Điều 123. Thẩm quyền giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất 1. Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất trong các trường hợp sau đây: a) Giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất đối với tổ chức trong nước; b) Giao đất, cho thuê đất đối với tổ chức tôn giáo, tổ chức tôn giáo trực thuộc; c) Giao đất, cho thuê đất đối với người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài, tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài; d) Cho thuê đất đối với tổ chức nước ngoài có chức năng ngoại giao. 2. Ủy ban nhân dân cấp huyện quyết định giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất trong các trường hợp sau đây: a) Giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất đối với cá nhân. Trường hợp cho cá nhân thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất nông nghiệp để sử dụng vào mục đích thương mại, dịch vụ với diện tích từ 0,5 ha trở lên thì phải có văn bản chấp thuận của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh trước khi quyết định; b) Giao đất đối với cộng đồng dân cư. 3. Ủy ban nhân dân cấp xã cho thuê đất thuộc quỹ đất nông nghiệp sử dụng vào mục đích công ích của xã, phường, thị trấn. 4. Cơ quan nhà nước có thẩm quyền giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều này là cơ quan có thẩm quyền quyết định điều chỉnh, gia hạn sử dụng đất đối với trường hợp người sử dụng đất đã có quyết định giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất
Nguồn: Toàn văn điều luật — Luật Minh Bạch
Điều 123. Thẩm quyền giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất
1. Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất trong các trường hợp sau đây:
a) Giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất đối với tổ chức trong nước;
b) Giao đất, cho thuê đất đối với tổ chức tôn giáo, tổ chức tôn giáo trực thuộc;
c) Giao đất, cho thuê đất đối với người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài, tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài;
d) Cho thuê đất đối với tổ chức nước ngoài có chức năng ngoại giao.
2. Ủy ban nhân dân cấp huyện quyết định giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất trong các trường hợp sau đây:
a) Giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất đối với cá nhân. Trường hợp cho cá nhân thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất nông nghiệp để sử dụng vào mục đích thương mại, dịch vụ với diện tích từ 0,5 ha trở lên thì phải có văn bản chấp thuận của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh trước khi quyết định;
b) Giao đất đối với cộng đồng dân cư.
3. Ủy ban nhân dân cấp xã cho thuê đất thuộc quỹ đất nông nghiệp sử dụng vào mục đích công ích của xã, phường, thị trấn.
4. Cơ quan nhà nước có thẩm quyền giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều này là cơ quan có thẩm quyền quyết định điều chỉnh, gia hạn sử dụng đất đối với trường hợp người sử dụng đất đã có quyết định giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất trước ngày Luật này có hiệu lực thi hành và các trường hợp quyết định giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất theo quy định của Luật này.
5. Cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định tại các khoản 1, 2 và 4 Điều này không được phân cấp, không được ủy quyền.
Phân tích: Điều 123 phân định thẩm quyền theo ba cấp, gắn với chủ thể sử dụng đất. UBND cấp tỉnh xử lý tổ chức trong nước, tổ chức tôn giáo, người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài, tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài, tổ chức nước ngoài có chức năng ngoại giao (khoản 1). UBND cấp huyện xử lý cá nhân, hộ gia đình và cộng đồng dân cư (khoản 2). UBND cấp xã cho thuê quỹ đất nông nghiệp công ích (khoản 3).
Điểm mới: Khoản 2a đặt ngưỡng 0,5 ha — cá nhân chuyển đất nông nghiệp sang thương mại, dịch vụ từ 0,5 ha trở lên phải có văn bản chấp thuận của UBND cấp tỉnh. Ví dụ: cá nhân thuê 0,6 ha đất trồng lúa làm bãi giữ xe, khu dịch vụ — UBND huyện chỉ quyết định sau khi UBND tỉnh chấp thuận.
Khoản 4 bảo đảm nguyên tắc "ai giao thì người đó điều chỉnh, gia hạn", tránh chồng chéo giữa các cấp. Khoản 5 cấm phân cấp, ủy quyền — khác biệt so với nhiều thủ tục hành chính khác, nhằm kiểm soát chặt thẩm quyền quyết định về đất đai.
Thẩm quyền của UBND cấp tỉnh
Theo khoản 1 Điều 123 Luật Đất đai 2024 (31/2024/QH15), UBND cấp tỉnh quyết định giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất đối với bốn nhóm chủ thể:
Phạm vi thẩm quyền không đồng nhất giữa các điểm. Với tổ chức trong nước, UBND cấp tỉnh bao trùm cả ba nhóm quyết định. Với tổ chức tôn giáo và chủ thể nước ngoài, thẩm quyền hẹp hơn — chủ yếu giao đất, cho thuê đất; riêng tổ chức ngoại giao chỉ cho thuê. Cách phân định này phản ánh chính sách quản lý chặt đối với đất liên quan yếu tố nước ngoài và tôn giáo.
Ví dụ thực tiễn: doanh nghiệp trong nước xin thuê đất khu công nghiệp để mở nhà máy — UBND cấp tỉnh quyết định cho thuê đất (điểm a). Cùng doanh nghiệp đó xin chuyển 2 ha đất nông nghiệp sang đất xây dựng — cũng do UBND cấp tỉnh quyết định cho phép chuyển mục đích (điểm a). Ngược lại, nếu chủ thể là doanh nghiệp FDI xin chuyển mục đích sử dụng đất, điểm c không trao thẩm quyền này cho UBND cấp tỉnh — cần xem xét quy định pháp luật chuyên ngành về đầu tư.
Hai giới hạn quan trọng: (i) khoản 4 Điều 123 xác lập thẩm quyền liên tục — cơ quan đã giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích cũng là cơ quan quyết định điều chỉnh, gia hạn sử dụng đất, kể cả với quyết định ban hành trước ngày Luật có hiệu lực; (ii) khoản 5 Điều 123 cấm phân cấp, cấm ủy quyền — UBND cấp tỉnh không được chuyển thẩm quyền này cho Sở Tài nguyên và Môi trường hay UBND cấp huyện. Quy định này khắc phục tình trạng ủy quyền tràn lan, bảo đảm tính thống nhất quản lý nhà nước về đất đai ở cấp tỉnh.
Thẩm quyền của UBND cấp huyện
Khoản 2 Điều 123 Luật Đất đai 2024 (31/2024/QH15) giao UBND cấp huyện quyết định giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất trong hai nhóm trường hợp: (i) đối với cá nhân; (ii) giao đất đối với cộng đồng dân cư.
Điểm a khoản 2 nêu rõ: UBND cấp huyện quyết định giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất đối với cá nhân. Đây là thẩm quyền đầy đủ, không phụ thuộc loại đất hay quy mô diện tích, trừ một ngoại lệ về trình tự. Cụ thể, khi cho cá nhân thuê đất hoặc cho phép chuyển mục đích sử dụng đất nông nghiệp sang mục đích thương mại, dịch vụ với diện tích từ 0,5 ha trở lên, UBND cấp huyện phải có văn bản chấp thuận của UBND cấp tỉnh trước khi quyết định. Quy định này kiểm soát việc chuyển đổi đất nông nghiệp quy mô lớn sang mục đích phi nông nghiệp, đồng thời vẫn giữ UBND cấp huyện là cơ quan ban hành quyết định cuối cùng.
Ví dụ thực tiễn: ông A là cá nhân xin giao đất ở tại địa bàn huyện X — thẩm quyền thuộc UBND huyện X. Ngược lại, nếu ông A thuê 0,6 ha đất nông nghiệp để làm nhà xưởng dịch vụ, UBND huyện X phải trình UBND tỉnh xin chấp thuận trước, sau đó mới ra quyết định cho thuê.
Điểm b khoản 2 giao UBND cấp huyện quyết định giao đất đối với cộng đồng dân cư. Lưu ý: chỉ giao đất, không bao gồm cho thuê hay chuyển mục đích sử dụng đất đối với cộng đồng dân cư.
Khoản 4 Điều 123 xác định UBND cấp huyện cũng là cơ quan có thẩm quyền quyết định điều chỉnh, gia hạn sử dụng đất đối với các trường hợp đã có quyết định trước ngày Luật có hiệu lực và các trường hợp theo Luật này. Khoản 5 Điều 123 nhấn mạnh: cơ quan có thẩm quyền tại khoản 1, 2 và 4 không được phân cấp, không được ủy quyền — bảo đảm tính tập trung, thống nhất trong quản lý đất đai.
Ví dụ áp dụng: hộ gia đình xin chuyển mục đích đất ở
Ông A là cá nhân, có thửa đất nông nghiệp tại huyện X, tỉnh Y, đề nghị chuyển mục đích sang đất ở. Xác định thẩm quyền theo Điều 123 Luật Đất đai 2024:
Trường hợp biến thể: ông A xin chuyển mục đích đất nông nghiệp sang mục đích thương mại, dịch vụ với diện tích 0,7 ha. Theo điểm a khoản 2 Điều 123, do diện tích từ 0,5 ha trở lên, UBND huyện X phải có văn bản chấp thuận của UBND tỉnh Y trước khi quyết định. Thẩm quyền quyết định cuối cùng vẫn thuộc UBND huyện X, không chuyển sang tỉnh.
Trường hợp khác: hộ gia đình thuê đất thuộc quỹ đất nông nghiệp công ích của xã → thẩm quyền cho thuê thuộc UBND cấp xã (khoản 3 Điều 123), không thuộc huyện.
Lưu ý khoản 4 Điều 123: nếu ông A đã được UBND huyện cho phép chuyển mục đích trước ngày Luật Đất đai 2024 có hiệu lực, khi điều chỉnh, gia hạn sử dụng đất thì UBND huyện tiếp tục là cơ quan có thẩm quyền.
Kết luận: hộ gia đình, cá nhân xin chuyển mục đích đất ở → UBND cấp huyện quyết định; không phân cấp, không ủy quyền theo khoản 5 Điều 123.
Ví dụ: Công ty TNHH A (tổ chức trong nước) xin thuê 2 ha đất ngoài khu công nghiệp tại huyện X, tỉnh Y để xây nhà máy chế biến.
Phân tích thẩm quyền: Công ty A là tổ chức trong nước. Theo điểm a khoản 1 Điều 123 Luật Đất đai 2024, thẩm quyền quyết định cho thuê đất đối với tổ chức trong nước thuộc UBND cấp tỉnh, không phụ thuộc diện tích, vị trí trong hay ngoài khu công nghiệp.
Lập luận loại trừ:
Hệ quả: UBND huyện X không có thẩm quyền cho thuê. Quyết định cho thuê do UBND huyện ban hành là trái thẩm quyền, có thể bị thu hồi.
Điểm cần lưu ý: Khoản 4 Điều 123 xác định UBND cấp tỉnh cũng là cơ quan có thẩm quyền điều chỉnh, gia hạn sử dụng đất khi công ty A đã có quyết định cho thuê trước ngày Luật có hiệu lực. Khoản 5 cấm phân cấp, ủy quyền — UBND tỉnh không được ủy quyền cho Sở Tài nguyên và Môi trường hay UBND cấp huyện quyết định thay; chỉ được phân công cơ quan chuyên môn tham mưu, thẩm định.
Thực tiễn: Doanh nghiệp cần xác định đúng cấp có thẩm quyền ngay khi chuẩn bị hồ sơ thuê đất để tránh bị trả hồ sơ hoặc rủi ro pháp lý về sau.
Rủi ro về vô hiệu do sai thẩm quyền
Khoản 5 Điều 123 Luật Đất đai 2024 (31/2024/QH15) quy định cơ quan có thẩm quyền giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất không được phân cấp, không được ủy quyền. Đây là điểm mới mang tính ràng buộc cứng, loại bỏ cơ chế phân cấp/ủy quyền từng được áp dụng dưới Luật Đất đai 2013. Hệ quả pháp lý: quyết định hành chính ban hành vượt thẩm quyền thuộc trường hợp vô hiệu theo pháp luật về tố tụng hành chính, đồng thời là căn cứ khiếu nại, khởi kiện và xử lý trách nhiệm người ban hành.
Ba nhóm rủi ro điển hình:
Ví dụ thực tiễn: UBND huyện X ban hành quyết định cho doanh nghiệp A thuê đất 2 ha làm nhà máy. Doanh nghiệp A thuộc nhóm "tổ chức trong nước" tại điểm a khoản 1 Điều 123, thẩm quyền thuộc UBND cấp tỉnh. Quyết định của huyện bị tuyên vô hiệu; hợp đồng thuê đất, giấy chứng nhận và các giao dịch tiếp theo (thế chấp ngân hàng, chuyển nhượng dự án) đều bị ảnh hưởng dây chuyền.
Khuyến nghị: trước khi ban hành, cơ quan soạn thảo phải rà soát đúng chủ thể, đúng cấp, đủ điều kiện chấp thuận; tuyệt đối không áp dụng phân cấp, ủy quyền trong lĩnh vực này.
Bài viết dựa trên quy định pháp luật hiện hành tại thời điểm cập nhật, bao gồm: