Điều 65. Tính mới của kiểu dáng công nghiệp 1. Kiểu dáng công nghiệp được coi là có tính mới nếu kiểu dáng công nghiệp đó khác biệt đáng kể với những kiểu dáng công nghiệp đã bị bộc lộ công khai dưới hình thức sử dụng, mô tả bằng văn bản hoặc bất kỳ hình thức nào khác ở trong nước hoặc ở nước ngoài trước ngày nộp đơn hoặc trước ngày ưu tiên nếu đơn đăng ký kiểu dáng công nghiệp được hưởng quyền ưu tiên. 2. Hai kiểu dáng công nghiệp không được coi là khác biệt đáng kể với nhau nếu chỉ khác biệt về những đặc điểm tạo dáng không dễ dàng nhận biết, ghi nhớ và không thể dùng để phân biệt tổng thể hai kiểu dáng công nghiệp đó. 3. Kiểu dáng công nghiệp được coi là chưa bị bộc lộ công khai nếu chỉ có một số người có hạn được biết và có nghĩa vụ giữ bí mật về kiểu dáng công nghiệp đó. 4.132 Kiểu dáng công nghiệp không bị coi là mất tính mới nếu được người có quyền đăng ký quy định tại Điều 86 của Luật này hoặc người có được thông tin về kiểu dáng công nghiệp một cách trực tiếp hoặc gián tiếp từ người đó bộc lộ công khai với điều kiện đơn đăng ký kiểu dáng công nghiệp được nộp trong thời hạn sáu tháng kể từ ngày bộc lộ. 5.133 Quy định tại khoản 4 Điều này cũng áp dụng đối với kiểu dáng công nghiệp được bộc lộ trong đơn đăng ký sở hữu công nghiệp hoặc văn bằng bảo hộ sở hữu công nghiệp do cơ quan quản lý nhà nước về quyền sở hữu công nghiệp công bố trong trường hợp việc công bố không phù hợp với quy định của pháp luật hoặc đơn do người không có quyền đăng ký nộp.
Nguồn: Toàn văn điều luật — Luật Minh Bạch
1. Khái niệm tính mới (khoản 1)
Kiểu dáng công nghiệp có tính mới khi khác biệt đáng kể với kiểu dáng đã bị bộc lộ công khai trước ngày nộp đơn hoặc ngày ưu tiên. Hình thức bộc lộ: sử dụng, mô tả bằng văn bản hoặc bất kỳ hình thức nào khác, ở trong nước hoặc nước ngoài. Đây là tiêu chí so sánh với "tình trạng kỹ thuật" đã biết, không phụ thuộc lãnh thổ.
2. Tiêu chí "khác biệt đáng kể" (khoản 2)
Hai kiểu dáng không được coi là khác biệt đáng kể nếu chỉ khác nhau ở đặc điểm tạo dáng không dễ dàng nhận biết, ghi nhớ và không thể dùng để phân biệt tổng thể. Ví dụ: hai mẫu ghế chỉ khác màu sắc hoặc kích thước vài milimét — không đạt tính mới. Ngược lại, thay đổi kết cấu thân ghế tạo ấn tượng thị giác khác biệt — có tính mới.
3. Bộc lộ hạn chế (khoản 3)
Kiểu dáng chưa bị bộc lộ công khai nếu chỉ một số người có hạn được biết và có nghĩa vụ giữ bí mật. Trao đổi nội bộ dưới ràng buộc bảo mật không làm mất tính mới.
4. Thời hạn ân hạn 06 tháng (khoản 4)
Kiểu dáng không mất tính mới nếu chính người có quyền đăng ký (Điều 86) hoặc người nhận thông tin trực tiếp/gián tiếp từ họ bộc lộ công khai, với điều kiện nộp đơn trong 06 tháng kể từ ngày bộc lộ. Ví dụ: nhà thiết kế trưng bày mẫu tại hội chợ triển lãm — vẫn đăng ký được nếu nộp đơn trong 6 tháng.
5. Bộc lộ do công bố sai hoặc đơn nộp không có quyền (khoản 5)
Quy định khoản 4 áp dụng cả khi kiểu dáng bị bộc lộ trong đơn/văn bằng do cơ quan quản lý công bố không đúng quy định, hoặc đơn do người không có quyền đăng ký nộp. Bảo vệ chủ thể có quyền trước rủi ro mất tính mới do lỗi của bên thứ ba.
1. Khái niệm "tính mới" — khoản 1 Điều 65. Tính mới là sự khác biệt đáng kể của kiểu dáng so với kiểu dáng đã bộc lộ công khai trước ngày nộp đơn hoặc ngày ưu tiên. Ba yếu tố cấu thành: (i) đối tượng so sánh — kiểu dáng đã bộc lộ công khai; (ii) phạm vi — trong nước và nước ngoài; (iii) hình thức bộc lộ — sử dụng, mô tả bằng văn bản hoặc bất kỳ hình thức nào khác. Tiêu chí đánh giá là "khác biệt đáng kể", không phải "khác biệt" đơn thuần.
2. Chuẩn "khác biệt đáng kể" — khoản 2. Hai kiểu dáng không khác biệt đáng kể nếu chỉ khác nhau ở đặc điểm tạo dáng không dễ nhận biết, ghi nhớ và không dùng để phân biệt tổng thể. Đây là phép thử dựa trên ấn tượng thị giác tổng thể của người quan sát có hiểu biết. Ví dụ: hai mẫu ghế chỉ khác nhau độ vát mép đệm vài milimét — không đạt tính mới; nhưng khác biệt kết cấu thân lưng tạo dáng vẻ hoàn toàn khác — có tính mới.
3. Bộc lộ công khai và ngoại lệ bí mật — khoản 3. Kiểu dáng chưa bị bộc lộ nếu chỉ một số người có hạn được biết và có nghĩa vụ giữ bí mật. Ví dụ: xưởng gia công nhận bản vẽ theo thỏa thuận bảo mật — không làm mất tính mới.
4. Thời hạn ân hạn 06 tháng — khoản 4. Kiểu dáng không mất tính mới nếu chính người có quyền đăng ký (Điều 86) hoặc người nhận thông tin trực tiếp/gián tiếp từ người đó bộc lộ, với điều kiện nộp đơn trong 06 tháng kể từ ngày bộc lộ. Ví dụ: tác giả trưng bày mẫu tại hội chợ triển lãm rồi nộp đơn trong 06 tháng — vẫn giữ tính mới.
5. Bộc lộ do lỗi công bố — khoản 5. Ngoại lệ khoản 4 áp dụng cả khi kiểu dáng bị bộc lộ trong đơn/văn bằng do cơ quan quản lý công bố không đúng quy định, hoặc đơn do người không có quyền đăng ký nộp. Quy định bảo vệ chủ thể ngay tình trước rủi ro từ sai sót của cơ quan hoặc hành vi xâm phạm quyền đăng ký.
Thực tiễn áp dụng. Cơ quan xử lý đơn đánh giá tính mới theo khoản 1 Điều 65 bằng cách so sánh tổng thể kiểu dáng với các kiểu dáng đã bộc lộ công khai trước ngày nộp đơn hoặc ngày ưu tiên. Tiêu chí "khác biệt đáng kể" được cụ thể hóa tại khoản 2: chỉ khác biệt về đặc điểm tạo dáng không dễ nhận biết, ghi nhớ, không dùng để phân biệt tổng thể thì không đạt tính mới. Thực tiễn cho thấy nhiều đơn bị từ chối vì khác biệt chỉ nằm ở họa tiết nhỏ, bo góc, tỷ lệ không đáng kể so với kiểu dáng đối chứng.
Ví dụ. Doanh nghiệp nộp đơn cho chai nước có thân chai giống kiểu dáng đã công bố, chỉ đổi màu nhãn và đường vân mờ. Đây là khác biệt không dễ nhận biết, không phân biệt được tổng thể — khó đạt tính mới theo khoản 2 Điều 65. Ngược lại, thay đổi kết cấu thân chai tạo dáng vượt trội rõ rệt có thể được chấp nhận.
Lưu ý cho doanh nghiệp:
Doanh nghiệp nên rà soát tính mới và chiến lược công bố ngay từ giai đoạn thiết kế, trước khi tung sản phẩm ra thị trường.
Kết luận. Điều 65 Luật Sở hữu trí tuệ xác lập ba trụ cột của tính mới kiểu dáng công nghiệp: tiêu chí "khác biệt đáng kể" so với kiểu dáng đã bộc lộ công khai (khoản 1); phép loại trừ các khác biệt không dễ nhận biết, không dùng để phân biệt tổng thể (khoản 2); và cơ chế khoan hồng sáu tháng cho bộc lộ của chính chủ thể có quyền đăng ký (khoản 4, khoản 5). Ba trụ cột này gắn kết chặt: tiêu chí đánh giá tại khoản 1 chỉ có ý nghĩa khi được cụ thể hóa bằng góc nhìn "người quan sát có hiểu biết" theo khoản 2, còn khoản 4 - 5 bảo đảm quyền lợi không bị triệt tiêu bởi chính hành vi công bố hợp pháp hoặc bất hợp pháp của bên thứ ba.
Thực tiễn cho thấy hai điểm cần lưu ý. Thứ nhất, việc xác định "khác biệt đáng kể" phụ thuộc nặng vào tập hợp kiểu dáng đối chứng được bộc lộ trước ngày nộp đơn hoặc ngày ưu tiên; một chi tiết tạo dáng dù mới nhưng nằm ngoài khả năng ghi nhớ của người tiêu dùng có hiểu biết sẽ bị loại theo khoản 2. Thứ hai, thời hạn sáu tháng tại khoản 4 là thời hạn chấm dứt quyền, không gia hạn được; chủ thể bỏ lỡ mốc này đánh mất tính mới dù kiểu dáng hoàn toàn do mình tạo ra. Khoản 5 mở rộng bảo vệ cho trường hợp công bố trái pháp luật hoặc đơn do người không có quyền đăng ký nộp - đây là quy định tiến bộ, khắc phục hệ quả của lỗi không thuộc về chủ thể có quyền.
Kiến nghị. Một, cơ quan quản lý cần hướng dẫn thống nhất tiêu chí "người quan sát có hiểu biết" và cách xác định "tổng thể" kiểu dáng để bảo đảm áp dụng khoản 2 minh bạch, tránh đánh giá tùy nghi. Hai, chủ thể có quyền đăng ký nên chủ động ghi nhận mốc bộc lộ đầu tiên và nộp đơn trong thời hạn sáu tháng theo khoản 4; đồng thời lưu giữ chứng cứ về nghĩa vụ bảo mật theo khoản 3 khi kiểu dáng mới chỉ được chia sẻ trong phạm vi hạn chế. Ba, khi phát hiện công bố trái pháp luật hoặc đơn do người không có quyền nộp, cần viện dẫn ngay khoản 5 để bảo toàn tính mới, kết hợp khiếu nại theo quy định tố tụng sở hữu công nghiệp.
Bài viết dựa trên quy định pháp luật hiện hành tại thời điểm cập nhật, bao gồm: