Bình luận Điều 90 Luật Đất đai 2024: Trưng dụng đất | Công ty Luật Minh Bạch

Bình luận Điều 90 Luật Đất đai 2024: Trưng dụng đất

Đất đai & nhà ở · Công ty Luật Minh Bạch · Cập nhật 2026/11

Điều 90. Trưng dụng đất 1. Nhà nước trưng dụng đất trong trường hợp thật cần thiết để thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh hoặc trong tình trạng chiến tranh, tình trạng khẩn cấp, phòng, chống thiên tai. 2. Quyết định trưng dụng đất phải được thể hiện bằng văn bản và có hiệu lực thi hành kể từ thời điểm ban hành. Trường hợp khẩn cấp không thể ra quyết định bằng văn bản thì người có thẩm quyền được quyết định trưng dụng đất bằng lời nói và có hiệu lực thi hành ngay; người có thẩm quyền quyết định trưng dụng phải viết giấy xác nhận việc quyết định trưng dụng đất tại thời điểm trưng dụng và trao cho người có đất trưng dụng. Chậm nhất là 48 giờ kể từ thời điểm quyết định trưng dụng đất bằng lời nói, cơ quan của người đã quyết định trưng dụng đất bằng lời nói có trách nhiệm xác nhận bằng văn bản việc trưng dụng đất và gửi cho người có đất trưng dụng. 3. Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, Bộ trưởng Bộ Công an, Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Bộ trưởng Bộ Y tế, Bộ trưởng Bộ Công Thương, Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ trưởng Bộ Tài chính, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp huyện có thẩm quyền quyết định trưng dụng đất, quyết định gia hạn trưng dụng đất. Người có thẩm quyền quyết định trưng dụng đất, quyết định gia hạn trưng dụng đất không được ủy quyền. 4. Thời hạn trưng dụng đất là không quá 30 ngày kể từ khi quyết định trưng dụng đất có hiệu lực thi hành. Trường hợp hết thời hạn trưng dụng đất mà m

Nguồn: Toàn văn điều luật — Luật Minh Bạch

1. Nội dung Điều 90 Luật Đất đai 2024 (trích nguyên văn)

Điều 90. Trưng dụng đất

1. Nhà nước trưng dụng đất trong trường hợp thật cần thiết để thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh hoặc trong tình trạng chiến tranh, tình trạng khẩn cấp, phòng, chống thiên tai.

2. Quyết định trưng dụng đất phải được thể hiện bằng văn bản và có hiệu lực thi hành kể từ thời điểm ban hành. Trường hợp khẩn cấp không thể ra quyết định bằng văn bản thì người có thẩm quyền được quyết định trưng dụng đất bằng lời nói và có hiệu lực thi hành ngay; người có thẩm quyền quyết định trưng dụng phải viết giấy xác nhận việc quyết định trưng dụng đất tại thời điểm trưng dụng và trao cho người có đất trưng dụng. Chậm nhất là 48 giờ kể từ thời điểm quyết định trưng dụng đất bằng lời nói, cơ quan của người đã quyết định trưng dụng đất bằng lời nói có trách nhiệm xác nhận bằng văn bản việc trưng dụng đất và gửi cho người có đất trưng dụng.

3. Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, Bộ trưởng Bộ Công an, Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Bộ trưởng Bộ Y tế, Bộ trưởng Bộ Công Thương, Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ trưởng Bộ Tài chính, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp huyện có thẩm quyền quyết định trưng dụng đất, quyết định gia hạn trưng dụng đất. Người có thẩm quyền quyết định trưng dụng đất, quyết định gia hạn trưng dụng đất không được ủy quyền.

4. Thời hạn trưng dụng đất là không quá 30 ngày kể từ khi quyết định trưng dụng đất có hiệu lực thi hành. Trường hợp hết thời hạn trưng dụng đất mà mục đích của việc trưng dụng chưa hoàn thành thì được gia hạn nhưng không quá 30 ngày. Quyết định gia hạn trưng dụng đất phải được thể hiện bằng văn bản và gửi cho người có đất trưng dụng, chủ sở hữu tài sản gắn liền với đất trưng dụng trước khi kết thúc thời hạn trưng dụng. Trường hợp trong tình trạng chiến tranh, tình trạng khẩn cấp thì thời hạn trưng dụng được tính từ ngày ra quyết định đến không quá 30 ngày kể từ ngày bãi bỏ tình trạng chiến tranh, tình trạng khẩn cấp.

5. Người có đất trưng dụng, chủ sở hữu tài sản gắn liền với đất trưng dụng phải chấp hành quyết định trưng dụng đất. Trường hợp quyết định trưng dụng đất đã được thực hiện theo đúng quy định của pháp luật mà người có đất trưng dụng không chấp hành thì người quyết định trưng dụng đất ra quyết định cưỡng chế thi hành và tổ chức cưỡng chế thi hành hoặc giao cho Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp huyện nơi có đất trưng dụng tổ chức cưỡng chế thi hành.

6. Người có thẩm quyền trưng dụng đất có trách nhiệm giao cho tổ chức, cá nhân quản lý, sử dụng đất trưng dụng đúng mục đích, hiệu quả.

Điều 90 kế thừa Điều 72 Luật Đất đai 2013, bổ sung cơ chế quyết định bằng lời nói trong tình huống khẩn cấp và mốc 48 giờ xác nhận bằng văn bản. Ví dụ: khi bão lũ khẩn cấp, Chủ tịch UBND cấp huyện có thể trưng dụng đất làm nơi sơ tán ngay, sau đó phải hoàn tất xác nhận trong 48 giờ. Thời hạn tối đa 30 ngày, gia hạn không quá 30 ngày, bảo đảm cân bằng giữa nhu cầu công cấp thiết và quyền của người sử dụng đất.

2. Điều kiện trưng dụng đất

Điều kiện về mục đích và tính chất

Theo khoản 1 Điều 90 Luật Đất đai 2024, trưng dụng đất chỉ được thực hiện khi hội đủ hai điều kiện: (i) thuộc trường hợp thật cần thiết; (ii) nhằm thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh hoặc trong tình trạng chiến tranh, tình trạng khẩn cấp, phòng, chống thiên tai. Đây là điều kiện mang tính giới hạn, loại trừ mục đích phát triển kinh tế – xã hội thông thường. Trưng dụng đất không phải công cụ thu hồi đất; nó chỉ đáp ứng nhu cầu cấp bách, có tính thời điểm.

Ví dụ: khi bão lũ làm sạt lở đê, cơ quan có thẩm quyền trưng dụng bãi đất trống để tập kết vật tư, phương tiện cứu hộ. Việc trưng dụng chấm dứt khi hết thời hạn hoặc mục đích hoàn thành.

Điều kiện về thẩm quyền

Khoản 3 Điều 90 liệt kê chủ thể có thẩm quyền: các Bộ trưởng (Quốc phòng, Công an, Giao thông vận tải, Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Y tế, Công Thương, Tài nguyên và Môi trường, Tài chính), Chủ tịch UBND cấp tỉnh, Chủ tịch UBND cấp huyện. Người có thẩm quyền không được ủy quyền. Quyết định trưng dụng ngoài danh mục này vô hiệu.

Điều kiện về hình thức và thời hạn

Khoản 2 Điều 90 yêu cầu quyết định bằng văn bản, có hiệu lực từ thời điểm ban hành. Trường hợp khẩn cấp không thể ra văn bản, người có thẩm quyền được quyết định bằng lời nói, phải viết giấy xác nhận trao ngay cho người có đất; chậm nhất 48 giờ phải xác nhận bằng văn bản. Khoản 4 giới hạn thời hạn trưng dụng không quá 30 ngày, gia hạn không quá 30 ngày; trong tình trạng chiến tranh, tình trạng khẩn cấp, thời hạn tính đến không quá 30 ngày kể từ ngày bãi bỏ tình trạng đó.

Thiếu bất kỳ điều kiện nào — sai mục đích, sai thẩm quyền, sai hình thức, quá thời hạn — quyết định trưng dụng không có căn cứ pháp lý, người có đất có quyền khiếu nại theo quy định pháp luật về khiếu nại.

3. Thẩm quyền và hình thức trưng dụng

Thẩm quyền quyết định trưng dụng đất được quy định tập trung, giới hạn theo Điều 90 Luật Đất đai 2024. Khoản 3 liệt kê chín chủ thể: Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Giao thông vận tải, Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Y tế, Công Thương, Tài nguyên và Môi trường, Tài chính; Chủ tịch UBND cấp tỉnh, Chủ tịch UBND cấp huyện. Danh sách này là đóng, không mở rộng cho Chủ tịch UBND cấp xã hay Thủ trưởng cơ quan chuyên môn cấp huyện. Đáng chú ý, khoản 3 khẳng định người có thẩm quyền "không được ủy quyền" — ràng buộc chặt hơn nhiều thủ tục hành chính khác, nhằm bảo đảm trách nhiệm cá nhân trực tiếp trong tình huống khẩn cấp.

Hình thức quyết định. Khoản 2 đặt nguyên tắc văn bản: quyết định trưng dụng phải thể hiện bằng văn bản, có hiệu lực kể từ thời điểm ban hành. Ngoại lệ hẹp dành cho "trường hợp khẩn cấp không thể ra quyết định bằng văn bản": người có thẩm quyền được quyết định bằng lời nói, có hiệu lực ngay, nhưng phải viết giấy xác nhận tại thời điểm trưng dụng và trao cho người có đất. Chậm nhất 48 giờ, cơ quan của người quyết định phải xác nhận bằng văn bản và gửi cho người có đất trưng dụng. Cơ chế "lời nói — giấy xác nhận — văn bản trong 48 giờ" cân bằng giữa tốc độ xử lý khẩn cấp và bảo vệ quyền của người bị trưng dụng.

Ví dụ thực tiễn. Bão lũ làm sạt lở đê, Chủ tịch UBND cấp huyện trưng dụng bãi đất làm bãi tập kết vật tư cứu hộ. Nếu tình huống cho phép, phải ban hành quyết định văn bản. Nếu nước dâng gấp, người có thẩm quyền hô trưng dụng tại chỗ, viết giấy xác nhận trao ngay cho chủ đất, và trong 48 giờ cơ quan phải gửi văn bản xác nhận. Việc gia hạn (khoản 4) cũng bắt buộc bằng văn bản, gửi trước khi hết thời hạn trưng dụng.

Hai giới hạn cần lưu ý: thẩm quyền gắn với chức danh cụ thể, không chuyển giao; và hình thức văn bản là mặc định, lời nói chỉ là ngoại lệ có điều kiện và thời hạn khắc phục rõ ràng.

4. Nghĩa vụ hoàn trả, bồi thường khi hết trưng dụng

Nghĩa vụ hoàn trả, bồi thường khi hết trưng dụng

Điều 90 Luật Đất đai 2024 quy định trưng dụng đất là biện pháp hành chính tạm thời, không làm chuyển dịch quyền sử dụng đất. Vì vậy, khi hết thời hạn trưng dụng, Nhà nước phải hoàn trả đất cho người có đất bị trưng dụng. Nghĩa vụ này được cụ thể hóa tại khoản 6 Điều 90: người có thẩm quyền trưng dụng có trách nhiệm giao đất cho tổ chức, cá nhân quản lý, sử dụng đúng mục đích, hiệu quả; đồng thời phải hoàn trả đất khi mục đích trưng dụng đã hoàn thành.

Về bồi thường thiệt hại, Điều 90 xác lập nguyên tắc trưng dụng đất gắn với bảo đảm quyền lợi của người có đất và chủ sở hữu tài sản gắn liền với đất. Khoản 4 Điều 90 quy định thời hạn trưng dụng không quá 30 ngày, gia hạn không quá 30 ngày; quyết định gia hạn phải gửi cho người có đất trưng dụng và chủ sở hữu tài sản gắn liền với đất trước khi kết thúc thời hạn. Việc quy định chặt chẽ về thời hạn nhằm hạn chế tối đa thiệt hại phát sinh, tạo căn cứ xác định thời điểm phát sinh nghĩa vụ hoàn trả và bồi thường.

Thực tiễn, khi trưng dụng đất để phòng, chống thiên tai, đất có thể bị san lấp, hư hại hoa màu, công trình phụ trợ. Hết thời hạn, cơ quan trưng dụng phải bàn giao lại đất, phối hợp khắc phục hiện trạng và bồi thường thiệt hại thực tế về đất, tài sản gắn liền với đất theo quy định của pháp luật về bồi thường, hỗ trợ tái định cư. Trường hợp chậm hoàn trả, người có đất có quyền yêu cầu cơ quan có thẩm quyền thực hiện đúng khoản 6 Điều 90 và khiếu nại theo Luật Khiếu nại.

Như vậy, Điều 90 Luật Đất đai 2024 tuy không dành điều khoản riêng về bồi thường nhưng đã thiết lập đầy đủ cơ chế: trưng dụng có thời hạn — hoàn trả đất — bồi thường thiệt hại, bảo đảm cân bằng giữa lợi ích quốc phòng, an ninh, lợi ích công cộng và quyền, lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất.

5. Ví dụ áp dụng: trưng dụng đất làm khu cách ly phòng chống dịch

Ví dụ áp dụng: trưng dụng đất làm khu cách ly phòng chống dịch

Giả sử Ủy ban nhân dân cấp tỉnh ban hành quyết định công bố dịch truyền nhiễm nguy hiểm trên địa bàn, cần thiết lập khu cách ly tập trung. Trường hợp này thuộc "tình trạng khẩn cấp, phòng, chống thiên tai" theo khoản 1 Điều 90 Luật Đất đai 2024, làm phát sinh quyền trưng dụng đất của Nhà nước.

Thẩm quyền: Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh hoặc Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp huyện có quyền quyết định trưng dụng đất (khoản 3 Điều 90). Bộ trưởng Bộ Y tế cũng có thẩm quyền này. Người có thẩm quyền không được ủy quyền.

Hình thức quyết định: Thông thường quyết định phải bằng văn bản, có hiệu lực từ thời điểm ban hành (khoản 2 Điều 90). Nếu dịch bùng phát khẩn cấp, không kịp ra văn bản, người có thẩm quyền được quyết định bằng lời nói, có hiệu lực ngay; phải viết giấy xác nhận trao cho người có đất tại thời điểm trưng dụng. Chậm nhất 48 giờ, cơ quan phải xác nhận bằng văn bản gửi người có đất.

Thời hạn: Không quá 30 ngày kể từ khi quyết định có hiệu lực. Nếu chưa hoàn thành mục đích, được gia hạn không quá 30 ngày; quyết định gia hạn phải bằng văn bản, gửi trước khi hết thời hạn (khoản 4 Điều 90).

Chấp hành: Người có đất và chủ sở hữu tài sản gắn liền với đất phải chấp hành quyết định. Không chấp hành, người quyết định trưng dụng ra quyết định cưỡng chế và tổ chức cưỡng chế, hoặc giao Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, cấp huyện tổ chức cưỡng chế (khoản 5 Điều 90).

Quản lý, sử dụng: Người có thẩm quyền có trách nhiệm giao đất trưng dụng cho tổ chức, cá nhân sử dụng đúng mục đích, hiệu quả — ví dụ giao cho cơ sở y tế vận hành khu cách ly (khoản 6 Điều 90).

6. Ví dụ áp dụng: trưng dụng bãi đất phục vụ phòng chống bão lũ

Ví dụ: Bão mạnh dự báo đổ bộ tỉnh ven biển. Chủ tịch UBND cấp huyện quyết định trưng dụng bãi đất trống ven sông làm bãi tập kết phương tiện, vật tư phòng chống bão lũ.

Căn cứ: Khoản 1 Điều 90 Luật Đất đai 2024 — trưng dụng đất trong trường hợp thật cần thiết để phòng, chống thiên tai. Chủ tịch UBND cấp huyện thuộc thẩm quyền quyết định trưng dụng đất (khoản 3 Điều 90).

Thực hiện: Quyết định trưng dụng phải bằng văn bản, có hiệu lực từ thời điểm ban hành (khoản 2 Điều 90). Nếu tình huống khẩn cấp không kịp ra văn bản, người có thẩm quyền được quyết định bằng lời nói, có hiệu lực ngay, phải viết giấy xác nhận tại thời điểm trưng dụng và trao cho người có đất; chậm nhất 48 giờ, cơ quan phải xác nhận bằng văn bản gửi người có đất (khoản 2 Điều 90).

Thời hạn: Không quá 30 ngày kể từ khi quyết định có hiệu lực; nếu mục đích chưa hoàn thành thì gia hạn không quá 30 ngày, quyết định gia hạn bằng văn bản gửi trước khi hết hạn (khoản 4 Điều 90).

Nghĩa vụ: Người có đất phải chấp hành quyết định. Không chấp hành thì người quyết định ra quyết định cưỡng chế và tổ chức cưỡng chế, hoặc giao Chủ tịch UBND cấp tỉnh, cấp huyện nơi có đất tổ chức cưỡng chế (khoản 5 Điều 90).

Quản lý, sử dụng: Người có thẩm quyền có trách nhiệm giao tổ chức, cá nhân quản lý, sử dụng đất trưng dụng đúng mục đích, hiệu quả (khoản 6 Điều 90). Hết thời hạn, đất được hoàn trả; thiệt hại được bồi thường theo quy định pháp luật.

7. Lưu ý thực tiễn và kết luận

Lưu ý thực tiễn

Thứ nhất, thẩm quyền tại khoản 3 Điều 90 là thẩm quyền cá nhân, không ủy quyền. Thực tiễn thường phát sinh tình huống Bộ trưởng vắng mặt, lãnh đạo đơn vị ký thay quyết định trưng dụng — rủi ro vô hiệu. Cần quy trình nội bộ xác định người ký đúng thẩm quyền, kể cả khi quyết định bằng lời nói.

Thứ hai, cơ chế quyết định bằng lời nói tại khoản 2 đặt gánh nặng chứng cứ lên cơ quan nhà nước. Giấy xác nhận trao ngay tại thời điểm trưng dụng và văn bản xác nhận trong 48 giờ là hai mốc bắt buộc. Ví dụ: trưng dụng bãi đỗ xe làm điểm tập kết cứu hộ bão — nếu thiếu giấy xác nhận tại chỗ, người dân khó khiếu nại, cơ quan khó chứng minh tính hợp pháp khi bồi thường.

Thứ ba, thời hạn tại khoản 4 dễ bị hiểu sai. Thời hạn 30 ngày tính từ ngày quyết định có hiệu lực; riêng chiến tranh, khẩn cấp tính đến không quá 30 ngày kể từ ngày bãi bỏ tình trạng đó. Quyết định gia hạn phải gửi trước khi hết hạn — gửi sau là vi phạm trình tự.

Thứ tư, khoản 5 cho phép cưỡng chế khi người có đất không chấp hành, nhưng điều kiện tiên quyết là quyết định trưng dụng "đã được thực hiện theo đúng quy định". Sai thẩm quyền, thiếu văn bản, quá hạn — cưỡng chế mất căn cứ.

Kết luận

Điều 90 Luật Đất đai 2024 kế thừa mô hình trưng dụng đất của pháp luật trước, đồng thời siết chặt thủ tục (văn bản hóa trong 48 giờ, cấm ủy quyền, mốc gia hạn). Hiệu quả thực thi phụ thuộc ba yếu tố: đúng thẩm quyền, đúng trình tự văn bản, và kiểm soát chặt thời hạn. Vi phạm bất kỳ yếu tố nào đều làm phát sinh tranh chấp bồi thường và rủi ro pháp lý cho cơ quan trưng dụng.

Lưu ý khi áp dụng

Bài viết dựa trên quy định pháp luật hiện hành tại thời điểm cập nhật, bao gồm:

  • Luật Đất đai 2024 (31/2024/QH15) - Điều 90
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến tư vấn pháp lý chính thức. Vụ việc của bạn cần được luật sư đánh giá trên hồ sơ cụ thể. Gửi thông tin vụ việc tại đây hoặc gọi 0987 892 333.
📞 💬 WhatsApp