Bình luận Điều 66 Luật SHTT: Tính sáng tạo của kiểu dáng công nghiệp | Công ty Luật Minh Bạch

Bình luận Điều 66 Luật SHTT: Tính sáng tạo của kiểu dáng công nghiệp

Sở hữu trí tuệ · Công ty Luật Minh Bạch · Cập nhật 2026/11

Điều 66. Tính sáng tạo của kiểu dáng công nghiệp Kiểu dáng công nghiệp được coi là có tính sáng tạo nếu căn cứ vào các kiểu dáng công nghiệp đã được bộc lộ công khai dưới hình thức sử dụng, mô tả bằng văn bản hoặc bất kỳ hình thức nào khác ở trong nước hoặc ở nước ngoài trước ngày nộp đơn hoặc trước ngày ưu tiên của đơn đăng ký kiểu dáng công nghiệp trong trường hợp đơn được hưởng quyền ưu tiên, kiểu dáng công nghiệp đó không thể được tạo ra một cách dễ dàng đối với người có hiểu biết trung bình về lĩnh vực tương ứng.

Nguồn: Toàn văn điều luật — Luật Minh Bạch

1. Nội dung Điều 66 Luật Sở hữu trí tuệ

Nội dung Điều 66 Luật Sở hữu trí tuệ

Điều 66 xác lập tiêu chí tính sáng tạo — một trong các điều kiện bảo hộ kiểu dáng công nghiệp theo Điều 63 Luật Sở hữu trí tuệ. Theo đó, kiểu dáng công nghiệp có tính sáng tạo khi thỏa mãn đồng thời hai yếu tố:

  • Yếu tố so sánh (cơ sở đối chiếu): Xét dựa trên các kiểu dáng công nghiệp đã được bộc lộ công khai dưới hình thức sử dụng, mô tả bằng văn bản hoặc bất kỳ hình thức nào khác, ở trong nước hoặc nước ngoài, trước ngày nộp đơn hoặc trước ngày ưu tiên (nếu đơn hưởng quyền ưu tiên).
  • Yếu tố đánh giá: Kiểu dáng đăng ký không thể được tạo ra một cách dễ dàng đối với người có hiểu biết trung bình về lĩnh vực tương ứng.

Hai yếu tố này gắn kết chặt chẽ. Phạm vi đối chiếu không giới hạn ở Việt Nam mà mở rộng toàn cầu, bao trùm mọi hình thức bộc lộ — kể cả sử dụng công khai, không chỉ văn bản. Mốc thời gian là ngày nộp đơn hoặc ngày ưu tiên, bảo đảm tính khách quan và ổn định của thẩm định.

Tiêu chuẩn "người có hiểu biết trung bình" là chuẩn khách quan giả định, không phải người có trình độ chuyên gia cũng không phải người không biết gì. Kiểu dáng chỉ bị coi là không có tính sáng tạo khi người này có thể tạo ra nó một cách dễ dàng — ví dụ chỉ thay đổi kích thước, màu sắc, vật liệu, hoặc lắp ghép các chi tiết đã biết mà không tạo ra hiệu quả thẩm mỹ mới.

Ví dụ thực tiễn: Một đơn đăng ký kiểu dáng bình nước có thân hình trụ và nắp tròn. Nếu trước ngày nộp đơn đã tồn tại bình nước tương tự được bán công khai trên thị trường nước ngoài, và sự khác biệt chỉ là thay đổi tỷ lệ đường kính thân bình — thay đổi mà người hiểu biết trung bình dễ dàng thực hiện — kiểu dáng bị coi là không có tính sáng tạo theo Điều 66. Ngược lại, nếu nắp bình có cơ cấu khóa xoay độc đáo tạo hiệu quả thẩm mỹ và công năng mới, không dễ nghĩ ra từ kiểu dáng đã biết, tính sáng tạo được xác lập.

Điều 66 cần đọc cùng Điều 65 (tính mới) và Điều 67 (khả năng áp dụng công nghiệp) để đánh giá toàn diện điều kiện bảo hộ kiểu dáng công nghiệp.

2. Phân tích các khái niệm và điều kiện pháp lý

1. Khái niệm "tính sáng tạo"

Điều 66 Luật SHTT định nghĩa tính sáng tạo của kiểu dáng công nghiệp (KDCN) theo chuẩn "không thể được tạo ra một cách dễ dàng". Đây là điều kiện độc lập, tách biệt với tính mới (Điều 65) và tính áp dụng công nghiệp (Điều 67). Một KDCN có thể mới nhưng vẫn bị từ chối nếu người hiểu biết trung bình dễ dàng tạo ra nó.

2. Cơ sở đối chiếu — "đã bộc lộ công khai"

Điều 66 xác định mốc so sánh là các KDCN đã bộc lộ công khai trước ngày nộp đơn hoặc ngày ưu tiên, dưới mọi hình thức: sử dụng, mô tả văn bản, hoặc bất kỳ hình thức nào khác, ở trong nước hoặc nước ngoài. Phạm vi bộc lộ mang tính toàn cầu, không giới hạn lãnh thổ.

3. Chuẩn đánh giá — "người có hiểu biết trung bình"

Điều 66 dùng chuẩn người có hiểu biết trung bình về lĩnh vực tương ứng (person skilled in the art). Người này nắm kiến thức phổ thông của ngành, không phải chuyên gia sáng tạo. KDCN bị coi là không sáng tạo nếu người này dễ dàng tạo ra nó từ các giải pháp đã biết, chẳng hạn chỉ thay đổi kích thước, màu sắc, vật liệu, hoặc kết hợp đơn thuần các yếu tố đã có.

4. Ví dụ thực tiễn

Ghế nhựa có lưng tựa cong — nếu chỉ là biến thể kích thước của ghế đã công bố, bị coi là dễ dàng tạo ra, không đạt Điều 66. Ngược lại, kiểu dáng đèn LED tích hợp tản nhiệt dạng khe nghiêng tạo hiệu ứng thị giác mới, không suy ra trực tiếp từ giải pháp trước đó, được coi là có tính sáng tạo.

5. Hệ quả pháp lý

Không đạt Điều 66, đơn KDCN bị từ chối cấp văn bằng theo điểm a khoản 1 Điều 73. Tính sáng tạo là điều kiện bắt buộc, không thể khắc phục bằng sửa đổi mô tả nếu bản chất kiểu dáng không thay đổi.

3. Thực tiễn áp dụng và lưu ý cho doanh nghiệp

Thực tiễn áp dụng. Điều 66 Luật SHTT đặt tiêu chí "không thể được tạo ra một cách dễ dàng đối với người có hiểu biết trung bình về lĩnh vực tương ứng". Đây là chuẩn khách quan, đánh giá theo góc nhìn người thiết kế có chuyên môn trung bình, không theo góc nhìn chuyên gia cao cấp hay người tiêu dùng. Cơ quan xử lý đơn thường so sánh kiểu dáng với các giải pháp đã bộc lộ công khai trước ngày nộp đơn hoặc ngày ưu tiên, gồm cả bộc lộ qua sử dụng, mô tả văn bản hoặc hình thức khác, trong nước và nước ngoài.

Thực tiễn cho thấy nhiều đơn bị từ chối vì kiểu dáng chỉ là biến thể đơn giản của giải pháp đã biết: thay đổi tỷ lệ, thay đổi vật liệu, đảo chiều bố trí, hoặc kết hợp các chi tiết quen thuộc mà không tạo hiệu quả thẩm mỹ mới. Ví dụ, một mẫu ghế chỉ thay đổi độ cong tựa lưng so với ghế đã công bố thường bị coi là dễ tạo ra. Ngược lại, kiểu dáng tạo ra tổ hợp đường nét, hình khối mang lại ấn tượng thị giác mới, không theo quy luật thiết kế thông thường, có khả năng được chấp nhận.

Lưu ý cho doanh nghiệp.

  • Tra cứu kỹ kiểu dáng đã bộc lộ công khai trước khi nộp đơn; đánh giá khoảng cách sáng tạo so với giải pháp gần nhất, không chỉ so với kiểu dáng cùng ngành.
  • Xác định đúng ngày ưu tiên; mọi bộc lộ trước ngày này đều có thể bị dẫn chứng chống lại tính sáng tạo theo Điều 66.
  • Hạn chế công bố, trưng bày, bán sản phẩm trước khi nộp đơn; bộc lộ qua sử dụng vẫn tính là bộc lộ công khai.
  • Mô tả và thể hiện kiểu dáng trong bản vẽ, ảnh chụp rõ đặc điểm sáng tạo cốt lõi; tránh để chi tiết thay đổi đơn giản lấn át.
  • Khi bị từ chối, tập trung phản biện vào việc tổ hợp thiết kế không hiển nhiên đối với người hiểu biết trung bình, dẫn chứng cụ thể thay vì chỉ khẳng định tính mới.

4. Kết luận và kiến nghị

Kết luận. Điều 66 Luật Sở hữu trí tuệ xác lập hai cấu thành của tính sáng tạo kiểu dáng công nghiệp: (i) xác định tập hợp kiểu dáng đã bộc lộ công khai trước ngày nộp đơn hoặc ngày ưu tiên; (ii) đánh giá khả năng tạo ra kiểu dáng một cách dễ dàng đối với người có hiểu biết trung bình về lĩnh vực tương ứng. Tiêu chuẩn "không thể được tạo ra một cách dễ dàng" mang tính định tính, đòi hỏi cơ quan đăng ký và tòa án vận dụng đồng thời nhãn quan người hiểu biết trung bình và phương pháp tiếp cận tổng thể kiểu dáng. Thực tiễn cho thấy nhiều kiểu dáng chỉ khác biệt ở chi tiết nhỏ, hoặc là biến thể hiển nhiên từ kiểu dáng đã bộc lộ, thường bị từ chối hoặc bị hủy hiệu lực vì không đáp ứng Điều 66.

Kiến nghị.

  • Thống nhất cách xác định "người có hiểu biết trung bình" theo từng nhóm sản phẩm, tránh đồng nhất với chuyên gia thiết kế hoặc người tiêu dùng phổ thông.
  • Hướng dẫn cụ thể tiêu chí "tạo ra một cách dễ dàng", phân biệt với tiêu chuẩn tính mới tại Điều 65, bảo đảm không đánh đồng hai điều kiện.
  • Áp dụng nhất quán phương pháp đánh giá tổng thể, cho phép kết hợp các dấu hiệu tạo hình, đường nét, màu sắc thay vì so khớp từng bộ phận.
  • Tăng cường công khai cơ sở dữ liệu kiểu dáng đã bộc lộ để nâng cao tính minh bạch và khả năng phản biện của người nộp đơn.
  • Bảo đảm quyền ưu tiên được xem xét đầy đủ khi xác định mốc thời gian đánh giá theo Điều 66.

Việc hoàn thiện các nội dung trên góp phần bảo vệ quyền của chủ kiểu dáng công nghiệp, đồng thời hạn chế đăng ký độc quyền đối với các giải pháp tạo dáng hiển nhiên, phù hợp mục tiêu cân bằng lợi ích của Luật Sở hữu trí tuệ.

Lưu ý khi áp dụng

Bài viết dựa trên quy định pháp luật hiện hành tại thời điểm cập nhật, bao gồm:

  • Luật Sở hữu trí tuệ (văn bản hợp nhất 2026) - Điều 66
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến tư vấn pháp lý chính thức. Vụ việc của bạn cần được luật sư đánh giá trên hồ sơ cụ thể. Gửi thông tin vụ việc tại đây hoặc gọi 0987 892 333.
📞 💬 WhatsApp