Bình luận Điều 116 Luật Đất đai 2024: Căn cứ giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất | Công ty Luật Minh Bạch

Bình luận Điều 116 Luật Đất đai 2024: Căn cứ giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất

Đất đai & nhà ở · Công ty Luật Minh Bạch · Cập nhật 2026/11

Điều 116. Căn cứ để giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất 1. Căn cứ giao đất, cho thuê đất thông qua đấu giá quyền sử dụng đất là văn bản phê duyệt kết quả trúng đấu giá quyền sử dụng đất của cơ quan nhà nước có thẩm quyền. 2. Căn cứ giao đất, cho thuê đất thông qua đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư thực hiện dự án có sử dụng đất là văn bản phê duyệt kết quả lựa chọn nhà đầu tư đối với dự án tổ chức đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư thực hiện dự án có sử dụng đất theo quy định của pháp luật về đấu thầu. 3. Căn cứ giao đất, cho thuê đất không đấu giá quyền sử dụng đất, không đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư thực hiện dự án có sử dụng đất; cho phép chuyển mục đích sử dụng đất, trừ trường hợp quy định tại khoản 5 Điều này, như sau: a) Đối với dự án thuộc danh mục quy định tại điểm b khoản 3 Điều 67 của Luật này thì căn cứ vào kế hoạch sử dụng đất hằng năm cấp huyện đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt và quyết định đầu tư theo quy định của pháp luật về đầu tư công hoặc quyết định chấp thuận chủ trương đầu tư đồng thời với chấp thuận nhà đầu tư hoặc quyết định chấp thuận nhà đầu tư theo quy định của pháp luật về đầu tư, pháp luật về nhà ở hoặc văn bản phê duyệt kết quả lựa chọn nhà đầu tư đối với dự án đầu tư theo phương thức đối tác công tư. b) Đối với dự án quy định tại khoản 4 Điều 67 của Luật này thì căn cứ vào quyết định đầu tư theo quy định của pháp luật về đầu tư công hoặc quyết định chấp thuận chủ trương đầu tư đồng thời với chấp thuận nhà đầu tư hoặc quyết đị

Nguồn: Toàn văn điều luật — Luật Minh Bạch

1. Nội dung Điều 116 Luật Đất đai 2024 (trích nguyên văn)

Điều 116. Căn cứ để giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất

1. Căn cứ giao đất, cho thuê đất thông qua đấu giá quyền sử dụng đất là văn bản phê duyệt kết quả trúng đấu giá quyền sử dụng đất của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

2. Căn cứ giao đất, cho thuê đất thông qua đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư thực hiện dự án có sử dụng đất là văn bản phê duyệt kết quả lựa chọn nhà đầu tư đối với dự án tổ chức đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư thực hiện dự án có sử dụng đất theo quy định của pháp luật về đấu thầu.

3. Căn cứ giao đất, cho thuê đất không đấu giá quyền sử dụng đất, không đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư thực hiện dự án có sử dụng đất; cho phép chuyển mục đích sử dụng đất, trừ trường hợp quy định tại khoản 5 Điều này, như sau:

  • a) Đối với dự án thuộc danh mục quy định tại điểm b khoản 3 Điều 67 của Luật này thì căn cứ vào kế hoạch sử dụng đất hằng năm cấp huyện đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt và quyết định đầu tư theo quy định của pháp luật về đầu tư công hoặc quyết định chấp thuận chủ trương đầu tư đồng thời với chấp thuận nhà đầu tư hoặc quyết định chấp thuận nhà đầu tư theo quy định của pháp luật về đầu tư, pháp luật về nhà ở hoặc văn bản phê duyệt kết quả lựa chọn nhà đầu tư đối với dự án đầu tư theo phương thức đối tác công tư.
  • b) Đối với dự án quy định tại khoản 4 Điều 67 của Luật này thì căn cứ vào quyết định đầu tư theo quy định của pháp luật về đầu tư công hoặc quyết định chấp thuận chủ trương đầu tư đồng thời với chấp thuận nhà đầu tư hoặc quyết định chấp thuận nhà đầu tư theo quy định của pháp luật về đầu tư, pháp luật về nhà ở hoặc văn bản phê duyệt kết quả lựa chọn nhà đầu tư đối với dự án đầu tư theo phương thức đối tác công tư.

4. Trường hợp quyết định, chấp thuận chủ trương đầu tư dự án có phân kỳ tiến độ hoặc việc thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư theo tiến độ thì cơ quan nhà nước có thẩm quyền giao đất, cho thuê đất quyết định việc giao đất, cho thuê đất theo tiến độ của dự án đầu tư, tiến độ thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.

5. Căn cứ cho phép chuyển mục đích sử dụng đất nông nghiệp trong khu dân cư, đất nông nghiệp trong cùng thửa đất có đất ở sang đất ở hoặc chuyển mục đích sử dụng các loại đất phi nông nghiệp không phải là đất ở sang đất ở đối với hộ gia đình, cá nhân là quy hoạch sử dụng đất cấp huyện hoặc quy hoạch chung hoặc quy hoạch phân khu theo quy định của pháp luật về quy hoạch đô thị đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt.

Phân tích, ví dụ thực tiễn

Điều 116 phân tầng căn cứ theo phương thức tiếp cận đất: đấu giá (khoản 1), đấu thầu (khoản 2), giao/cho thuê không qua đấu giá và chuyển mục đích (khoản 3, 4), chuyển mục đích của hộ gia đình, cá nhân (khoản 5). Cách phân tầng bám sát Điều 67 về thẩm quyền, điều kiện giao đất, cho thuê đất.

Ví dụ: doanh nghiệp trúng đấu giá 2 ha đất thương mại — căn cứ giao đất là văn bản phê duyệt kết quả trúng đấu giá (khoản 1), không cần kế hoạch sử dụng đất hằng năm. Ngược lại, dự án thuộc điểm b khoản 3 Điều 67 giao đất không đấu giá phải hội đủ hai căn cứ: kế hoạch sử dụng đất hằng năm cấp huyện đã phê duyệt và quyết định đầu tư/chấp thuận chủ trương đầu tư (điểm a khoản 3).

Hộ gia đình, cá nhân xin chuyển đất vườn trong cùng thửa có đất ở sang đất ở: căn cứ duy nhất là quy hoạch sử dụng đất cấp huyện hoặc quy hoạch chung/phân khu đô thị đã phê duyệt (khoản 5) — không đòi hỏi kế hoạch sử dụng đất hằng năm.

Khoản 4 cho phép giao đất theo tiến độ khi dự án phân kỳ, bảo đảm phù hợp tiến độ thu hồi, bồi thường, tái định cư.

2. Các căn cứ giao đất, cho thuê đất

Căn cứ giao đất, cho thuê đất được Điều 116 Luật Đất đai 2024 phân thành ba nhóm theo phương thức tiếp cận đất: đấu giá quyền sử dụng đất, đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư, và giao đất, cho thuê đất không qua đấu giá, đấu thầu.

Thứ nhất, giao đất, cho thuê đất thông qua đấu giá quyền sử dụng đất. Khoản 1 Điều 116 xác định căn cứ là văn bản phê duyệt kết quả trúng đấu giá quyền sử dụng đất của cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Đây là căn cứ duy nhất, thay thế cho yêu cầu về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất vốn được coi là điều kiện tiên quyết trong pháp luật trước đây. Ví dụ: cá nhân trúng đấu giá thửa đất ở tại khu đô thị mới, căn cứ để cơ quan đăng ký đất đai cấp giấy chứng nhận là quyết định phê duyệt kết quả trúng đấu giá, không phụ thuộc kế hoạch sử dụng đất hằng năm.

Thứ hai, giao đất, cho thuê đất thông qua đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư. Khoản 2 Điều 116 quy định căn cứ là văn bản phê duyệt kết quả lựa chọn nhà đầu tư đối với dự án có sử dụng đất theo pháp luật về đấu thầu. Cơ chế này áp dụng cho dự án đầu tư xây dựng kinh doanh nhà ở thương mại, khu đô thị, dự án đầu tư có sử dụng đất khác theo quy định.

Thứ ba, giao đất, cho thuê đất không đấu giá, không đấu thầu. Khoản 3 Điều 116 chia thành hai trường hợp:

  • Dự án thuộc điểm b khoản 3 Điều 67: căn cứ gồm kế hoạch sử dụng đất hằng năm cấp huyện đã được phê duyệt và quyết định đầu tư, quyết định chấp thuận chủ trương đầu tư đồng thời chấp thuận nhà đầu tư, quyết định chấp thuận nhà đầu tư hoặc văn bản phê duyệt kết quả lựa chọn nhà đầu tư dự án PPP. Đây là nhóm dự án phải qua bước kế hoạch sử dụng đất hằng năm.
  • Dự án thuộc khoản 4 Điều 67: chỉ cần quyết định đầu tư, chấp thuận chủ trương đầu tư, chấp thuận nhà đầu tư hoặc phê duyệt kết quả lựa chọn nhà đầu tư PPP, không đòi hỏi kế hoạch sử dụng đất hằng năm.

Khoản 4 Điều 116 bổ sung cơ chế giao đất, cho thuê đất theo tiến độ khi dự án được phân kỳ hoặc thu hồi, bồi thường, tái định cư theo tiến độ — bảo đảm tính khả thi cho dự án lớn, tránh giao đất một lần cho diện tích chưa giải phóng mặt bằng.

Thực tiễn áp dụng cho thấy việc tách bạch căn cứ theo phương thức tiếp cận đất giúp rút ngắn thủ tục, đồng thời đòi hỏi cơ quan giao đất phải xác định đúng nhóm dự án theo Điều 67 để tránh yêu cầu sai điều kiện kế hoạch sử dụng đất.

3. Vai trò của kế hoạch sử dụng đất hằng năm

Vai trò của kế hoạch sử dụng đất hằng năm

Theo điểm a khoản 3 Điều 116 Luật Đất đai 2024, kế hoạch sử dụng đất hằng năm cấp huyện đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt là một trong các căn cứ bắt buộc để giao đất, cho thuê đất không qua đấu giá, không qua đấu thầu đối với dự án thuộc danh mục tại điểm b khoản 3 Điều 67. Đây là bước cụ thể hóa quy hoạch sử dụng đất cấp huyện theo từng năm, xác định rõ diện tích, vị trí, mục đích từng thửa đất được đưa vào sử dụng trong kỳ kế hoạch.

Vai trò thứ nhất: kiểm soát tính khả thi và tiến độ. Quy hoạch có tầm nhìn dài hạn, còn kế hoạch hằng năm bảo đảm việc giao đất chỉ diễn ra khi thửa đất đã nằm trong kế hoạch được duyệt — tránh giao đất ngoài vùng quy hoạch hoặc vượt chỉ tiêu. Ví dụ: một dự án hạ tầng tại huyện X được chấp thuận chủ trương đầu tư năm 2025, nhưng thửa đất chỉ được giao khi đã có trong kế hoạch sử dụng đất hằng năm 2025 của huyện; nếu chưa đưa vào kế hoạch, cơ quan không đủ căn cứ giao đất dù đã có quyết định đầu tư.

Vai trò thứ hai: phối hợp với quyết định đầu tư. Điểm a khoản 3 Điều 116 yêu cầu hội đủ cả kế hoạch sử dụng đất hằng năm và quyết định đầu tư (hoặc chấp thuận chủ trương đầu tư, chấp thuận nhà đầu tư). Hai căn cứ này bổ trợ: kế hoạch bảo đảm yếu tố đất đai, quyết định đầu tư bảo đảm yếu tố dự án. Thiếu một trong hai, việc giao đất không hợp pháp.

Vai trò thứ ba: phân biệt với trường hợp hộ gia đình, cá nhân. Khoản 5 Điều 116 dùng quy hoạch sử dụng đất cấp huyện làm căn cứ chuyển mục đích sang đất ở, không đòi hỏi kế hoạch hằng năm. Điều này cho thấy kế hoạch hằng năm chủ yếu điều tiết dự án đầu tư có sử dụng đất, không siết chặt thủ tục của cá nhân.

Thực tiễn, kế hoạch hằng năm còn là công cụ quản lý chỉ tiêu sử dụng đất, gắn với nhu cầu thu hồi, bồi thường, tái định cư — nhất là khi dự án phân kỳ tiến độ theo khoản 4 Điều 116.

4. Ví dụ áp dụng: xin giao đất làm dự án nhưng chưa có trong kế hoạch

Ví dụ áp dụng: Doanh nghiệp A nộp hồ sơ xin Nhà nước giao đất không thông qua đấu giá để thực hiện dự án nhà máy. Dự án đã có quyết định chấp thuận chủ trương đầu tư đồng thời chấp thuận nhà đầu tư, nhưng thửa đất xin giao chưa được đưa vào kế hoạch sử dụng đất hằng năm cấp huyện đã được phê duyệt.

Phân tích: Dự án nhà máy thuộc trường hợp giao đất, cho thuê đất không đấu giá, không đấu thầu. Căn cứ pháp lý áp dụng là điểm a khoản 3 Điều 116 Luật Đất đai 2024. Điều luật yêu cầu đồng thời hai loại căn cứ: (i) kế hoạch sử dụng đất hằng năm cấp huyện đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt; và (ii) quyết định đầu tư hoặc quyết định chấp thuận chủ trương đầu tư đồng thời chấp thuận nhà đầu tư (hoặc quyết định chấp thuận nhà đầu tư, văn bản phê duyệt kết quả lựa chọn nhà đầu tư dự án PPP).

Doanh nghiệp A chỉ có căn cứ (ii), thiếu căn cứ (i). Hồ sơ chưa đủ điều kiện để cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành quyết định giao đất. Việc giao đất trong trường hợp này trái quy định tại điểm a khoản 3 Điều 116.

Hướng xử lý: Cơ quan chuyên môn rà soát, trình cấp có thẩm quyền điều chỉnh, bổ sung thửa đất vào kế hoạch sử dụng đất hằng năm cấp huyện. Sau khi kế hoạch được phê duyệt, hồ sơ hội đủ hai căn cứ theo điểm a khoản 3 Điều 116 và được xem xét giao đất.

Lưu ý: Nếu dự án thuộc khoản 4 Điều 67 Luật Đất đai 2024, căn cứ chỉ là quyết định đầu tư/chấp thuận chủ trương đầu tư theo điểm b khoản 3 Điều 116 — không đòi hỏi kế hoạch sử dụng đất hằng năm. Cần xác định đúng nhóm dự án trước khi kết luận hồ sơ thiếu căn cứ.

5. Ví dụ áp dụng: chuyển mục đích đất vườn sang đất ở

Ví dụ áp dụng: chuyển mục đích đất vườn sang đất ở

Ông A là hộ gia đình, sử dụng thửa đất tại xã X, huyện Y gồm 200 m² đất ở và 300 m² đất vườn (đất trồng cây lâu năm) liền kề trong cùng thửa đất có đất ở. Ông A muốn chuyển toàn bộ 300 m² đất vườn sang đất ở để xây nhà. Căn cứ pháp lý áp dụng là khoản 5 Điều 116 Luật Đất đai 2024.

Theo khoản 5 Điều 116, căn cứ cho phép chuyển mục đích sử dụng đất nông nghiệp trong cùng thửa đất có đất ở sang đất ở đối với hộ gia đình, cá nhân là quy hoạch sử dụng đất cấp huyện hoặc quy hoạch chung hoặc quy hoạch phân khu theo pháp luật về quy hoạch đô thị đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt. Như vậy, ông A không cần văn bản chấp thuận chủ trương đầu tư, không cần kế hoạch sử dụng đất hằng năm cấp huyện như trường hợp dự án tại điểm a, b khoản 3 Điều 116. Điều kiện tiên quyết duy nhất: thửa đất của ông A phải nằm trong vùng quy hoạch đã được phê duyệt xác định là đất ở (hoặc được phép phát triển đô thị, dân cư).

Quy trình thực hiện: ông A nộp hồ sơ xin chuyển mục đích sử dụng đất tại cơ quan tiếp nhận; cơ quan có thẩm quyền đối chiếu thửa đất với quy hoạch sử dụng đất cấp huyện đã phê duyệt. Nếu phù hợp quy hoạch, cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành quyết định cho phép chuyển mục đích; ông A thực hiện nghĩa vụ tài chính (tiền sử dụng đất chênh lệch theo quy định) và đăng ký biến động đất đai.

Ngược lại, nếu thửa đất của ông A thuộc vùng quy hoạch nông nghiệp, chưa được phê duyệt thành đất ở, thì chưa đủ căn cứ theo khoản 5 Điều 116 để được chuyển mục đích. Trường hợp này cơ quan nhà nước có thẩm quyền từ chối, trừ khi quy hoạch được điều chỉnh, phê duyệt lại.

Lưu ý: khoản 5 Điều 116 chỉ áp dụng cho hộ gia đình, cá nhân; đối với tổ chức, doanh nghiệp chuyển mục đích để thực hiện dự án, căn cứ áp dụng là khoản 3 Điều 116 (kế hoạch sử dụng đất hằng năm cấp huyện kết hợp quyết định đầu tư/chấp thuận chủ trương đầu tư).

6. Lưu ý thực tiễn và kết luận

Lưu ý thực tiễn

  • Xác định đúng "căn cứ" theo hình thức sử dụng đất. Sai căn cứ dẫn tới quyết định giao đất, cho thuê đất vô hiệu. Ví dụ: dự án đấu giá QSDĐ nhưng lại viện dẫn kế hoạch sử dụng đất hằng năm cấp huyện theo điểm a khoản 3 Điều 116 thay vì văn bản phê duyệt kết quả trúng đấu giá theo khoản 1 Điều 116.
  • Phân biệt khoản 3 và khoản 5 Điều 116. Hộ gia đình, cá nhân chuyển mục đích sang đất ở chỉ cần quy hoạch sử dụng đất cấp huyện hoặc quy hoạch chung/phân khu đã phê duyệt (khoản 5), không đòi hỏi kế hoạch sử dụng đất hằng năm. Áp nhầm khoản 3 gây ách tắc hồ sơ.
  • Kế hoạch sử dụng đất hằng năm cấp huyện là điều kiện bắt buộc với dự án thuộc điểm b khoản 3 Điều 67 (điểm a khoản 3 Điều 116). Thiếu kế hoạch được phê duyệt, không đủ căn cứ giao đất dù đã có chủ trương đầu tư.
  • Giao đất theo tiến độ (khoản 4). Dự án phân kỳ đầu tư hoặc thu hồi, bồi thường, tái định cư theo tiến độ thì giao đất, cho thuê đất tương ứng tiến độ. Thực tiễn cần bám tiến độ đã phê duyệt, tránh giao vượt tiến độ gây khiếu nại.
  • Đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư (khoản 2). Căn cứ là văn bản phê duyệt kết quả lựa chọn nhà đầu tư theo pháp luật đấu thầu, không thay bằng quyết định chấp thuận chủ trương đầu tư.

Kết luận

Điều 116 Luật Đất đai 2024 phân định rõ căn cứ theo từng phương thức giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất: đấu giá (khoản 1), đấu thầu (khoản 2), không đấu giá/không đấu thầu (khoản 3), theo tiến độ (khoản 4), hộ gia đình, cá nhân chuyển sang đất ở (khoản 5). Cơ quan có thẩm quyền phải đối chiếu đúng loại dự án, đúng chủ thể để chọn căn cứ tương ứng; người dân, doanh nghiệp cần kiểm tra căn cứ được viện dẫn trong hồ sơ để bảo đảm tính hợp pháp của quyết định.

Lưu ý khi áp dụng

Bài viết dựa trên quy định pháp luật hiện hành tại thời điểm cập nhật, bao gồm:

  • Luật Đất đai 2024 (31/2024/QH15) - Điều 116
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến tư vấn pháp lý chính thức. Vụ việc của bạn cần được luật sư đánh giá trên hồ sơ cụ thể. Gửi thông tin vụ việc tại đây hoặc gọi 0987 892 333.
📞 💬 WhatsApp