Điều 73. Dấu hiệu không được bảo hộ với danh nghĩa nhãn hiệu Các dấu hiệu sau đây không được bảo hộ với danh nghĩa nhãn hiệu: 1.137 Dấu hiệu trùng hoặc tương tự đến mức gây nhầm lẫn với Quốc kỳ, Quốc huy, Quốc ca nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và của các nước, quốc tế ca; 2. Dấu hiệu trùng hoặc tương tự đến mức gây nhầm lẫn với biểu tượng, cờ, huy hiệu, tên viết tắt, tên đầy đủ của cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức chính trị xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp của Việt Nam và tổ chức quốc tế, nếu không được cơ quan, tổ chức đó cho phép; 3. Dấu hiệu trùng hoặc tương tự đến mức gây nhầm lẫn với tên thật, biệt hiệu, bút danh, hình ảnh của lãnh tụ, anh hùng dân tộc, danh nhân của Việt Nam, của nước ngoài; 4. Dấu hiệu trùng hoặc tương tự đến mức gây nhầm lẫn với dấu chứng nhận, dấu kiểm tra, dấu bảo hành của tổ chức quốc tế mà tổ chức đó có yêu cầu không được sử dụng, trừ trường hợp chính tổ chức này đăng ký các dấu đó làm nhãn hiệu chứng nhận; 5. Dấu hiệu làm hiểu sai lệch, gây nhầm lẫn hoặc có tính chất lừa dối người tiêu dùng về nguồn gốc xuất xứ, tính năng, công dụng, chất lượng, giá trị hoặc các đặc tính khác của hàng hóa, dịch vụ; Khoản này được sửa đổi, bổ sung theo quy định tại khoản 20 Điều 1 của Luật số 07/2022/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ, có hiệu lực kể từ ngày 01 tháng 01 năm 2023. Khoản này được sửa đổi, bổ sung theo quy định tại điểm a khoản 21 Điều 1 của Luật
Nguồn: Toàn văn điều luật — Luật Minh Bạch
Nội dung Điều 73 Luật Sở hữu trí tuệ quy định bảy nhóm dấu hiệu bị loại trừ khỏi khả năng bảo hộ với danh nghĩa nhãn hiệu. Đây là các dấu hiệu mang tính cấm tuyệt đối, không phụ thuộc vào khả năng phân biệt.
Nhóm 1 – Biểu tượng quốc gia: Dấu hiệu trùng hoặc tương tự đến mức gây nhầm lẫn với Quốc kỳ, Quốc huy, Quốc ca Việt Nam và các nước, quốc tế ca. Ví dụ: hình ảnh cờ đỏ sao vàng không được đăng ký làm nhãn hiệu.
Nhóm 2 – Biểu tượng cơ quan, tổ chức: Dấu hiệu trùng hoặc tương tự biểu tượng, cờ, huy hiệu, tên viết tắt, tên đầy đủ của cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, chính trị - xã hội, xã hội - nghề nghiệp Việt Nam và tổ chức quốc tế, trừ khi được tổ chức đó cho phép. Ví dụ: tên viết tắt "VCCI" chỉ được bảo hộ khi có sự đồng ý của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam.
Nhóm 3 – Lãnh tụ, anh hùng dân tộc, danh nhân: Dấu hiệu trùng hoặc tương tự tên thật, biệt hiệu, bút danh, hình ảnh của các nhân vật này. Ví dụ: hình ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh không thể đăng ký nhãn hiệu.
Nhóm 4 – Dấu chứng nhận quốc tế: Dấu chứng nhận, dấu kiểm tra, dấu bảo hành của tổ chức quốc tế mà tổ chức đó yêu cầu không sử dụng, trừ trường hợp chính tổ chức đăng ký làm nhãn hiệu chứng nhận.
Nhóm 5 – Dấu hiệu gây nhầm lẫn, lừa dối: Dấu hiệu làm hiểu sai lệch, gây nhầm lẫn hoặc có tính chất lừa dối người tiêu dùng về nguồn gốc xuất xứ, tính năng, công dụng, chất lượng, giá trị hoặc đặc tính khác của hàng hóa, dịch vụ. Khoản này được sửa đổi theo khoản 20 Điều 1 Luật số 07/2022/QH15, hiệu lực từ 01/01/2023. Ví dụ: nhãn "Nước mắm Phú Quốc" cho sản phẩm sản xuất tại địa phương khác bị loại trừ.
Nhóm 6 – Hình dạng vốn có hoặc bắt buộc: Dấu hiệu là hình dạng vốn có của hàng hóa hoặc do đặc tính kỹ thuật bắt buộc phải có. Ví dụ: hình dạng chiếc bút bi thông thường không được bảo hộ.
Nhóm 7 – Bản sao tác phẩm: Dấu hiệu chứa bản sao tác phẩm, trừ trường hợp được phép của chủ sở hữu tác phẩm đó. Khoản này được sửa đổi theo điểm a khoản 21 Điều 1 Luật số 07/2022/QH15.
Các quy định tại Điều 73 cần được áp dụng đồng thời với Điều 72 Luật Sở hữu trí tuệ về điều kiện chung của nhãn hiệu được bảo hộ.
1. Cấu trúc và phạm vi điều chỉnh. Điều 73 Luật SHTT liệt kê 07 nhóm dấu hiệu bị loại trừ tuyệt đối khỏi khả năng bảo hộ nhãn hiệu. Đây là các điều kiện tiêu cực — không phụ thuộc vào ý chí chủ đơn, phản ánh lợi ích công cộng và trật tự xã hội.
2. Tiêu chí "trùng hoặc tương tự đến mức gây nhầm lẫn". Khoản 1, 2, 3, 4 dùng chung chuẩn đánh giá này. "Trùng" là trường hợp xác định được sự đồng nhất; "tương tự đến mức gây nhầm lẫn" đòi hỏi đánh giá tổng thể về cấu trúc, cách phát âm, ý nghĩa, ấn tượng thị giác. Ví dụ: dấu hiệu mô phỏng Quốc kỳ Việt Nam (nền đỏ, sao vàng năm cánh) bị loại trừ theo khoản 1 dù có thêm chi tiết phụ.
3. Điều kiện "được cho phép". Khoản 2 và khoản 4 mở ngoại lệ khi có sự đồng ý của chủ thể. Khoản 2 yêu cầu cơ quan, tổ chức hữu quan cho phép; khoản 4 yêu cầu tổ chức quốc tế sở hữu dấu chứng nhận, dấu kiểm tra, dấu bảo hành cho phép — trừ khi chính tổ chức đó đăng ký làm nhãn hiệu chứng nhận. Đây là cơ chế cân bằng giữa bảo vệ biểu tượng công và nhu cầu thương mại hợp pháp.
4. Bảo vệ nhân thân và danh dự. Khoản 3 bảo vệ tên thật, biệt hiệu, bút danh, hình ảnh lãnh tụ, anh hùng dân tộc, danh nhân Việt Nam và nước ngoài. Điều kiện áp dụng là sự trùng/tương tự gây nhầm lẫn — không đòi hỏi yếu tố xâm phạm danh dự.
5. Chống lừa dối người tiêu dùng. Khoản 5 (sửa đổi bởi Luật số 07/2022/QH15, hiệu lực 01/01/2023) mở rộng phạm vi: dấu hiệu làm hiểu sai lệch, gây nhầm lẫn hoặc có tính chất lừa dối về nguồn gốc xuất xứ, tính năng, công dụng, chất lượng, giá trị hoặc đặc tính khác. Ví dụ: nhãn "Len Tơ Tằm" cho hàng sợi tổng hợp bị loại trừ.
6. Hình dạng và tác phẩm. Khoản 6 loại trừ hình dạng vốn có hoặc do đặc tính kỹ thuật bắt buộc — tránh độc quyền hình dạng chức năng. Khoản 7 loại trừ dấu hiệu chứa bản sao tác phẩm, trừ khi được chủ sở hữu tác phẩm cho phép.
Thực tiễn áp dụng. Điều 73 được Cục Sở hữu trí tuệ viện dẫn thường xuyên khi thẩm định đơn và khi xử lý khiếu nại. Ba nhóm rủi ro điển hình:
Lưu ý cho doanh nghiệp. (i) Tra cứu trước khi đặt tên, tránh yếu tố thuộc Điều 73; (ii) với khoản 2, thu thập văn bản đồng ý của cơ quan, tổ chức; (iii) với khoản 5, chỉ dùng từ ngữ mô tả đúng thực tế hàng hóa, tránh tuyệt đối hóa chất lượng; (iv) với nhãn hiệu hình khối, chuẩn bị hồ sơ chứng minh tính phân biệt đạt được; (v) rà soát danh mục nhãn hiệu định kỳ để phát hiện rủi ro bị hủy theo Điều 73.
Kết luận. Điều 73 Luật Sở hữu trí tuệ (văn bản hợp nhất 2026) thiết lập hàng rào loại trừ tuyệt đối và tương đối đối với dấu hiệu đăng ký nhãn hiệu. Bảy nhóm dấu hiệu bị loại trừ phản ánh ba trục chính sách: bảo vệ biểu tượng quốc gia và chủ thể công quyền (khoản 1, 2, 3); bảo vệ tính xác thực của hệ thống chứng nhận (khoản 4); và bảo vệ người tiêu dùng khỏi sự nhầm lẫn, lừa dối (khoản 5, 6, 7). Cấu trúc "trùng hoặc tương tự đến mức gây nhầm lẫn" tại các khoản 1–4 cho thấy cơ quan đăng ký không chỉ so sánh máy móc mà phải đánh giá khả năng gây nhầm lẫn trong nhận thức người tiêu dùng. Khoản 5 được sửa đổi, bổ sung theo khoản 20 Điều 1 Luật số 07/2022/QH15, có hiệu lực từ ngày 01 tháng 01 năm 2023, mở rộng phạm vi kiểm soát sang các đặc tính khác của hàng hóa, dịch vụ — phản ánh yêu cầu hội nhập và bảo vệ người tiêu dùng trong thương mại điện tử.
Kiến nghị. Thứ nhất, cần hướng dẫn thống nhất tiêu chí "tương tự đến mức gây nhầm lẫn" tại khoản 1–4, tránh tùy nghi trong thẩm định. Thứ hai, cơ chế "cho phép" tại khoản 2 nên được cụ thể hóa bằng mẫu văn bản đồng ý, bảo đảm tính minh bạch và khả năng kiểm chứng. Thứ ba, đối với khoản 3, cần xác lập danh mục tham chiếu lãnh tụ, anh hùng dân tộc, danh nhân để giảm tranh cãi về phạm vi áp dụng. Thứ tư, thực tiễn cho thấy nhiều đơn nhãn hiệu chứa hình ảnh Quốc kỳ hoặc tên cơ quan nhà nước bị từ chối theo khoản 1, 2; doanh nghiệp nên tra cứu kỹ trước khi nộp đơn. Cuối cùng, khoản 5 cần được áp dụng linh hoạt trong bối cảnh quảng cáo trực tuyến, nơi dấu hiệu gây hiểu sai về nguồn gốc xuất xứ ngày càng tinh vi. Việc tuân thủ nghiêm Điều 73 không chỉ bảo vệ trật tự đăng ký mà còn củng cố niềm tin người tiêu dùng và tính cạnh tranh lành mạnh của thị trường.
Bài viết dựa trên quy định pháp luật hiện hành tại thời điểm cập nhật, bao gồm: