Điều 111. Bố trí tái định cư 1. Đơn vị, tổ chức thực hiện nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, Ủy ban nhân dân cấp huyện giao trách nhiệm bố trí tái định cư phải thông báo cho người có đất ở bị thu hồi, chủ sở hữu nhà ở thuộc đối tượng phải di chuyển chỗ ở về dự kiến phương án bố trí tái định cư và niêm yết công khai ít nhất là 15 ngày tại trụ sở Ủy ban nhân dân cấp xã, địa điểm sinh hoạt chung của khu dân cư nơi có đất thu hồi và tại nơi tái định cư đã có người dân sinh sống trước khi cơ quan có thẩm quyền phê duyệt phương án bố trí tái định cư. Nội dung thông báo bao gồm địa điểm, quy mô quỹ đất, quỹ nhà tái định cư, thiết kế, diện tích từng lô đất, căn hộ, giá đất, giá nhà tái định cư; dự kiến bố trí tái định cư cho người có đất thu hồi. 2. Phương án bố trí tái định cư đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt phải được công bố công khai tại trụ sở Ủy ban nhân dân cấp xã, địa điểm sinh hoạt chung của khu dân cư nơi có đất thu hồi và tại nơi tái định cư. 3. Giá đất tính tiền sử dụng đất tại nơi tái định cư đối với người được bồi thường về đất ở, người được giao đất ở tái định cư trong trường hợp không đủ điều kiện bồi thường về đất ở là giá đất được xác định theo bảng giá đất tại thời điểm phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Trường hợp chưa có giá đất trong bảng giá đất thì phải bổ sung bảng giá đất để làm căn cứ tính tiền sử dụng đất cho người được bố trí tái định cư. Người được bố trí tái định cư được ghi nợ nghĩa vụ tài c
Nguồn: Toàn văn điều luật — Luật Minh Bạch
Điều 111. Bố trí tái định cư
1. Đơn vị, tổ chức thực hiện nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, Ủy ban nhân dân cấp huyện giao trách nhiệm bố trí tái định cư phải thông báo cho người có đất ở bị thu hồi, chủ sở hữu nhà ở thuộc đối tượng phải di chuyển chỗ ở về dự kiến phương án bố trí tái định cư và niêm yết công khai ít nhất là 15 ngày tại trụ sở Ủy ban nhân dân cấp xã, địa điểm sinh hoạt chung của khu dân cư nơi có đất thu hồi và tại nơi tái định cư đã có người dân sinh sống trước khi cơ quan có thẩm quyền phê duyệt phương án bố trí tái định cư. Nội dung thông báo bao gồm địa điểm, quy mô quỹ đất, quỹ nhà tái định cư, thiết kế, diện tích từng lô đất, căn hộ, giá đất, giá nhà tái định cư; dự kiến bố trí tái định cư cho người có đất thu hồi.
2. Phương án bố trí tái định cư đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt phải được công bố công khai tại trụ sở Ủy ban nhân dân cấp xã, địa điểm sinh hoạt chung của khu dân cư nơi có đất thu hồi và tại nơi tái định cư.
3. Giá đất tính tiền sử dụng đất tại nơi tái định cư đối với người được bồi thường về đất ở, người được giao đất ở tái định cư trong trường hợp không đủ điều kiện bồi thường về đất ở là giá đất được xác định theo bảng giá đất tại thời điểm phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Trường hợp chưa có giá đất trong bảng giá đất thì phải bổ sung bảng giá đất để làm căn cứ tính tiền sử dụng đất cho người được bố trí tái định cư. Người được bố trí tái định cư được ghi nợ nghĩa vụ tài chính về đất đai nếu đáp ứng các điều kiện theo quy định của Chính phủ. Giá bán nhà ở tái định cư trong địa bàn cấp huyện do Ủy ban nhân dân cấp huyện quyết định. Trường hợp bố trí nhà ở tái định cư tại đơn vị hành chính cấp huyện khác thì giá bán nhà ở tái định cư do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định.
4. Hộ gia đình, cá nhân có đất ở, người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài, tổ chức kinh tế đang sử dụng đất ở, đang sở hữu nhà ở gắn liền với quyền sử dụng đất tại Việt Nam khi Nhà nước thu hồi đất, nếu có đủ điều kiện được bồi thường về đất ở theo quy định tại Điều 95 của Luật này thì được bồi thường bằng giao đất ở hoặc nhà ở tại khu tái định cư hoặc tại địa điểm khác phù hợp. Trường hợp trong hộ gia đình có nhiều thế hệ hoặc có nhiều cặp vợ chồng cùng chung sống trên một thửa đất ở bị thu hồi nếu đủ điều kiện để tách thành từng hộ gia đình riêng theo quy định của pháp luật về cư trú hoặc có nhiều hộ gia đình có chung quyền sử dụng 01 thửa đất ở bị thu hồi mà diện tích đất ở được bồi thường không đủ để giao riêng cho từng hộ gia đình thì được xem xét hỗ trợ để giao đất ở có thu tiền.
Khoản 1 xác lập nghĩa vụ công khai, minh bạch: niêm yết tối thiểu 15 ngày trước khi phê duyệt phương án, tại ba địa điểm. Khoản 3 giải quyết bài toán tài chính — giá đất theo bảng giá tại thời điểm phê duyệt phương án, cơ chế ghi nợ, phân cấp thẩm quyền quyết định giá nhà. Khoản 4 mở rộng đối tượng và xử lý tình huống nhiều thế hệ, nhiều hộ chung thửa đất, dẫn chiếu điều kiện bồi thường tại Điều 95 Luật Đất đai 2024.
Nguyên tắc bố trí tái định cư theo Điều 111 Luật Đất đai 2024 (31/2024/QH15) được xây dựng trên ba trục: công khai – minh bạch, đúng đối tượng, và bảo đảm khả năng chi trả của người dân.
Thứ nhất, nguyên tắc công khai trước khi phê duyệt. Khoản 1 Điều 111 buộc đơn vị được UBND cấp tỉnh, cấp huyện giao nhiệm vụ bố trí tái định cư phải thông báo cho người có đất ở bị thu hồi, chủ sở hữu nhà ở thuộc diện phải di chuyển chỗ ở về dự kiến phương án, đồng thời niêm yết công khai ít nhất 15 ngày tại trụ sở UBND cấp xã, địa điểm sinh hoạt chung khu dân cư nơi có đất thu hồi và tại nơi tái định cư đã có người sinh sống. Nội dung thông báo phải nêu địa điểm, quy mô quỹ đất, quỹ nhà, thiết kế, diện tích từng lô đất, căn hộ, giá đất, giá nhà tái định cư và dự kiến bố trí cho từng trường hợp. Đây là điều kiện thủ tục bắt buộc – thiếu niêm yết, phương án không đủ căn cứ phê duyệt.
Thứ hai, nguyên tắc công khai sau phê duyệt. Khoản 2 Điều 111 yêu cầu phương án đã phê duyệt phải công bố tại trụ sở UBND cấp xã, địa điểm sinh hoạt chung khu dân cư và tại nơi tái định cư. Người dân đối chiếu được suất tái định cư của mình với phương án chung.
Thứ ba, nguyên tắc giá tại thời điểm phê duyệt. Khoản 3 Điều 111 xác định giá đất tính tiền sử dụng đất tại nơi tái định cư theo bảng giá đất tại thời điểm phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; chưa có giá thì phải bổ sung bảng giá đất. Người được bố trí tái định cư được ghi nợ nghĩa vụ tài đất đai nếu đủ điều kiện theo quy định Chính phủ. Giá bán nhà ở tái định cư trong địa bàn cấp huyện do UBND cấp huyện quyết định; bố trí tại cấp huyện khác do UBND cấp tỉnh quyết định.
Thứ tư, nguyên tắc đúng đối tượng, đủ điều kiện. Khoản 4 Điều 111 giới hạn người được bồi thường bằng giao đất ở hoặc nhà ở tại khu tái định cư là hộ gia đình, cá nhân, người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài, tổ chức kinh tế đang sử dụng đất ở, sở hữu nhà ở gắn liền quyền sử dụng đất tại Việt Nam, có đủ điều kiện bồi thường về đất ở theo Điều 95 Luật này.
Ví dụ thực tiễn: hộ dân bị thu hồi 120 m² đất ở tại quận X, được bố trí căn hộ tại khu tái định cư quận Y. Giá đất tính tiền sử dụng đất phải là giá trong bảng giá đất tại thời điểm phê duyệt phương án – không phải giá tại thời điểm bàn giao nhà. Nếu đủ điều kiện, hộ được ghi nợ nghĩa vụ tài chính, tránh phải nộp toàn bộ trước khi nhận nhà.
Bốn nguyên tắc trên liên kết chặt: công khai tạo cơ sở kiểm tra; giá tại thời điểm phê duyệt chống đội giá; giới hạn đối tượng chống trục lợi quỹ tái định cư.
Các hình thức bố trí tái định cư
Theo khoản 4 Điều 111 Luật Đất đai 2024, người đủ điều kiện bồi thường về đất ở theo Điều 95 được bồi thường bằng một trong các hình thức: giao đất ở tại khu tái định cư, giao nhà ở tại khu tái định cư, hoặc giao đất ở, nhà ở tại địa điểm khác phù hợp. Ba hình thức này tương ứng điều kiện quỹ đất, quỹ nhà của địa phương và nguyện vọng của hộ dân.
Hình thức giao đất ở phù hợp khu vực nông thôn, đô thị loại nhỏ, nơi quỹ đất tái định cư dồi dào. Hình thức giao nhà ở (căn hộ chung cư) phù hợp đô thị lớn, quỹ đất hạn chế. Hình thức bố trí tại địa điểm khác phù hợp khi khu tái định cư tại chỗ không đáp ứng hoặc hộ dân có nhu cầu chuyển đến nơi khác.
Khoản 4 còn quy định trường hợp đặc biệt: hộ gia đình nhiều thế hệ, nhiều cặp vợ chồng cùng sống trên một thửa đất bị thu hồi, nếu đủ điều kiện tách hộ theo pháp luật cư trú, hoặc nhiều hộ chung quyền sử dụng một thửa đất mà diện tích bồi thường không đủ giao riêng từng hộ, thì được xem xét hỗ trợ giao đất ở có thu tiền. Quy định này giải quyết bất cập thực tiễn: một thửa đất lớn có nhiều hộ sinh sống, khi thu hồi không thể chia đủ đất tái định cư cho từng hộ theo diện tích cũ.
Ví dụ: thửa đất 200 m² tại Hà Nội có ba hộ gia đình cùng sinh sống, được bồi thường 200 m² nhưng quỹ đất tái định cư chỉ đáp ứng giao 60 m²/hộ. Ba hộ được hỗ trợ giao thêm đất ở có thu tiền để đủ diện tích ở tối thiểu, bảo đảm ổn định chỗ ở.
Khoản 3 Điều 111 xác định giá đất tính tiền sử dụng đất tại nơi tái định cư theo bảng giá đất tại thời điểm phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; trường hợp chưa có giá đất thì phải bổ sung bảng giá đất. Người được bố trí tái định cư được ghi nợ nghĩa vụ tài đất đai nếu đủ điều kiện theo quy định của Chính phủ. Giá bán nhà ở tái định cư trong địa bàn cấp huyện do Ủy ban nhân dân cấp huyện quyết định; bố trí nhà ở tại đơn vị hành chính cấp huyện khác thì do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định.
Ví dụ áp dụng: hộ bị thu hồi hết đất ở được bố trí tái định cư
Ông A có hộ khẩu thường trú tại xã X, huyện Y, sở hữu thửa đất ở 120 m² gắn liền nhà ở, có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Nhà nước thu hồi toàn bộ thửa đất để xây dựng công trình công cộng. Ông A đủ điều kiện được bồi thường về đất ở theo Điều 95 Luật Đất đai 2024. Căn cứ khoản 4 Điều 111, ông A được bồi thường bằng giao đất ở hoặc nhà ở tại khu tái định cư.
Trình tự áp dụng:
Tình huống mở rộng: Thửa đất của ông A có ba thế hệ cùng chung sống, đủ điều kiện tách thành hai hộ gia đình riêng theo pháp luật về cư trú, nhưng diện tích đất ở được bồi thường không đủ giao riêng cho từng hộ. Theo khoản 4 Điều 111, các hộ được xem xét hỗ trợ để giao đất ở có thu tiền, bảo đảm mỗi hộ có chỗ ở.
Như vậy, hộ bị thu hồi hết đất ở đủ điều kiện bồi thường được bảo đảm tái định cư bằng đất ở hoặc nhà ở, với trình tự công khai, minh bạch về phương án và giá theo Điều 111 Luật Đất đai 2024.
Ví dụ áp dụng: hộ không đủ điều kiện tái định cư được hỗ trợ tiền
Khoản 4 Điều 111 Luật Đất đai 2024 (31/2024/QH15) quy định: hộ gia đình, cá nhân có đất ở khi Nhà nước thu hồi đất, nếu có đủ điều kiện được bồi thường về đất ở theo Điều 95 thì được bồi thường bằng giao đất ở hoặc nhà ở tại khu tái định cư. Ngược lại, hộ không đủ điều kiện bồi thường về đất ở không thuộc diện giao đất ở tái định cư; khoản 3 Điều 111 chỉ đặt ra cơ chế giá đất tính tiền sử dụng đất cho trường hợp "không đủ điều kiện bồi thường về đất ở" khi được giao đất ở tái định cư theo diện hỗ trợ.
Thực tiễn áp dụng thường gặp ở các hộ sử dụng đất ở không có giấy tờ hợp lệ về quyền sử dụng đất, đất lấn chiếm, hoặc đất ở nhờ, ở thuê không phát sinh quyền. Khi thu hồi, hộ không được bồi thường về đất ở, do đó không được bố trí tái định cư bằng giao đất ở. Tuy nhiên, hộ vẫn có thể được hỗ trợ bằng tiền để tự lo chỗ ở theo chính sách hỗ trợ ổn định đời sống, ổn định sản xuất và hỗ trợ khác do Chính phủ quy định (Điều 108 Luật Đất đai 2024 về hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất).
Ví dụ: Hộ ông A có nhà ở trên thửa đất tại xã X, không có giấy tờ về quyền sử dụng đất, không thuộc trường hợp được bồi thường về đất ở theo Điều 95. Khi Nhà nước thu hồi đất để thực hiện dự án, hộ ông A không được giao đất ở tái định cư. Đơn vị bồi thường lập phương án hỗ trợ tiền để hộ tự tìm chỗ ở mới; phương án được niêm yết công khai theo khoản 1 và khoản 2 Điều 111 trước khi phê duyệt.
Như vậy, khoản 4 Điều 111 phân biệt rõ: đủ điều kiện bồi thường về đất ở thì được tái định cư bằng đất/nhà; không đủ điều kiện thì chuyển sang cơ chế hỗ trợ tiền theo Điều 108, bảo đảm hộ dân có nguồn lực ổn định chỗ ở.
Lưu ý thực tiễn
Kết luận
Điều 111 Luật Đất đai 2024 (31/2024/QH15) đặt trọng tâm vào tính công khai, minh bạch và ổn định giá trong bố trí tái định cư. Ba yêu cầu cốt lõi: thông báo và niêm yết đủ 15 ngày tại đủ ba địa điểm trước khi phê duyệt; công bố công khai phương án đã phê duyệt; chốt giá đất theo bảng giá tại thời điểm phê duyệt phương án. Việc tuân thủ đầy đủ các mốc này vừa bảo đảm quyền lợi người bị thu hồi đất, vừa hạn chế rủi ro khiếu nại, khởi kiện hành chính liên quan đến bố trí tái định cư.
Bài viết dựa trên quy định pháp luật hiện hành tại thời điểm cập nhật, bao gồm: