Điều 69. Đối tượng không được bảo hộ với danh nghĩa thiết kế bố trí Các đối tượng sau đây không được bảo hộ với danh nghĩa thiết kế bố trí: 1. Nguyên lý, quy trình, hệ thống, phương pháp được thực hiện bởi mạch tích hợp bán dẫn; 2. Thông tin, phần mềm chứa trong mạch tích hợp bán dẫn.
Nguồn: Toàn văn điều luật — Luật Minh Bạch
Nội dung Điều 69 Luật Sở hữu trí tuệ
Điều 69 Luật Sở hữu trí tuệ quy định hai nhóm đối tượng không được bảo hộ với danh nghĩa thiết kế bố trí mạch tích hợp bán dẫn. Quy định này giới hạn phạm vi bảo hộ, phân định rõ ranh giới giữa thiết kế bố trí với các yếu tố phi kỹ thuật hoặc đối tượng thuộc cơ chế bảo hộ khác.
Thứ nhất, nguyên lý, quy trình, hệ thống, phương pháp được thực hiện bởi mạch tích hợp bán dẫn (khoản 1). Thiết kế bố trí bảo hộ cấu trúc không gian - tức bố cục các phần tử mạch và liên kết giữa chúng, không bảo hộ cách thức vận hành. Chẳng hạn, thuật toán xử lý tín hiệu hay quy trình điều khiển nằm trong chip không thuộc đối tượng bảo hộ thiết kế bố trí. Nguyên lý kỹ thuật nếu đáp ứng điều kiện có thể được bảo hộ dưới danh nghĩa sáng chế theo Điều 58 Luật Sở hữu trí tuệ. Quy định tại khoản 1 đồng thời phù hợp với nguyên tắc loại trừ các giải pháp kỹ thuật mang tính trừu tượng khỏi phạm vi bảo hộ thiết kế bố trí.
Thứ hai, thông tin, phần mềm chứa trong mạch tích hợp bán dẫn (khoản 2). Dữ liệu, mã lệnh, chương trình cài đặt trong chip không được bảo hộ với danh nghĩa thiết kế bố trí. Ví dụ, firmware điều khiển vi xử lý hay dữ liệu cấu hình lưu trong bộ nhớ tích hợp không thuộc đối tượng điều chỉnh của Điều 69 theo nghĩa được bảo hộ. Phần mềm có thể được bảo hộ quyền tác giả theo Điều 22 Luật Sở hữu trí tuệ; thông tin có thể được bảo hộ theo cơ chế bí mật kinh doanh nếu đáp ứng điều kiện tại Điều 84 Luật Sở hữu trí tuệ.
Như vậy, Điều 69 thể hiện nguyên tắc phân tách đối tượng: thiết kế bố trí chỉ bảo hộ cấu trúc vật lý của mạch, không mở rộng sang nguyên lý vận hành và nội dung thông tin. Việc xác định đúng ranh giới này có ý nghĩa thực tiễn khi thẩm định đơn đăng ký và khi xử lý tranh chấp về hành vi xâm phạm quyền đối với thiết kế bố trí.
Phân tích các khái niệm và điều kiện pháp lý
Điều 69 Luật Sở hữu trí tuệ xác lập hai nhóm đối tượng loại trừ khỏi phạm vi bảo hộ thiết kế bố trí. Việc phân tích cần làm rõ ranh giới giữa đối tượng được bảo hộ (thiết kế bố trí mạch tích hợp bán dẫn) và đối tượng bị loại trừ theo điều luật này.
Khoản 1 — Nguyên lý, quy trình, hệ thống, phương pháp được thực hiện bởi mạch tích hợp bán dẫn. Điều luật loại trừ các yếu tố mang tính chức năng - trừu tượng: nguyên lý hoạt động, quy trình sản xuất, hệ thống, phương pháp mà mạch tích hợp thực hiện. Lý do: thiết kế bố trí bảo hộ cấu trúc không gian ba chiều của các phần tử mạch và sự kết nối giữa chúng, không bảo hộ tư tưởng kỹ thuật hay cách thức vận hành. Ví dụ: một thuật toán xử lý tín hiệu chạy trên chip không được bảo hộ với danh nghĩa thiết kế bố trí, dù thuật toán đó được hiện thực hóa trong mạch; bản thân sơ đồ bố trí vật lý của các cổng logic thực hiện thuật toán mới là đối tượng xem xét. Tương tự, quy trình chế tạo bán dẫn (quang khắc, cấy ion) thuộc phạm vi sáng chế hoặc bí mật kinh doanh, không thuộc Điều 69.
Khoản 2 — Thông tin, phần mềm chứa trong mạch tích hợp bán dẫn. Điều luật loại trừ dữ liệu, nội dung thông tin và phần mềm được lưu trữ/nhúng trong mạch. Cơ sở: thiết kế bố trí bảo hộ lớp vật lý (layout), không bảo hộ nội dung phi vật lý. Ví dụ: firmware nhúng trong vi điều khiển không được bảo hộ theo Điều 69; phần mềm đó có thể được bảo hộ quyền tác giả theo quy định về chương trình máy tính, còn dữ liệu cấu hình lưu trong chip ROM không tạo thành thiết kế bố trí.
Hệ quả pháp lý. Hai khoản của Điều 69 thể hiện nguyên tắc phân định: thiết kế bố trí chỉ bảo hộ giải pháp kết cấu vật lý, tách biệt khỏi chức năng (khoản 1) và nội dung (khoản 2). Đối tượng bị loại trừ vẫn có thể được bảo hộ theo cơ chế khác — sáng chế, quyền tác giả, bí mật kinh doanh — tùy điều kiện tương ứng. Khi thẩm định, cần xác định đơn đăng ký có bản chất là bố trí không gian các phần tử mạch hay chỉ là mô tả nguyên lý, phần mềm trá hình.
Phạm vi loại trừ hẹp, hệ quả thực tiễn rộng. Điều 69 chỉ loại hai nhóm: (1) nguyên lý, quy trình, hệ thống, phương pháp do mạch tích hợp bán dẫn thực hiện; (2) thông tin, phần mềm chứa trong mạch. Điều này không đồng nghĩa mọi thứ liên quan mạch bán dẫn đều mất bảo hộ — chỉ loại trừ khi yêu cầu bảo hộ nhắm vào chính các đối tượng đó dưới danh nghĩa thiết kế bố trí.
Ví dụ. Doanh nghiệp tạo thuật toán xử lý tín hiệu chạy trên chip. Thuật toán = phương pháp được thực hiện bởi mạch tích hợp → không đăng ký được thiết kế bố trí (khoản 1). Nhưng sơ đồ bố trí các phần tử mạch (layout) tạo ra thuật toán đó vẫn có thể được bảo hộ nếu đáp ứng điều kiện bảo hộ. Tương tự, firmware nhúng trong chip = phần mềm chứa trong mạch → loại trừ theo khoản 2; song mã nguồn vẫn có thể bảo hộ quyền tác giả, nhãn hiệu cho tên sản phẩm.
Lưu ý cho doanh nghiệp:
Hệ quả: Điều 69 không chặn bảo hộ thiết kế bố trí hợp lệ; chỉ chặn việc lạm dụng danh nghĩa thiết kế bố trí để bảo hộ nội dung vốn thuộc phạm vi loại trừ.
Kết luận. Điều 69 Luật Sở hữu trí tuệ (văn bản hợp nhất 2026) giới hạn phạm vi bảo hộ thiết kế bố trí ở chính cấu trúc mạch tích hợp bán dẫn, loại trừ hai nhóm: (i) nguyên lý, quy trình, hệ thống, phương pháp được thực hiện bởi mạch; (ii) thông tin, phần mềm chứa trong mạch. Quy định này phù hợp chuẩn mực quốc tế (Hiệp định TRIPS), bảo đảm cân bằng giữa khuyến khích sáng tạo bố trí mạch và tự do tiếp cận tri thức kỹ thuật, tránh độc quyền hóa tư tưởng, thuật toán, chương trình máy tính.
Kiến nghị.
Tóm lại, Điều 69 giữ vai trò giới hạn hợp lý phạm vi bảo hộ thiết kế bố trí; việc tuân thủ đúng ranh giới này vừa bảo vệ quyền chủ sở hữu vừa bảo đảm lợi ích công cộng.
Bài viết dựa trên quy định pháp luật hiện hành tại thời điểm cập nhật, bao gồm: