Bình luận Điều 426 Bộ luật Dân sự 2015 về hợp đồng: Hủy bỏ hợp đồng trong trường hợp tài sản bị mất, bị hư hỏng | Công ty Luật Minh Bạch

Bình luận Điều 426 Bộ luật Dân sự 2015 về hợp đồng: Hủy bỏ hợp đồng trong trường hợp tài sản bị mất, bị hư hỏng

Hợp đồng · Công ty Luật Minh Bạch · Cập nhật 2026/11

Điều 426. Hủy bỏ hợp đồng trong trường hợp tài sản bị mất, bị hư hỏng Trường hợp một bên làm mất, làm hư hỏng tài sản là đối tượng của hợp đồng mà không thể hoàn trả, đền bù bằng tài sản khác hoặc không thể sửa chữa, thay thế bằng tài sản cùng loại thì bên kia có quyền hủy bỏ hợp đồng. Bên vi phạm phải bồi thường bằng tiền ngang với giá trị của tài sản bị mất, bị hư hỏng, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc theo quy định tại khoản 2, khoản 3 Điều 351 và Điều 363 của Bộ luật này.

Nguồn: Toàn văn điều luật — Luật Minh Bạch

1. Khái quát Điều 426 Bộ luật Dân sự 2015

Vị trí, bố cục. Điều 426 nằm trong Mục 4 Chương XVI Bộ luật Dân sự 2015 (BLDS 2015) về hủy bỏ hợp đồng, đặt sau Điều 423 (các trường hợp hủy bỏ), Điều 424 (hủy bỏ do chậm thực hiện nghĩa vụ), Điều 425 (hủy bỏ do vi phạm nghiêm trọng). Điều 426 là trường hợp hủy bỏ đặc thù gắn với tình trạng vật chất của tài sản là đối tượng hợp đồng. Điều luật gồm hai hệ quả pháp lý: (i) quyền hủy bỏ hợp đồng của bên bị thiệt hại; (ii) nghĩa vụ bồi thường bằng tiền của bên vi phạm.

Điều kiện áp dụng. Cần hội đủ: một bên làm mất hoặc hư hỏng tài sản là đối tượng hợp đồng; và không thể hoàn trả, đền bù bằng tài sản khác hoặc không thể sửa chữa, thay thế bằng tài sản cùng loại. Khi đó bên kia có quyền hủy bỏ hợp đồng. Điều luật không buộc hủy bỏ mà trao quyền lựa chọn cho bên bị thiệt hại.

Hệ quả bồi thường. Bên vi phạm bồi thường bằng tiền ngang với giá trị tài sản bị mất, hư hỏng. Điều luật loại trừ hai trường hợp: có thỏa thuận khác; và áp dụng theo khoản 2, khoản 3 Điều 351 (trách nhiệm dân sự do vi phạm nghĩa vụ, gồm các trường hợp miễn trách nhiệm) và Điều 363 (bồi thường thiệt hại do vi phạm nghĩa vụ). Như vậy mức bồi thường có thể được điều chỉnh bởi quy định chung về bồi thường thiệt hại.

Ví dụ thực tiễn. A thuê xe của B để vận chuyển hàng; A làm xe bị tai nạn, hư hỏng hoàn toàn, không thể sửa chữa và không có xe cùng loại để thay thế. B có quyền hủy bỏ hợp đồng thuê và yêu cầu A bồi thường số tiền ngang giá trị xe tại thời điểm thiệt hại, trừ khi các bên có thỏa thuận khác hoặc thuộc trường hợp miễn trách nhiệm theo khoản 2, khoản 3 Điều 351 BLDS 2015.

Ý nghĩa. Điều 426 cụ thể hóa quyền hủy bỏ hợp đồng khi mục đích hợp đồng không thể đạt được do tài sản không còn khả năng hoàn trả, đồng thời bảo đảm quyền lợi của bên bị thiệt hại thông qua cơ chế bồi thường bằng tiền.

2. Nội dung điều luật và các quy định liên quan

Quy định tại Điều 426 Bộ luật Dân sự 2015. Điều 426 xác lập quyền hủy bỏ hợp đồng cho bên bị thiệt hại khi bên kia làm mất, làm hư hỏng tài sản là đối tượng của hợp đồng mà không thể hoàn trả, đền bù bằng tài sản khác hoặc không thể sửa chữa, thay thế bằng tài sản cùng loại. Điều kiện phát sinh quyền gồm hai yếu tố: (i) có hành vi làm mất, làm hư hỏng tài sản; (ii) tài sản không thể khắc phục bằng các phương thức thay thế (hoàn trả, đền bù tài sản khác, sửa chữa, thay thế tài sản cùng loại). Khi đáp ứng cả hai, bên bị thiệt hại có quyền tuyên bố hủy bỏ hợp đồng.

Hệ quả bồi thường. Bên vi phạm phải bồi thường bằng tiền ngang với giá trị tài sản bị mất, bị hư hỏng. Nghĩa vụ này loại trừ hoặc điều chỉnh trong ba trường hợp: có thỏa thuận khác giữa các bên; áp dụng khoản 2, khoản 3 Điều 351 (trách nhiệm dân sự do vi phạm nghĩa vụ, gồm trường hợp miễn trách do sự kiện bất khả kháng hoặc do lỗi của bên bị thiệt hại); và theo Điều 363 (bồi thường thiệt hại do vi phạm nghĩa vụ, nguyên tắc bồi thường toàn bộ và giảm nhẹ thiệt hại).

Liên hệ thực tiễn. Ví dụ: A thuê xe của B, trong thời gian thuê xe bị tai nạn hư hỏng hoàn toàn, không thể sửa chữa, không có xe cùng loại thay thế. B có quyền hủy bỏ hợp đồng thuê và yêu cầu A bồi thường tiền ngang giá trị xe tại thời điểm hư hỏng. Ngược lại, nếu xe chỉ trầy xước nhẹ, sửa chữa được, B không có quyền hủy bỏ hợp đồng theo Điều 426 mà chỉ yêu cầu sửa chữa, bồi thường chi phí.

Mối quan hệ với quy định chung. Điều 426 là trường hợp hủy bỏ hợp đồng đặc thù, cần đặt trong tương quan với Điều 423 (hủy bỏ hợp đồng do vi phạm nghiêm trọng) và Điều 427 (hậu quả pháp lý của việc hủy bỏ hợp đồng: các bên hoàn trả cho nhau những gì đã nhận, không hoàn trả được bằng hiện vật thì bằng tiền). Việc xác định giá trị tài sản bị mất, hư hỏng căn cứ giá thị trường tại thời điểm phát sinh tranh chấp, phù hợp nguyên tắc bồi thường toàn bộ tại Điều 363.

3. Phân tích các khái niệm, quyền và nghĩa vụ hợp đồng

Khái niệm tài sản là đối tượng hợp đồng. Điều 426 Bộ luật Dân sự 2015 điều chỉnh trường hợp tài sản là đối tượng của hợp đồng bị mất, hư hỏng. Đối tượng hợp đồng ở đây là vật đặc định hoặc tài sản gắn với nghĩa vụ chuyển giao, bảo quản, thuê, gia công. "Mất" là tài sản không còn tồn tại hoặc không thể xác định; "hư hỏng" là giảm sút giá trị, công dụng.

Quyền hủy bỏ hợp đồng. Điều kiện phát sinh quyền gồm ba: (i) một bên làm mất, hư hỏng tài sản; (ii) không thể hoàn trả, đền bù bằng tài sản khác; (iii) không thể sửa chữa, thay thế bằng tài sản cùng loại. Đủ ba điều kiện, bên kia có quyền hủy bỏ hợp đồng. Đây là quyền, không phải nghĩa vụ — bên bị thiệt có thể chọn hủy bỏ hoặc yêu cầu thực hiện tiếp.

Nghĩa vụ bồi thường. Bên vi phạm phải bồi thường bằng tiền ngang giá trị tài sản bị mất, hư hỏng. Ngoại lệ: có thỏa thuận khác; hoặc theo khoản 2, khoản 3 Điều 351 (miễn trách nhiệm do sự kiện bất khả kháng, thiệt hại xảy ra hoàn toàn do lỗi bên kia) và Điều 363 (thiệt hại do vi phạm nghĩa vụ).

Ví dụ. A thuê xe của B, làm cháy xe. Xe không thể sửa chữa, không có xe cùng loại thay thế. B có quyền hủy hợp đồng thuê; A bồi thường bằng tiền ngang giá trị xe tại thời điểm thiệt hại. Nếu cháy do bất khả kháng, A được xem xét miễn trách nhiệm theo khoản 2 Điều 351.

Hệ quả pháp lý. Hủy bỏ hợp đồng làm chấm dứt hiệu lực từ thời điểm giao kết; các bên hoàn trả những gì đã nhận, không hoàn trả được thì thanh toán bằng tiền (Điều 427, Điều 428 Bộ luật Dân sự 2015).

4. Mối liên hệ với các điều luật khác trong BLDS

Điều 426 không đứng độc lập mà vận hành trong hệ thống chế tài hợp đồng của BLDS 2015.

Liên hệ Điều 351 (trách nhiệm do vi phạm nghĩa vụ): Điều 426 dẫn chiếu trực tiếp khoản 2, khoản 3 Điều 351. Khoản 2 loại trừ trách nhiệm khi vi phạm do sự kiện bất khả kháng hoặc hoàn toàn do lỗi bên kia; khoản 3 giới hạn bồi thường thiệt hại trong phạm vi "thiệt hại có thể lường trước". Hệ quả: bên làm mất tài sản vẫn có thể thoát nghĩa vụ đền bù nếu chứng minh bất khả kháng. Ví dụ: kho bên thuê bị cháy do sét đánh — bên thuê không phải bồi thường dù tài sản thuê bị mất.

Liên hệ Điều 363 (bồi thường thiệt hại): Điều 426 dẫn chiếu Điều 363 về nguyên tắc bồi thường toàn bộ, gồm tổn thất thực tế và lợi ích bị mất. Điều 426 ấn định mức tối thiểu "ngang với giá trị tài sản bị mất, bị hư hỏng"; Điều 363 mở rộng sang thiệt hại khác phát sinh.

Liên hệ Điều 423, 424, 425 (hủy bỏ hợp đồng): Điều 426 là trường hợp hủy bỏ đặc thù. Điều 423 quy định hủy bỏ do vi phạm nghiêm trọng; Điều 424 do chậm thực hiện; Điều 425 về hệ quả pháp lý (hoàn trả, bồi thường). Điều 426 bổ sung căn cứ riêng: tài sản đối tượng hợp đồng bị mất/hư hỏng không thể khắc phục. Khi hủy bỏ theo Điều 426, hệ quả hoàn trả và bồi thường vẫn áp dụng theo Điều 425 và Điều 427.

Liên hệ Điều 427 (hậu quả hủy bỏ): Sau khi hủy bỏ, các bên hoàn trả cho nhau những gì đã nhận; không hoàn trả được bằng hiện vật thì trị giá bằng tiền. Điều 426 chính là cơ chế định lượng khoản tiền bồi thường khi hiện vật không còn.

Liên hệ Điều 360 (thiệt hại do vi phạm nghĩa vụ): Điều 360 xác lập quyền yêu cầu bồi thường toàn bộ thiệt hại, làm nền tảng cho yêu cầu tiền tệ tại Điều 426.

Thực tiễn: A thuê xe của B, gây tai nạn làm xe hư hỏng hoàn toàn, không thể sửa. B hủy hợp đồng theo Điều 426, yêu cầu A bồi thường giá trị xe; A viện bất khả kháng theo khoản 2 Điều 351 thì phải chứng minh. Nếu không, A bồi thường theo giá trị xe cộng thiệt hại khác theo Điều 363.

5. Thực tiễn áp dụng và lưu ý

Thực tiễn áp dụng và lưu ý

Điều 426 Bộ luật Dân sự 2015 đặt ra ba điều kiện tích lũy để phát sinh quyền hủy bỏ hợp đồng: (i) một bên làm mất, làm hư hỏng tài sản là đối tượng hợp đồng; (ii) không thể hoàn trả, đền bù bằng tài sản khác; (iii) không thể sửa chữa, thay thế bằng tài sản cùng loại. Thiếu một điều kiện, bên bị thiệt hại không được viện dẫn Điều 426 mà phải áp dụng chế tài chung về vi phạm nghĩa vụ theo Điều 351.

Ví dụ: A thuê xe của B, gây tai nạn làm xe hư hỏng nặng không thể sửa chữa, không có xe cùng loại để thay thế. B có quyền hủy bỏ hợp đồng thuê và yêu cầu A bồi thường bằng tiền ngang giá trị xe tại thời điểm mất, hư hỏng. Ngược lại, nếu xe chỉ trầy xước, sửa chữa được, B không có quyền hủy bỏ hợp đồng theo Điều 426 mà chỉ yêu cầu A khắc phục, bồi thường chi phí sửa chữa.

Về hệ quả, khoản 2 Điều 426 xác định mức bồi thường bằng tiền ngang với giá trị tài sản bị mất, bị hư hỏng. Cần lưu ý ba ngoại lệ: thỏa thuận khác của các bên; khoản 2, khoản 3 Điều 351 (bồi thường thiệt hại do vi phạm nghĩa vụ, gồm tổn thất thực tế và lợi ích bị mất); và Điều 363 (bồi thường thiệt hại trong trường hợp bên có nghĩa vụ không thực hiện đúng). Khi có thiệt hại lớn hơn giá trị tài sản, bên bị thiệt hại có thể viện dẫn Điều 351, Điều 363 để yêu cầu bồi thường đầy đủ.

Thực tiễn xét xử cho thấy tranh chấp thường tập trung vào việc xác định "không thể sửa chữa, thay thế" và thời điểm định giá tài sản. Tòa án thường căn cứ kết luận giám định, báo giá thị trường tại thời điểm vi phạm. Lưu ý soạn thảo hợp đồng: nên quy định rõ cơ chế định giá, mức bồi thường, tránh dẫn đến tranh cãi khi áp dụng Điều 426.

Lưu ý khi áp dụng

Bài viết dựa trên quy định pháp luật hiện hành tại thời điểm cập nhật, bao gồm:

  • Bộ luật Dân sự 2015 - Điều 426
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến tư vấn pháp lý chính thức. Vụ việc của bạn cần được luật sư đánh giá trên hồ sơ cụ thể. Gửi thông tin vụ việc tại đây hoặc gọi 0987 892 333.
📞 💬 WhatsApp