Bình luận Điều 27 Bộ luật Hình sự 2015: Thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự | Công ty Luật Minh Bạch

Bình luận Điều 27 Bộ luật Hình sự 2015: Thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự

Hình sự · Công ty Luật Minh Bạch · Cập nhật 2026/11

Điều 27. Thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự 1. Thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự là thời hạn do Bộ luật này quy định mà khi hết thời hạn đó thì người phạm tội không bị truy cứu trách nhiệm hình sự. 2. Thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự được quy định như sau: a) 05 năm đối với tội phạm ít nghiêm trọng; b) 10 năm đối với tội phạm nghiêm trọng; c) 15 năm đối với tội phạm rất nghiêm trọng; d) 20 năm đối với tội phạm đặc biệt nghiêm trọng. 3. Thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự được tính từ ngày tội phạm được thực hiện. Nếu trong thời hạn quy định tại khoản 2 Điều này, người phạm tội lại thực hiện hành vi phạm tội mới mà Bộ luật này quy định mức cao nhất của khung hình phạt đối với tội ấy trên 01 năm tù, thì thời hiệu đối với tội cũ được tính lại kể từ ngày thực hiện hành vi phạm tội mới.

Nguồn: Toàn văn điều luật — Luật Minh Bạch

1. Khái quát Điều 27 Bộ luật Hình sự 2015

Khái quát Điều 27 Bộ luật Hình sự 2015

Điều 27 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) quy định về thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự — chế định xác định giới hạn thời gian Nhà nước được phép truy cứu người phạm tội. Khoản 1 định nghĩa: thời hiệu là thời hạn do Bộ luật quy định, hết thời hạn đó thì người phạm tội không bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Khoản 2 ấn định bốn mức thời hiệu tương ứng bốn loại tội phạm theo phân loại tại Điều 9 Bộ luật Hình sự: 05 năm với tội phạm ít nghiêm trọng; 10 năm với tội phạm nghiêm trọng; 15 năm với tội phạm rất nghiêm trọng; 20 năm với tội phạm đặc biệt nghiêm trọng. Cách quy định này gắn thời hiệu trực tiếp với mức cao nhất của khung hình phạt, bảo đảm tương xứng giữa tính nguy hiểm của hành vi và thời gian truy cứu.

Khoản 3 xác định thời điểm bắt đầu tính thời hiệu: từ ngày tội phạm được thực hiện. Đồng thời quy định cơ chế tính lại thời hiệu: nếu trong thời hạn nêu tại khoản 2, người phạm tội lại thực hiện hành vi phạm tội mới mà Bộ luật quy định mức cao nhất của khung hình phạt đối với tội ấy trên 01 năm tù, thì thời hiệu đối với tội cũ được tính lại kể từ ngày thực hiện hành vi phạm tội mới.

Ví dụ thực tiễn: A phạm tội trộm cắp tài sản thuộc tội phạm ít nghiêm trọng, thời hiệu 05 năm. Sau 03 năm, A phạm tội cố ý gây thương tích có khung hình phạt cao nhất trên 01 năm tù. Thời hiệu truy cứu tội trộm cắp cũ được tính lại từ ngày A thực hiện hành vi phạm tội mới, không phải từ ngày phạm tội cũ.

Điều 27 giữ vai trò cân bằng giữa yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm và nguyên tắc nhân đạo, ổn định trật tự pháp lý sau thời gian dài. Chế định này cần đọc đồng bộ với Điều 9 (phân loại tội phạm) và các trường hợp loại trừ, không áp dụng thời hiệu theo quy định liên quan của Bộ luật.

2. Nội dung điều luật và các quy định liên quan

Điều 27 Bộ luật Hình sự 2015 quy định thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự (TNHS) — thời hạn mà khi hết, người phạm tội không còn bị truy cứu.

Khoản 1 định nghĩa: thời hiệu truy cứu TNHS là thời hạn do Bộ luật quy định; hết thời hạn đó, người phạm tội không bị truy cứu TNHS.

Khoản 2 ấn định bốn mức theo phân loại tội phạm (Điều 9):

  • 05 năm — tội phạm ít nghiêm trọng;
  • 10 năm — tội phạm nghiêm trọng;
  • 15 năm — tội phạm rất nghiêm trọng;
  • 20 năm — tội phạm đặc biệt nghiêm trọng.

Khoản 3 xác định điểm khởi tính và cơ chế tính lại. Thời hiệu tính từ ngày tội phạm được thực hiện. Nếu trong thời hạn trên, người phạm tội thực hiện hành vi phạm tội mới mà mức cao nhất của khung hình phạt đối với tội ấy trên 01 năm tù, thời hiệu với tội cũ được tính lại kể từ ngày thực hiện hành vi phạm tội mới.

Ví dụ: A phạm tội trộm cắp tài sản thuộc tội ít nghiêm trọng (khoản 1 Điều 173), thời hiệu 05 năm. Năm thứ ba, A phạm tội cố ý gây thương tích có khung cao nhất trên 01 năm tù. Thời hiệu với tội trộm cắp cũ tính lại từ ngày A thực hiện hành vi mới.

Quy định liên quan: Điều 9 (phân loại tội phạm) làm căn cứ xác định mức thời hiệu; Điều 28 (không áp dụng thời hiệu) loại trừ với các tội xâm phạm an ninh quốc gia, tội phá hoại hòa bình, chống loài người và tội phạm chiến tranh, cùng một số tội tham nhũng, chức vụ nhất định; Điều 29 (căn cứ miễn TNHS) và Điều 30 (miễn TNHS) có liên hệ trong việc chấm dứt truy cứu.

Hết thời hiệu, cơ quan tiến hành tố tụng ra quyết định đình chỉ điều tra, đình chỉ vụ án theo Bộ luật Tố tụng hình sự.

3. Phân tích các khái niệm, dấu hiệu pháp lý

1. Khái niệm thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự. Khoản 1 Điều 27 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) định nghĩa: thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự là thời hạn do Bộ luật này quy định mà khi hết thời hạn đó thì người phạm tội không bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Đây là chế định thể hiện chính sách nhân đạo, phân hóa trách nhiệm hình sự, đồng thời bảo đảm tính khả thi của hoạt động điều tra, truy tố, xét xử sau thời gian dài.

2. Dấu hiệu pháp lý cơ bản. Thời hiệu gắn chặt với tính chất, mức độ nguy hiểm của tội phạm, được lượng hóa qua phân loại tội phạm tại Điều 9 Bộ luật Hình sự. Khoản 2 Điều 27 quy định bốn mức: 05 năm đối với tội phạm ít nghiêm trọng; 10 năm đối với tội phạm nghiêm trọng; 15 năm đối với tội phạm rất nghiêm trọng; 20 năm đối với tội phạm đặc biệt nghiêm trọng. Thời hạn này là thời hiệu tuyệt đối, không phụ thuộc việc cơ quan tiến hành tố tụng đã khởi tố hay chưa.

3. Thời điểm tính thời hiệu. Khoản 3 Điều 27 xác định thời hiệu tính từ ngày tội phạm được thực hiện — tức thời điểm hành vi phạm tội kết thúc, không phải ngày phát hiện tội phạm. Ví dụ: hành vi trộm cắp tài sản (khoản 1 Điều 173) thực hiện ngày 01/3/2020, thuộc tội phạm ít nghiêm trọng, thời hiệu 05 năm, hết ngày 01/3/2025.

4. Tính lại thời hiệu. Cùng khoản 3 quy định: nếu trong thời hạn trên, người phạm tội thực hiện hành vi phạm tội mới mà Bộ luật quy định mức cao nhất của khung hình phạt đối với tội ấy trên 01 năm tù, thì thời hiệu đối với tội cũ được tính lại kể từ ngày thực hiện hành vi phạm tội mới. Đây là dấu hiệu thể hiện thái độ nghiêm khắc với người tái phạm trong thời hiệu, buộc họ phải chịu trách nhiệm cho cả tội cũ.

4. Mối liên hệ với các điều luật khác trong Bộ luật Hình sự

Liên hệ Điều 8 (phân loại tội phạm). Thời hiệu tại khoản 2 Điều 27 phụ thuộc trực tiếp loại tội phạm. Điều 8 phân loại theo mức cao nhất khung hình phạt: ít nghiêm trọng (đến 03 năm tù), nghiêm trọng (trên 03 đến 07 năm), rất nghiêm trọng (trên 07 đến 15 năm), đặc biệt nghiêm trọng (trên 15 đến 20 năm, tù chung thân, tử hình). Xác định sai loại tội kéo theo sai thời hiệu.

Liên hệ Điều 9 (đồng phạm). Thời hiệu tính riêng cho từng người theo tội danh và vai trò thực hiện. Người giúp sức chịu thời hiệu theo khung hình phạt áp dụng cho hành vi của mình, không đồng nhất với người thực hành nếu khác khung.

Liên hệ Điều 12 (tuổi chịu trách nhiệm hình sự). Người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi chỉ chịu trách nhiệm với tội rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng do cố ý và một số tội nghiêm trọng do cố ý. Thời hiệu chỉ đặt ra khi đủ điều kiện chủ thể.

Liên hệ khoản 3 Điều 27 với Điều 8. Việc tính lại thời hiệu đòi hỏi tội mới có mức cao nhất khung hình phạt trên 01 năm tù — tức từ tội nghiêm trọng trở lên theo Điều 8. Hành vi mới là tội ít nghiêm trọng (đến 03 năm tù nhưng mức cao nhất không quá 01 năm) không làm tính lại thời hiệu.

Liên hệ Điều 28 (miễn trách nhiệm hình sự) và Điều 29 (miễn hình phạt). Hết thời hiệu là căn cứ đương nhiên không truy cứu, khác với miễn trách nhiệm theo quyết định của cơ quan tiến hành tố tụng.

Ví dụ thực tiễn. A phạm tội trộm cắp tài sản thuộc khoản 1 Điều 173 (ít nghiêm trọng, thời hiệu 05 năm). Năm thứ tư, A phạm tội cố ý gây thương tích thuộc khoản 2 Điều 134 (nghiêm trọng, mức cao nhất 07 năm tù). Theo khoản 3 Điều 27, thời hiệu tội trộm cắp tính lại từ ngày phạm tội mới. Nếu hành vi mới chỉ là tội ít nghiêm trọng có mức cao nhất không quá 01 năm tù, thời hiệu tội cũ giữ nguyên.

5. Thực tiễn áp dụng và lưu ý

Thực tiễn áp dụng và lưu ý

Thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự (TNHS) phụ thuộc loại tội phạm, xác định theo mức cao nhất của khung hình phạt tại điều luật tội danh, không theo mức án tòa tuyên. Ví dụ: tội trộm cắp tài sản thuộc khoản 1 Điều 173 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) có mức cao nhất 03 năm tù — tội ít nghiêm trọng, thời hiệu 05 năm theo điểm a khoản 2 Điều 27. Nếu chuyển sang khoản 2 (mức cao nhất 07 năm) — tội nghiêm trọng, thời hiệu 10 năm.

Mốc tính thời hiệu là ngày tội phạm được thực hiện (khoản 3 Điều 27). Với tội có hậu quả, cần phân biệt hành vi và hậu quả; thời điểm hoàn thành tội phạm quyết định mốc khởi tính. Thực tiễn điều tra thường gặp tranh cãi khi hành vi kéo dài, tội phạm liên tục — cơ quan tiến hành tố tụng phải xác định chính xác ngày thực hiện để tránh bỏ lọt hoặc khởi tố quá hạn.

Thời hiệu không áp dụng với một số tội xâm phạm an ninh quốc gia, tội phá hoại hòa bình, chống loài người, tội phạm chiến tranh và tội tham ô, nhận hối lộ (theo quy định riêng của Bộ luật). Khi giám định, truy tố, xét xử cần rà soát loại tội và khung hình phạt trước khi kết luận hết thời hiệu. Hết thời hiệu, người phạm tội không bị truy cứu TNHS (khoản 1 Điều 27), nhưng trách nhiệm dân sự, hành chính (nếu có) vẫn có thể được xem xét theo pháp luật tương ứng.

Lưu ý khi áp dụng

Bài viết dựa trên quy định pháp luật hiện hành tại thời điểm cập nhật, bao gồm:

  • Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) - Điều 27
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến tư vấn pháp lý chính thức. Vụ việc của bạn cần được luật sư đánh giá trên hồ sơ cụ thể. Gửi thông tin vụ việc tại đây hoặc gọi 0987 892 333.
📞 💬 WhatsApp