Điều 45. Thông báo chấm dứt hợp đồng lao động 1. Người sử dụng lao động phải thông báo bằng văn bản cho người lao động về việc chấm dứt hợp đồng lao động khi hợp đồng lao động chấm dứt theo quy định của Bộ luật này, trừ trường hợp quy định tại các khoản 4, 5, 6, 7 và 8 Điều 34 của Bộ luật này. 2. Trường hợp người sử dụng lao động không phải là cá nhân chấm dứt hoạt động thì thời điểm chấm dứt hợp đồng lao động tính từ thời điểm có thông báo chấm dứt hoạt động. Trường hợp người sử dụng lao động không phải là cá nhân bị cơ quan chuyên môn về đăng ký kinh doanh thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh ra thông báo không có người đại diện theo pháp luật, người được ủy quyền thực hiện quyền và nghĩa vụ của người đại diện theo pháp luật theo quy định tại khoản 7 Điều 34 của Bộ luật này thì thời điểm chấm dứt hợp đồng lao động tính từ ngày ra thông báo.
Nguồn: Toàn văn điều luật — Luật Minh Bạch
Vị trí, bố cục. Điều 45 Bộ luật Lao động 2019 quy định nghĩa vụ thông báo chấm dứt hợp đồng lao động, gồm hai khoản: khoản 1 xác lập nghĩa vụ thông báo bằng văn bản của người sử dụng lao động và các trường hợp loại trừ; khoản 2 xác định thời điểm chấm dứt hợp đồng lao động trong hai tình huống đặc thù của người sử dụng lao động không phải là cá nhân.
Khoản 1 — nghĩa vụ thông báo. Khi hợp đồng lao động chấm dứt theo quy định của Bộ luật, người sử dụng lao động phải thông báo bằng văn bản cho người lao động. Nghĩa vụ này loại trừ các trường hợp tại khoản 4, 5, 6, 7 và 8 Điều 34 — các tình huống chấm dứt không xuất phát từ ý chí đơn phương của người sử dụng lao động (người lao động bị kết án phạt tù, bị cấm làm công việc, người lao động chết hoặc bị tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự, mất tích, đã chết; người sử dụng lao động là cá nhân chết, mất năng lực hành vi dân sự, mất tích hoặc đã chết; người sử dụng lao động không phải là cá nhân chấm dứt hoạt động hoặc bị thu hồi giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp; bị cơ quan chuyên môn về đăng ký kinh doanh thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh ra thông báo không có người đại diện theo pháp luật, người được ủy quyền thực hiện quyền và nghĩa vụ của người đại diện theo pháp luật). Việc loại trừ hợp lý vì ở các trường hợp này, người sử dụng lao động không còn chủ thể hoặc không còn khả năng thực hiện hành vi thông báo.
Khoản 2 — thời điểm chấm dứt. Với người sử dụng lao động không phải là cá nhân chấm dứt hoạt động, thời điểm chấm dứt hợp đồng lao động tính từ thời điểm có thông báo chấm dứt hoạt động. Với trường hợp bị ra thông báo không có người đại diện theo pháp luật, người được ủy quyền theo khoản 7 Điều 34, thời điểm chấm dứt tính từ ngày ra thông báo. Quy định này bảo đảm tính xác định, tránh tranh chấp về mốc thời gian phát sinh quyền và nghĩa vụ (trợ cấp thôi việc, chốt sổ bảo hiểm xã hội, thanh toán lương).
Ví dụ thực tiễn. Công ty A ra thông báo chấm dứt hoạt động ngày 01/3/2024. Theo khoản 2 Điều 45, hợp đồng lao động với người lao động chấm dứt từ ngày 01/3/2024, làm căn cứ tính trợ cấp thôi việc theo Điều 46. Ngược lại, khi người lao động đơn phương chấm dứt hợp đồng hợp pháp theo Điều 35, người sử dụng lao động vẫn phải thông báo bằng văn bản xác nhận việc chấm dứt và hoàn tất nghĩa vụ theo Điều 48.
Nội dung Điều 45. Khoản 1 đặt nghĩa vụ thông báo bằng văn bản của người sử dụng lao động (NSDLĐ) cho người lao động (NLĐ) khi hợp đồng lao động (HĐLĐ) chấm dứt theo quy định Bộ luật Lao động 2019, trừ các trường hợp tại khoản 4, 5, 6, 7 và 8 Điều 34. Các trường hợp loại trừ gồm: NLĐ bị kết án tù giam, tử hình hoặc cấm làm công việc theo bản án; NLĐ chết, mất tích theo tuyên bố của Tòa án; NSDLĐ là cá nhân chết, mất tích; NSDLĐ không phải cá nhân chấm dứt hoạt động hoặc bị thu hồi giấy phép; NSDLĐ không phải cá nhân không có người đại diện theo pháp luật. Đây là các sự kiện khách quan, không cần thông báo.
Khoản 2 xác định thời điểm chấm dứt HĐLĐ trong hai tình huống đặc thù. Thứ nhất, NSDLĐ không phải cá nhân chấm dứt hoạt động — thời điểm tính từ lúc có thông báo chấm dứt hoạt động. Thứ hai, NSDLĐ không phải cá nhân bị cơ quan chuyên môn về đăng ký kinh doanh thuộc UBND cấp tỉnh thông báo không có người đại diện theo pháp luật hoặc người được ủy quyền — thời điểm tính từ ngày ra thông báo.
Ví dụ thực tiễn. Công ty A ra thông báo giải thể ngày 01/3/2024. Theo khoản 2 Điều 45, HĐLĐ của NLĐ chấm dứt từ 01/3/2024, không phụ thuộc ngày hoàn tất thủ tục giải thể. Ngược lại, nếu NLĐ đơn phương chấm dứt hợp đồng theo Điều 35, nghĩa vụ thông báo thuộc về NLĐ, không áp dụng Điều 45.
Quy định liên quan. Điều 34 liệt kê 13 căn cứ chấm dứt HĐLĐ. Điều 36 quy định quyền đơn phương chấm dứt của NSDLĐ kèm thời hạn báo trước. Điều 48 về trách nhiệm khi chấm dứt HĐLĐ trái pháp luật. Vi phạm nghĩa vụ thông báo tại khoản 1 Điều 45 có thể dẫn tới trách nhiệm bồi thường theo Điều 41 và Điều 48.
Khái niệm "thông báo chấm dứt hợp đồng lao động". Điều 45 Bộ luật Lao động 2019 xác lập nghĩa vụ thông báo bằng văn bản của người sử dụng lao động đối với người lao động khi hợp đồng lao động chấm dứt. Đây là nghĩa vụ hình thức, độc lập với nghĩa vụ thanh toán và chấm dứt quan hệ lao động trên thực tế. "Văn bản" hiểu là thông báo thể hiện ý chí đơn phương của người sử dụng lao động, không đồng nhất với quyết định chấm dứt hợp đồng lao động.
Phạm vi nghĩa vụ thông báo. Khoản 1 Điều 45 buộc thông báo trong mọi trường hợp chấm dứt theo Bộ luật, trừ các khoản 4, 5, 6, 7 và 8 Điều 34. Các trường hợp loại trừ gồm: người lao động bị kết án phạt tù nhưng không được hưởng án treo hoặc tử hình, bị cấm làm công việc theo bản án; người lao động là người nước ngoài bị trục xuất; người lao động chết, mất tích, mất năng lực hành vi dân sự; người sử dụng lao động là cá nhân chết, mất tích, mất năng lực hành vi dân sự; người sử dụng lao động không phải là cá nhân chấm dứt hoạt động hoặc bị thu hồi giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp. Ở các trường hợp này, sự kiện khách quan tự nó làm chấm dứt hợp đồng, không cần thông báo.
Quyền của người lao động. Người lao động có quyền nhận thông báo bằng văn bản, qua đó biết chính xác thời điểm chấm dứt để thực hiện quyền và nghĩa vụ liên quan: bàn giao công việc, nhận trợ cấp thôi việc theo Điều 46, thanh toán các khoản theo Điều 48, xác nhận thời gian làm việc theo Điều 49. Thiếu thông báo, người lao động có căn cứ khiếu nại hoặc khởi kiện.
Nghĩa vụ của người sử dụng lao động. Ngoài nghĩa vụ thông báo, khoản 2 Điều 45 xác định thời điểm chấm dứt hợp đồng trong hai tình huống đặc thù: (i) người sử dụng lao động không phải là cá nhân chấm dứt hoạt động — tính từ thời điểm có thông báo chấm dứt hoạt động; (ii) bị cơ quan chuyên môn về đăng ký kinh doanh thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh thông báo không có người đại diện theo pháp luật, người được ủy quyền — tính từ ngày ra thông báo. Quy định này bảo đảm tính xác định thời điểm, tránh tranh chấp về mốc chấm dứt.
Ví dụ thực tiễn. Công ty A ra thông báo chấm dứt hoạt động ngày 01/3. Theo khoản 2 Điều 45, hợp đồng lao động với toàn bộ người lao động chấm dứt từ ngày 01/3, làm căn cứ tính trợ cấp thôi việc và các nghĩa vụ tài chính khác.
Liên hệ Điều 34 (các trường hợp chấm dứt HĐLĐ). Điều 45 là thủ tục của Điều 34. Khoản 1 Điều 45 buộc thông báo văn bản với mọi trường hợp chấm dứt, trừ khoản 4, 5, 6, 7, 8 Điều 34. Nghĩa vụ thông báo gắn với nghĩa vụ trả trợ cấp thôi việc tại Điều 46 và trách nhiệm thanh toán tại Điều 48.
Liên hệ Điều 36 (đơn phương chấm dứt của NSDLĐ). Điều 36 quy định quyền chấm dứt và thời hạn báo trước. Điều 45 là nghĩa vụ thông báo văn bản. Thiếu thông báo văn bản dù đủ căn cứ Điều 36 vẫn có thể bị coi là chấm dứt trái pháp luật, kéo theo hệ quả Điều 41.
Liên hệ Điều 35 (NLĐ đơn phương chấm dứt). Khoản 1 Điều 45 đặt nghĩa vụ thông báo lên NSDLĐ. NLĐ vẫn phải tuân thủ báo trước theo Điều 35; hai nghĩa vụ song song, không thay thế nhau.
Liên hệ Điều 41 (hệ quả chấm dứt trái pháp luật). Vi phạm thủ tục Điều 45 là căn cứ xác định chấm dứt trái pháp luật. NSDLĐ phải nhận lại, trả lương, đóng BHXH và bồi thường theo Điều 41.
Liên hệ Điều 34 khoản 7 và Luật Doanh nghiệp. Khoản 2 Điều 45 xác định thời điểm chấm dứt khi NSDLĐ không phải cá nhân chấm dứt hoạt động hoặc bị thông báo không có người đại diện theo pháp luật. Thời điểm tính từ ngày thông báo của cơ quan đăng ký kinh doanh cấp tỉnh.
Ví dụ. Công ty A ra quyết định sa thải NLĐ B theo Điều 125 nhưng chỉ thông báo miệng. B khiếu nại. Căn cứ Điều 45 khoản 1, thiếu văn bản thông báo; đối chiếu Điều 41, có rủi ro bị tuyên chấm dứt trái pháp luật dù lý do sa thải có cơ sở. Ngược lại, công ty C giải thể, có thông báo chấm dứt hoạt động ngày 01/3; theo khoản 2 Điều 45, thời điểm chấm dứt HĐLĐ là 01/3, làm căn cứ tính trợ cấp thôi việc tại Điều 46.
Hệ quả: tuân thủ Điều 45 là điều kiện để các quyền, nghĩa vụ tại Điều 41, 46, 48 được xác lập đúng và tránh tranh chấp.
Thực tiễn áp dụng và lưu ý
Điều 45 Bộ luật Lao động 2019 đặt nghĩa vụ thông báo bằng văn bản cho người sử dụng lao động khi chấm dứt hợp đồng lao động, trừ các trường hợp tại khoản 4, 5, 6, 7 và 8 Điều 34. Thực tiễn cho thấy tranh chấp thường phát sinh từ việc xác định thời điểm chấm dứt và hình thức thông báo.
Về hình thức thông báo. Điều 45 yêu cầu thông báo "bằng văn bản". Thông báo miệng hoặc qua tin nhắn không đáp ứng hình thức. Ví dụ: công ty cho nhân viên nghỉ việc qua điện thoại, sau đó người lao động khởi kiện — tòa án thường xác định việc chấm dứt không đúng trình tự, buộc bồi thường theo Điều 41.
Về thời điểm chấm dứt. Khoản 2 Điều 45 quy định hai mốc đặc thù:
Hai mốc này khác với nguyên tắc chung tại khoản 1 Điều 34 (hết hạn hợp đồng, hoàn thành công việc...). Doanh nghiệp cần lưu ý: khi giải thể, phá sản, thời điểm chấm dứt không phụ thuộc ngày thanh lý thực tế mà phụ thuộc ngày ban hành thông báo chấm dứt hoạt động — ảnh hưởng trực tiếp đến nghĩa vụ trả trợ cấp thôi việc, mất việc làm.
Lưu ý thực tiễn. Thứ nhất, thông báo phải ghi rõ lý do chấm dứt và căn cứ pháp lý tương ứng tại Điều 34. Thứ hai, người sử dụng lao động nên lưu giữ chứng cứ giao nhận (biên bản, xác nhận của người lao động) để tránh tranh cãi về việc "đã thông báo hay chưa". Thứ ba, với các trường hợp loại trừ tại khoản 4–8 Điều 34 (người lao động bị kết án tù, chết, mất tích...), không bắt buộc thông báo trước nhưng vẫn phải hoàn tất thủ tục chấm dứt và thanh toán quyền lợi theo Điều 48.
Việc tuân thủ đúng Điều 45 là cơ sở để tránh bị coi là đơn phương chấm dứt trái pháp luật và hạn chế rủi ro bồi thường.
Bài viết dựa trên quy định pháp luật hiện hành tại thời điểm cập nhật, bao gồm: