Điều 42. Nơi cư trú của người được giám hộ 1. Nơi cư trú của người được giám hộ là nơi cư trú của người giám hộ. 2. Người được giám hộ có thể có nơi cư trú khác với nơi cư trú của người giám hộ nếu được người giám hộ đồng ý hoặc pháp luật có quy định.
Nguồn: Toàn văn điều luật — Luật Minh Bạch
Nội dung Điều 42 Bộ luật Dân sự 2015
Điều 42 Bộ luật Dân sự 2015 (91/2015/QH13) quy định nơi cư trú của người được giám hộ, gồm hai khoản:
Khoản 1 — Nguyên tắc chung: Nơi cư trú của người được giám hộ là nơi cư trú của người giám hộ. Quy định này gắn nơi cư trú của người được giám hộ với người giám hộ nhằm bảo đảm việc chăm sóc, quản lý và đại diện được liên tục, thuận lợi. Điều này phù hợp với Điều 40 Bộ luật Dân sự 2015 về giám hộ đương nhiên và Điều 41 về người giám hộ, theo đó người giám hộ thực hiện việc chăm sóc, đại diện cho người được giám hộ trong các giao dịch dân sự.
Khoản 2 — Ngoại lệ: Người được giám hộ có thể có nơi cư trú khác nơi cư trú của người giám hộ nếu được người giám hộ đồng ý hoặc pháp luật có quy định. Hai căn cứ để tách nơi cư trú gồm: (i) sự đồng ý của người giám hộ; (ii) quy định của pháp luật. Điều kiện này bảo đảm quyền lợi của người được giám hộ không bị ảnh hưởng khi thay đổi nơi cư trú.
Ví dụ thực tiễn: Ông A là người giám hộ cho cháu B (người chưa thành niên mất cha mẹ). B theo học tại trường nội trú ở tỉnh khác. Ông A đồng ý để B cư trú tại ký túc xá — phù hợp khoản 2 Điều 42. Trường hợp khác: người được giám hộ là người mất năng lực hành vi dân sự được cơ sở bảo trợ xã hội chăm sóc theo quy định pháp luật — nơi cư trú tại cơ sở đó, dựa trên căn cứ "pháp luật có quy định".
Ý nghĩa: Điều 42 xác định nơi cư trú — căn cứ xác định thẩm quyền của cơ quan nhà nước, nơi thực hiện quyền, nghĩa vụ dân sự (Điều 40, Điều 41 Bộ luật Dân sự 2015 về nơi cư trú nói chung). Quy định vừa bảo đảm tính ổn định, vừa linh hoạt cho người được giám hộ khi có điều kiện cư trú phù hợp hơn.
Ý nghĩa. Điều 42 Bộ luật Dân sự 2015 xác lập quy tắc suy đoán: nơi cư trú của người được giám hộ gắn với nơi cư trú của người giám hộ. Quy tắc này bảo đảm sự thống nhất về địa chỉ pháp lý, tạo thuận lợi cho việc xác định thẩm quyền giải quyết các quan hệ dân sự, hôn nhân gia đình, hành chính liên quan đến người được giám hộ — đặc biệt là người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự. Nơi cư trú là căn cứ xác định thẩm quyền của Tòa án theo Điều 39 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, đồng thời là địa chỉ để thực hiện thủ tục tống đạt, đăng ký hộ tịch, quản lý nhân khẩu.
Nguyên tắc áp dụng.
Ví dụ thực tiễn. A (15 tuổi) có cha mẹ là người giám hộ đương nhiên theo Điều 52 Bộ luật Dân sự 2015, cư trú tại Hà Nội. Theo khoản 1 Điều 42, nơi cư trú của A là Hà Nội. Nếu A được nhận vào học tại trường nội trú ở tỉnh khác và cha mẹ đồng ý cho A cư trú tại đó, thì theo khoản 2 Điều 42, nơi cư trú của A có thể là nơi khác — khi đó cần văn bản thể hiện sự đồng ý của người giám hộ để làm căn cứ chứng minh khi cơ quan nhà nước yêu cầu.
Lưu ý: sự đồng ý của người giám hộ cần được thể hiện rõ ràng, có thể bằng văn bản, nhằm tránh tranh chấp về thẩm quyền và bảo đảm tính xác thực khi áp dụng pháp luật.
Tình huống 1. Ông A là giám hộ cho cháu B (mất năng lực hành vi dân sự). Ông A cư trú tại Hà Nội, cháu B sinh sống cùng ông. Theo khoản 1 Điều 42, nơi cư trú của B là Hà Nội. Khi đăng ký hộ khẩu, xác lập giao dịch thay B, ông A dùng nơi cư trú của mình làm căn cứ.
Tình huống 2. B được ông A đồng ý cho ở với bà ngoại tại Nam Định để học tập. Căn cứ khoản 2 Điều 42, B có nơi cư trú khác nơi cư trú của người giám hộ. Cần văn bản đồng ý của ông A để chứng minh khi cơ quan có thẩm quyền yêu cầu.
Lưu ý vận dụng:
Việc áp dụng Điều 42 cần gắn với Điều 40, Điều 41 Bộ luật Dân sự 2015 về nơi cư trú nói chung và điều kiện làm người giám hộ, bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người được giám hộ.
Bài viết dựa trên quy định pháp luật hiện hành tại thời điểm cập nhật, bao gồm: