được tôn trọng, phù hợp quy định "trừ trường hợp có thỏa thuận anh ruột hoặc chị ruột khác làm người giám hộ".
Lưu ý khi vận dụng.
Bài viết dựa trên quy định pháp luật hiện hành tại thời điểm cập nhật, bao gồm: