Bình luận Điều 48 Bộ luật Dân sự 2015: Người giám hộ | Công ty Luật Minh Bạch

Bình luận Điều 48 Bộ luật Dân sự 2015: Người giám hộ

Dân sự · Công ty Luật Minh Bạch · Cập nhật 2026/11

Điều 48. Người giám hộ 1. Cá nhân, pháp nhân có đủ điều kiện quy định tại Bộ luật này được làm người giám hộ. 2. Trường hợp người có năng lực hành vi dân sự đầy đủ lựa chọn người giám hộ cho mình thì khi họ ở tình trạng cần được giám hộ, cá nhân, pháp nhân được lựa chọn là người giám hộ nếu người này đồng ý. Việc lựa chọn người giám hộ phải được lập thành văn bản có công chứng hoặc chứng thực. 3. Một cá nhân, pháp nhân có thể giám hộ cho nhiều người.

Nguồn: Toàn văn điều luật — Luật Minh Bạch

1. Nội dung Điều 48 Bộ luật Dân sự 2015

Kết cấu và nội dung cơ bản. Điều 48 Bộ luật Dân sự 2015 (91/2015/QH13) quy định về người giám hộ, gồm ba khoản, đặt trong Chương III (Nghĩa vụ và hợp đồng) phần về giám hộ, hộ, nuôi con nuôi.

Khoản 1 — Điều kiện chủ thể. Cá nhân, pháp nhân có đủ điều kiện do Bộ luật quy định đều có thể làm người giám hộ. Điều kiện cụ thể của cá nhân được xác định tại Điều 49 (có năng lực hành vi dân sự đầy đủ; có tư cách đạo đức tốt, không bị truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc đã được xóa án tích; có điều kiện thực tế bảo đảm việc giám hộ); điều kiện của pháp nhân tại Điều 50 (có năng lực pháp luật dân sự phù hợp; có điều kiện thực tế bảo đảm việc giám hộ). Khoản 1 mang tính dẫn chiếu, xác lập nguyên tắc mở: không giới hạn người giám hộ chỉ là cá nhân.

Khoản 2 — Lựa chọn người giám hộ. Người có năng lực hành vi dân sự đầy đủ được quyền lựa chọn người giám hộ cho mình để áp dụng khi rơi vào tình trạng cần giám hộ (mất năng lực hành vi dân sự, hạn chế năng lực hành vi dân sự, khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi). Người được lựa chọn trở thành người giám hộ khi đồng ý. Hình thức bắt buộc: văn bản có công chứng hoặc chứng thực. Đây là cơ chế tôn trọng ý chí tự định đoạt, bảo đảm tính xác thực và hạn chế tranh chấp về sau.

Khoản 3 — Giám hộ nhiều người. Một cá nhân, pháp nhân có thể giám hộ cho nhiều người, phù hợp thực tế các cơ sở trợ giúp xã hội hoặc cá nhân nhận giám hộ nhiều cháu trong cùng gia đình.

Ví dụ thực tiễn. Ông A lập văn bản công chứng chỉ định bà B (em gái) làm người giám hộ khi ông mất năng lực hành vi dân sự; bà B đồng ý. Khi ông A bị Tòa án tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự, bà B đương nhiên là người giám hộ theo khoản 2 Điều 48, không cần cử lại theo Điều 52. Ngược lại, nếu văn bản chỉ có chữ ký không công chứng, chứng thực thì không đủ điều kiện áp dụng.

Lưu ý áp dụng. Việc lựa chọn theo khoản 2 không loại trừ sự giám sát của cơ quan nhà nước có thẩm quyền về giám hộ theo Điều 51 và thủ tục cử, thay đổi người giám hộ theo Điều 52, 53.

2. Ý nghĩa và nguyên tắc áp dụng

Ý nghĩa. Điều 48 Bộ luật Dân sự 2015 (91/2015/QH13) xác lập nền tảng pháp lý về chủ thể giám hộ, gồm ba nội dung: điều kiện chung (khoản 1), cơ chế lựa chọn người giám hộ theo ý chí của người có năng lực hành vi dân sự đầy đủ (khoản 2) và khả năng một chủ thể giám hộ cho nhiều người (khoản 3). Quy định này cụ thể hóa quyền tự định đoạt của cá nhân, bảo đảm người cần giám hộ có người chăm sóc phù hợp, đồng thời mở rộng nguồn chủ thể giám hộ nhằm giảm gánh nặng cho gia đình và Nhà nước.

Nguyên tắc áp dụng.

  • Tự nguyện, đồng thuận: Khoản 2 đặt điều kiện người được lựa chọn phải đồng ý. Không ai bị buộc làm người giám hộ trái ý chí.
  • Hình thức chặt chẽ: Việc lựa chọn phải lập thành văn bản có công chứng hoặc chứng thực — bảo đảm tính xác thực, hạn chế tranh chấp về sau.
  • Tôn trọng ý chí đương sự: Người có năng lực hành vi dân sự đầy đủ được quyền chọn người giám hộ cho mình trước khi rơi vào tình trạng cần giám hộ.
  • Đủ điều kiện theo luật: Cá nhân, pháp nhân được lựa chọn vẫn phải đáp ứng điều kiện tại khoản 1 và các điều luật liên quan của Bộ luật.

Ví dụ thực tiễn. Ông A có năng lực hành vi dân sự đầy đủ, lập văn bản công chứng chỉ định bà B (hàng xóm) làm người giám hộ khi ông mất năng lực hành vi. Khi sự kiện xảy ra, bà B đồng ý thì bà trở thành người giám hộ hợp pháp. Ngược lại, nếu văn bản không được công chứng, chứng thực, việc lựa chọn không có hiệu lực theo khoản 2.

Lưu ý áp dụng. Khoản 3 cho phép một chủ thể giám hộ nhiều người, nhưng phải bảo đảm thực hiện đầy đủ nghĩa vụ với từng người; không được lạm dụng gây ảnh hưởng đến quyền lợi người được giám hộ.

3. Tình huống thực tiễn và lưu ý khi vận dụng

Tình huống thứ nhất. Ông A đủ năng lực hành vi dân sự, lập văn bản công chứng chọn bà B làm người giám hộ cho mình khi lâm vào tình trạng cần giám hộ. Khi ông A mất năng lực hành vi dân sự, bà B đồng ý thì đủ điều kiện làm người giám hộ theo khoản 2 Điều 48. Lưu ý: văn bản lựa chọn bắt buộc công chứng hoặc chứng thực; thiếu hình thức này, việc lựa chọn không có hiệu lực. Cần phân biệt với giám hộ đương nhiên (Điều 52) và cử giám hộ (Điều 54) — ý chí của người được giám hộ chỉ phát huy khi họ còn năng lực hành vi dân sự đầy đủ tại thời điểm lựa chọn.

Tình huống thứ hai. Bà C nhận giám hộ cho hai cháu nội mất cha mẹ. Khoản 3 Điều 48 cho phép một cá nhân giám hộ cho nhiều người, nên việc này hợp pháp. Tuy nhiên, khi đăng ký giám hộ tại UBND cấp xã, cần bảo đảm bà C có đủ điều kiện về năng lực hành vi dân sự đầy đủ, có điều kiện chăm sóc và không thuộc trường hợp bị loại trừ theo Điều 49. Việc giám hộ cho nhiều người không miễn trừ trách nhiệm bảo đảm quyền, lợi ích của từng người được giám hộ.

Lưu ý vận dụng. Một, điều kiện "đủ" tại khoản 1 phải đọc cùng Điều 49 (điều kiện của cá nhân làm người giám hộ) và Điều 50 (điều kiện của pháp nhân làm người giám hộ) — Điều 48 chỉ là điều kiện khung. Hai, với pháp nhân, phải xác định rõ người đại diện thực hiện giám hộ và trách nhiệm của pháp nhân. Ba, khi có tranh chấp về người giám hộ, Tòa án căn cứ vào lợi ích tốt nhất của người được giám hộ, không chỉ ý chí của người lựa chọn. Bốn, văn bản lựa chọn nên xác định rõ phạm vi, thời điểm có hiệu lực để tránh tranh cãi khi phát sinh tình trạng cần giám hộ.

Lưu ý khi áp dụng

Bài viết dựa trên quy định pháp luật hiện hành tại thời điểm cập nhật, bao gồm:

  • Bộ luật Dân sự 2015 (91/2015/QH13) - Điều 48
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến tư vấn pháp lý chính thức. Vụ việc của bạn cần được luật sư đánh giá trên hồ sơ cụ thể. Gửi thông tin vụ việc tại đây hoặc gọi 0987 892 333.
📞 💬 WhatsApp