Bình luận Điều 28 Bộ luật Hình sự 2015: Không áp dụng thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự Không áp dụng thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự quy | Công ty Luật Minh Bạch

Bình luận Điều 28 Bộ luật Hình sự 2015: Không áp dụng thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự Không áp dụng thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự quy

Hình sự · Công ty Luật Minh Bạch · Cập nhật 2026/11

Điều 28. Không áp dụng thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự Không áp dụng thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự quy định tại Điều 27 của Bộ luật này đối với các tội phạm sau đây: 1. Các tội xâm phạm an ninh quốc gia quy định tại Chương XIII của Bộ luật này. 2. Các tội phá hoại hòa bình, chống loài người và tội phạm chiến tranh quy định tại Chương XXVI của Bộ luật này. 3. Tội tham ô tài sản thuộc trường hợp quy định tại khoản 3 và khoản 4

Nguồn: Toàn văn điều luật — Luật Minh Bạch

1. Khái quát Điều 28 Bộ luật Hình sự 2015

Vị trí, bố cục. Điều 28 nằm tại Chương IV (Thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự) Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017), ngay sau Điều 27. Điều 28 là ngoại lệ của Điều 27: loại trừ thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự đối với ba nhóm tội phạm. Kết cấu gồm phần dẫn và ba khoản.

Nội dung. Khoản 1 loại trừ thời hiệu với các tội xâm phạm an ninh quốc gia tại Chương XIII. Khoản 2 áp dụng với các tội phá hoại hòa bình, chống loài người và tội phạm chiến tranh tại Chương XXVI. Khoản 3 áp dụng với tội tham ô tài sản thuộc trường hợp quy định tại khoản 3 và khoản 4 Điều 353. Hệ quả pháp lý: cơ quan tiến hành tố tụng không bị giới hạn bởi thời hạn tại Điều 27; hành vi phạm tội vẫn bị truy cứu không phụ thuộc thời gian trôi qua.

Căn cứ, lý do. Ba nhóm tội này xâm phạm nghiêm trọng độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, an ninh quốc gia, hòa bình và nhân loại, hoặc gây thiệt hại đặc biệt lớn về tài sản nhà nước. Tính chất đặc biệt nguy hiểm khiến việc giới hạn thời hiệu không phù hợp mục đích phòng ngừa, răn đe.

Ví dụ thực tiễn. Một đối tượng thực hiện hành vi tội phản bội Tổ quốc (Điều 108) năm 2000, bị phát hiện năm 2024. Thời hiệu truy cứu theo Điều 27 với tội này (khung cao nhất trên 15 năm tù) là 20 năm; song do thuộc Chương XIII, Điều 28 loại trừ thời hiệu — vẫn truy cứu bình thường. Tương tự, hành vi tham ô tài sản có giá trị đặc biệt lớn hoặc gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng (khoản 3, khoản 4 Điều 353) không chịu giới hạn thời hiệu.

Lưu ý áp dụng. Chỉ loại trừ thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự, không loại trừ các chế định khác. Với tội tham ô, phải xác định đúng khung khoản 3 hoặc khoản 4 Điều 353; tham ô thuộc khoản 1, khoản 2 vẫn áp dụng thời hiệu theo Điều 27.

2. Nội dung điều luật và các quy định liên quan

Nội dung điều luật. Điều 28 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) quy định ba nhóm tội phạm không áp dụng thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 27, gồm: các tội xâm phạm an ninh quốc gia (Chương XIII); các tội phá hoại hòa bình, chống loài người và tội phạm chiến tranh (Chương XXVI); tội tham ô tài sản thuộc khoản 3 và khoản 4 Điều 353.

Phân tích. Thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự là thời hạn do luật định, hết thời hạn đó người phạm tội không bị truy cứu nữa. Điều 28 loại trừ cơ chế này với các tội đặc biệt nghiêm trọng, xâm phạm nền tảng chế độ, hòa bình và nhân loại, hoặc gây thiệt hại đặc biệt lớn về tài sản nhà nước. Hệ quả: dù thời gian trôi qua bao lâu, cơ quan tiến hành tố tụng vẫn có quyền khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử nếu chưa hết thời hiệu theo luật cũ áp dụng có lợi hơn — lưu ý nguyên tắc có lợi cho người phạm tội tại khoản 2 Điều 7 Bộ luật Hình sự.

Ví dụ thực tiễn. Một cán bộ tham ô tài sản nhà nước gây thiệt hại đặc biệt lớn (khoản 4 Điều 353, khung hình phạt tù chung thân hoặc tử hình) bỏ trốn nhiều năm. Do thuộc khoản 3, khoản 4, hành vi không bị chấm dứt bởi thời hiệu; cơ quan điều tra vẫn khởi tố khi bắt được. Ngược lại, tội tham ô thuộc khoản 1, khoản 2 vẫn áp dụng thời hiệu theo Điều 27.

Quy định liên quan. Điều 27 (thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự); Điều 353 (tội tham ô tài sản); Chương XIII và Chương XXVI Bộ luật Hình sự; khoản 2 Điều 7 (nguyên tắc áp dụng có lợi). Việc xác định đúng khung khoản của tội tham ô có ý nghĩa quyết định khi xét áp dụng Điều 28.

3. Phân tích các khái niệm, dấu hiệu pháp lý

Khái niệm thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự. Điều 27 Bộ luật Hình sự 2015 quy định thời hạn mà khi hết thời hạn đó, người phạm tội không bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Thời hiệu phụ thuộc mức cao nhất của khung hình phạt: 20 năm với tội phạm nghiêm trọng đến 15 năm tù; 15 năm với tội phạm rất nghiêm trọng đến 30 năm tù; 20 năm với tội phạm đặc biệt nghiêm trọng đến chung thân hoặc tử hình. Điều 28 loại trừ hoàn toàn giới hạn thời gian này với ba nhóm tội phạm xác định.

Dấu hiệu pháp lý thứ nhất — tính xác định theo chương. Khoản 1 dẫn chiếu Chương XIII (các tội xâm phạm an ninh quốc gia), khoản 2 dẫn chiếu Chương XXVI (các tội phá hoại hòa bình, chống loài người và tội phạm chiến tranh). Đây là dẫn chiếu trọn chương, không liệt kê từng tội danh: mọi tội quy định tại hai chương này đều không áp dụng thời hiệu, bất kể khung hình phạt. Ví dụ: tội gián điệp (Điều 110), tội phản bội Tổ quốc (Điều 108) — dù thời gian trôi qua bao lâu, cơ quan điều tra vẫn khởi tố được.

Dấu hiệu pháp lý thứ hai — giới hạn theo khung hình phạt. Khoản 3 chỉ loại trừ thời hiệu với tội tham ô tài sản thuộc khoản 3 và khoản 4 Điều 353, tức khung hình phạt cao nhất từ 15 năm tù đến chung thân hoặc tử hình. Tham ô thuộc khoản 1, khoản 2 vẫn áp dụng thời hiệu theo Điều 27. Đây là dấu hiệu phân biệt rõ: cùng một tội danh nhưng mức độ nguy hiểm khác nhau dẫn đến chế độ thời hiệu khác nhau.

Hệ quả pháp lý. Không áp dụng thời hiệu đồng nghĩa không có mốc thời gian chấm dứt quyền truy cứu. Tuy nhiên, Điều 28 chỉ loại trừ thời hiệu truy cứu, không loại trừ thời hiệu thi hành bản án (Điều 60) và không miễn trừ các điều kiện truy cứu khác như năng lực trách nhiệm hình sự, căn cứ loại trừ tội phạm.

4. Mối liên hệ với các điều luật khác trong Bộ luật Hình sự

Điều 28 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) chỉ có hiệu lực loại trừ thời hiệu khi gắn với các chế định khác trong Bộ luật. Trước hết, Điều 28 dẫn chiếu trực tiếp Điều 27 về thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự. Điều 27 xác định thời hạn thời hiệu theo mức hình phạt tối đa của từng tội; Điều 28 là ngoại lệ: các tội thuộc diện này không bị giới hạn bởi thời hạn đó, truy cứu không phụ thuộc thời gian trôi qua.

Thứ hai, Điều 28 khoanh vùng theo chương. Khoản 1 dẫn Chương XIII (các tội xâm phạm an ninh quốc gia); khoản 2 dẫn Chương XXVI (các tội phá hoại hòa bình, chống loài người và tội phạm chiến tranh). Việc viện dẫn theo chương buộc phải xác định đúng tội danh thuộc chương tương ứng, gắn với cấu thành tội phạm cụ thể như Điều 108 (tội phản bội Tổ quốc), Điều 109 (tội hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân), Điều 421 (tội chống loài người), Điều 422 (tội phạm chiến tranh).

Thứ ba, khoản 3 Điều 28 gắn với Điều 353 (tội tham ô tài sản), nhưng chỉ loại trừ thời hiệu đối với trường hợp quy định tại khoản 3 và khoản 4 Điều 353 — tức khung tăng nặng với mức phạt tù từ 15 năm đến 20 năm hoặc tù chung thân, và khung đặc biệt nghiêm trọng với tù chung thân hoặc tử hình. Tham ô thuộc khoản 1, khoản 2 Điều 353 vẫn áp dụng thời hiệu theo Điều 27. Như vậy, cùng một tội danh nhưng chế độ thời hiệu khác nhau tùy khung hình phạt — đòi hỏi định tội và định khung chính xác ngay từ giai đoạn khởi tố.

Thứ tư, Điều 28 liên hệ với Điều 9 (phân loại tội phạm) và Điều 12 (tuổi chịu trách nhiệm hình sự). Các tội tại khoản 1, khoản 2 Điều 28 đều là tội đặc biệt nghiêm trọng; người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi vẫn có thể phải chịu trách nhiệm với một số tội trong nhóm này theo Điều 12, và khi đã thỏa mãn điều kiện thì Điều 28 loại trừ thời hiệu.

Thực tiễn: vụ án tham ô tài sản bị phát hiện sau hơn 20 năm. Nếu xác định thuộc khoản 3 hoặc khoản 4 Điều 353, cơ quan điều tra vẫn khởi tố, truy cứu bất kể thời gian trôi qua; nếu chỉ thuộc khoản 1 hoặc khoản 2, phải đối chiếu thời hạn tại Điều 27 để xác định còn thời hiệu hay không.

5. Thực tiễn áp dụng và lưu ý

Thực tiễn áp dụng

Điều 28 loại trừ thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự tại Điều 27 đối với ba nhóm tội: tội xâm phạm an ninh quốc gia (Chương XIII), tội phá hoại hòa bình, chống loài người và tội phạm chiến tranh (Chương XXVI), và tội tham ô tài sản thuộc khoản 3, khoản 4 Điều 353. Hệ quả pháp lý: dù thời gian trôi qua bao lâu, cơ quan điều tra vẫn có quyền khởi tố, truy cứu.

Thực tiễn, các vụ án xâm phạm an ninh quốc gia thường bị phát hiện muộn do tính chất bí mật, tổ chức chặt chẽ. Ví dụ: hành vi tuyên truyền chống Nhà nước (Điều 117) được thực hiện nhiều năm trước mới bị phát hiện — Điều 28 bảo đảm không bị loại trừ trách nhiệm vì lý do thời hiệu. Tương tự, tội tham ô tài sản có khung hình phạt cao nhất (khoản 3: phạt tù 15-20 năm; khoản 4: tù chung thân hoặc tử hình) thuộc diện không áp dụng thời hiệu, phù hợp chính sách xử lý nghiêm tham nhũng.

Lưu ý áp dụng

  • Xác định đúng khung khoản: Chỉ tham ô thuộc khoản 3, khoản 4 Điều 353 mới không áp dụng thời hiệu. Tham ô khoản 1, khoản 2 vẫn áp dụng Điều 27. Cần định giá tài sản, xác định tình tiết định khung chính xác trước khi kết luận.
  • Phân biệt với Điều 27: Điều 27 quy định thời hiệu theo mức hình phạt tối đa; Điều 28 là ngoại lệ tuyệt đối, không phụ thuộc thời gian.
  • Thời điểm tính: Thời hiệu tính từ ngày tội phạm được thực hiện (khoản 2 Điều 27); với tội không áp dụng thời hiệu, không cần xác định mốc này để loại trừ.
  • Chương trình luật: Đối chiếu đúng Chương XIII, Chương XXVI Bộ luật Hình sự 2015 để xác định tội danh thuộc diện loại trừ.

Thực tiễn cho thấy sai sót thường gặp là nhầm lẫn giữa các khoản của Điều 353 hoặc bỏ sót tình tiết định khung, dẫn đến áp dụng sai quy định thời hiệu. Cơ quan tiến hành tố tụng cần giám định, thu thập chứng cứ đầy đủ ngay từ giai đoạn khởi tố.

Lưu ý khi áp dụng

Bài viết dựa trên quy định pháp luật hiện hành tại thời điểm cập nhật, bao gồm:

  • Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) - Điều 28
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến tư vấn pháp lý chính thức. Vụ việc của bạn cần được luật sư đánh giá trên hồ sơ cụ thể. Gửi thông tin vụ việc tại đây hoặc gọi 0987 892 333.
📞 💬 WhatsApp