Điều 35. Quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động của người lao động 1. Người lao động có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động nhưng phải báo trước cho người sử dụng lao động như sau: a) Ít nhất 45 ngày nếu làm việc theo hợp đồng lao động không xác định thời hạn; b) Ít nhất 30 ngày nếu làm việc theo hợp đồng lao động xác định thời hạn có thời hạn từ 12 tháng đến 36 tháng; c) Ít nhất 03 ngày làm việc nếu làm việc theo hợp đồng lao động xác định thời hạn có thời hạn dưới 12 tháng; d) Đối với một số ngành, nghề, công việc đặc thù thì thời hạn báo trước được thực hiện theo quy định của Chính phủ. 2. Người lao động có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động không cần báo trước trong trường hợp sau đây: a) Không được bố trí theo đúng công việc, địa điểm làm việc hoặc không được bảo đảm điều kiện làm việc theo thỏa thuận, trừ trường hợp quy định tại Điều 29 của Bộ luật này; b) Không được trả đủ lương hoặc trả lương không đúng thời hạn, trừ trường hợp quy định tại khoản 4 Điều 97 của Bộ luật này; c) Bị người sử dụng lao động ngược đãi, đánh đập hoặc có lời nói, hành vi nhục mạ, hành vi làm ảnh hưởng đến sức khỏe, nhân phẩm, danh dự; bị cưỡng bức lao động; d) Bị quấy rối tình dục tại nơi làm việc; đ) Lao động nữ mang thai phải nghỉ việc theo quy định tại khoản 1 Điều 138 của Bộ luật này; e) Đủ tuổi nghỉ hưu theo quy định tại Điều 169 của Bộ luật này, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác; g) Người sử dụng lao động cung cấp thông tin không trung thực theo quy định tại
Nguồn: Toàn văn điều luật — Luật Minh Bạch
Khái quát Điều 35 Bộ luật Lao động 2019
Điều 35 Bộ luật Lao động 2019 ghi nhận quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động của người lao động, xây dựng trên nguyên tắc tự do lao động nhưng gắn với nghĩa vụ báo trước nhằm bảo vệ hoạt động sản xuất, kinh doanh của người sử dụng lao động. Điều luật chia thành hai nhóm: chấm dứt có báo trước (khoản 1) và chấm dứt không cần báo trước (khoản 2).
Khoản 1 quy định thời hạn báo trước theo loại hợp đồng: ít nhất 45 ngày với hợp đồng không xác định thời hạn; ít nhất 30 ngày với hợp đồng xác định thời hạn từ 12 đến 36 tháng; ít nhất 03 ngày làm việc với hợp đồng xác định thời hạn dưới 12 tháng. Điểm d khoản 1 dẫn chiếu quy định của Chính phủ cho một số ngành, nghề, công việc đặc thù. Thời hạn báo trước tỷ lệ thuận với mức độ ổn định của quan hệ lao động: hợp đồng càng dài hạn, người sử dụng lao động càng cần nhiều thời gian bố trí nhân sự thay thế.
Khoản 2 mở rộng quyền chấm dứt tức thời, không cần báo trước, khi người sử dụng lao động vi phạm nghĩa vụ cơ bản: không bố trí đúng công việc, địa điểm hoặc điều kiện làm việc theo thỏa thuận (điểm a); không trả đủ lương hoặc trả không đúng thời hạn (điểm b); ngược đãi, đánh đập, nhục mạ, cưỡng bức lao động (điểm c); quấy rối tình dục tại nơi làm việc (điểm d); lao động nữ mang thai phải nghỉ việc theo khoản 1 Điều 138 (điểm đ); đủ tuổi nghỉ hưu theo Điều 169 (điểm e); cung cấp thông tin không trung thực theo khoản 1 Điều 16 làm ảnh hưởng đến việc thực hiện hợp đồng (điểm g).
Ví dụ thực tiễn: người lao động ký hợp đồng không xác định thời hạn, bị chậm lương ba tháng liên tục, có quyền nghỉ việc ngay theo điểm b khoản 2 mà không phải báo trước 45 ngày. Ngược lại, người lao động cùng loại hợp đồng muốn chuyển sang doanh nghiệp khác vì lý do cá nhân vẫn phải báo trước đủ 45 ngày.
Việc phân định rõ hai nhóm trường hợp tạo cơ chế cân bằng: bảo đảm quyền tự do việc làm của người lao động, đồng thời ràng buộc trách nhiệm khi đơn phương chấm dứt trái quy định tại Điều 40 Bộ luật này.
Kết cấu và nội dung cơ bản. Điều 35 Bộ luật Lao động 2019 quy định hai nhóm quyền của người lao động: đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động có báo trước (khoản 1) và không cần báo trước (khoản 2).
Nhóm có báo trước (khoản 1). Thời hạn báo trước phụ thuộc loại hợp đồng: ít nhất 45 ngày với hợp đồng không xác định thời hạn; ít nhất 30 ngày với hợp đồng xác định thời hạn từ 12 đến 36 tháng; ít nhất 03 ngày làm việc với hợp đồng xác định thời hạn dưới 12 tháng. Điểm d khoản 1 giao Chính phủ quy định thời hạn riêng cho một số ngành, nghề, công việc đặc thù. Đáng chú ý, người lao động không phải nêu lý do khi chấm dứt theo khoản 1 — đây là điểm mở rộng so với Bộ luật 2012 (khi đó buộc viện dẫn các căn cứ tại khoản 1 Điều 37).
Nhóm không cần báo trước (khoản 2). Gồm bảy trường hợp: không được bố trí đúng công việc, địa điểm hoặc điều kiện làm việc theo thỏa thuận (trừ trường hợp Điều 29); không được trả đủ lương hoặc trả không đúng hạn (trừ khoản 4 Điều 97); bị ngược đãi, đánh đập, nhục mạ, cưỡng bức lao động; bị quấy rối tình dục tại nơi làm việc; lao động nữ mang thai phải nghỉ việc theo khoản 1 Điều 138; đủ tuổi nghỉ hưu theo Điều 169 (trừ khi có thỏa thuận khác); người sử dụng lao động cung cấp thông tin không trung thực theo khoản 1 Điều 16 làm ảnh hưởng đến việc thực hiện hợp đồng.
Ví dụ thực tiễn. Anh A ký hợp đồng không xác định thời hạn, muốn nghỉ việc để chuyển công tác. Anh A chỉ cần gửi thông báo trước ít nhất 45 ngày, không phải chứng minh lý do. Ngược lại, chị B bị chậm lương ba tháng không có căn cứ theo khoản 4 Điều 97 thì có quyền nghỉ ngay, không cần báo trước, theo điểm b khoản 2 Điều 35.
Hệ quả pháp lý liên quan. Chấm dứt đúng Điều 35 thuộc trường hợp hợp pháp, người lao động được hưởng trợ cấp thôi việc theo Điều 46 và thanh toán đầy đủ theo Điều 48. Chấm dứt trái quy định (không đủ thời hạn báo trước, không thuộc khoản 2) dẫn đến nghĩa vụ bồi thường theo Điều 40.
Khái niệm đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động. Đây là việc một bên (người lao động) tự mình chấm dứt quan hệ lao động theo ý chí đơn phương, không cần sự đồng ý của người sử dụng lao động, trên cơ sở pháp luật cho phép. Điều 35 Bộ luật Lao động 2019 ghi nhận quyền này của người lao động, đồng thời đặt ra nghĩa vụ báo trước và các trường hợp được miễn báo trước.
Quyền kèm nghĩa vụ báo trước (khoản 1). Người lao động có quyền chấm dứt nhưng phải tuân thủ thời hạn báo trước tùy loại hợp đồng: ít nhất 45 ngày với hợp đồng không xác định thời hạn; ít nhất 30 ngày với hợp đồng xác định thời hạn từ 12 đến 36 tháng; ít nhất 03 ngày làm việc với hợp đồng xác định thời hạn dưới 12 tháng; ngành nghề đặc thù theo quy định của Chính phủ (điểm d khoản 1). Nghĩa vụ này bảo đảm người sử dụng lao động có thời gian bố trí nhân sự, bàn giao công việc. Ví dụ: nhân viên ký hợp đồng không xác định thời hạn muốn nghỉ phải gửi thông báo trước ít nhất 45 ngày; nếu chỉ báo trước 20 ngày thì vi phạm nghĩa vụ báo trước.
Quyền chấm dứt không cần báo trước (khoản 2). Pháp luật cho phép chấm dứt ngay, không báo trước khi người sử dụng lao động vi phạm nghiêm trọng: không bố trí đúng công việc, địa điểm hoặc điều kiện làm việc theo thỏa thuận (điểm a); không trả đủ lương hoặc trả không đúng thời hạn (điểm b); ngược đãi, đánh đập, nhục mạ, cưỡng bức lao động (điểm c); quấy rối tình dục tại nơi làm việc (điểm d); lao động nữ mang thai phải nghỉ việc theo khoản 1 Điều 138 (điểm đ); đủ tuổi nghỉ hưu theo Điều 169 (điểm e); cung cấp thông tin không trung thực theo khoản 1 Điều 16 làm ảnh hưởng đến việc thực hiện hợp đồng (điểm g). Đây là các biện pháp bảo vệ người lao động trước hành vi vi phạm của người sử dụng lao động.
Hệ quả pháp lý. Chấm dứt đúng Điều 35 là chấm dứt hợp pháp, người lao động được hưởng trợ cấp thôi việc theo Điều 46 và thanh toán các quyền lợi theo Điều 48. Ngược lại, chấm dứt trái quy định (không đủ căn cứ khoản 2, không báo trước đủ thời hạn khoản 1) là chấm dứt trái pháp luật, phát sinh nghĩa vụ bồi thường theo Điều 40. Ví dụ: người lao động tự nghỉ ngang vì bất đồng cá nhân, không thuộc các trường hợp khoản 2, phải bồi thường nửa tháng tiền lương và hoàn trả chi phí đào tạo (nếu có).
Liên hệ Điều 16 (Nghĩa vụ cung cấp thông tin). Điểm g khoản 2 Điều 35 dẫn chiếu khoản 1 Điều 16. Người sử dụng lao động cung cấp thông tin không trung thực về công việc, địa điểm, điều kiện, thời hạn hợp đồng, tiền lương… làm ảnh hưởng đến việc thực hiện hợp đồng thì người lao động được chấm dứt không cần báo trước. Ví dụ: tuyển dụng cam kết làm việc tại Hà Nội nhưng thực tế điều chuyển vào chi nhánh miền Nam ngay sau khi ký — người lao động có căn cứ chấm dứt ngay.
Liên hệ Điều 29 (Chuyển người lao động làm công việc khác). Điểm a khoản 2 Điều 35 loại trừ trường hợp Điều 29. Khi người sử dụng lao động tạm thời chuyển người lao động làm công việc khác theo đúng trình tự Điều 29 (có văn bản, thời hạn tối đa 60 ngày cộng dồn, báo trước 03 ngày làm việc), người lao động không được viện lý do "không đúng công việc" để chấm dứt không báo trước.
Liên hệ khoản 4 Điều 97 (Trả lương). Điểm b khoản 2 Điều 35 loại trừ trường hợp chậm lương do sự cố khách quan (thiên tai, hỏa hoạn, địch họa, dịch bệnh, di dời địa điểm theo yêu cầu cơ quan nhà nước) mà người sử dụng lao động đã tìm mọi biện pháp khắc phục nhưng không thể trả đúng hạn, và phải trả chậm không quá 30 ngày. Ngoài các trường hợp này, trả lương không đúng hạn là căn cứ chấm dứt không báo trước.
Liên hệ khoản 1 Điều 138 (Lao động nữ mang thai). Điểm đ khoản 2 Điều 35 dẫn chiếu khoản 1 Điều 138: lao động nữ mang thai có xác nhận của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh có thẩm quyền về việc tiếp tục làm việc sẽ ảnh hưởng xấu đến thai nhi thì có quyền chấm dứt không báo trước.
Liên hệ Điều 169 (Tuổi nghỉ hưu). Điểm e khoản 2 Điều 35 cho phép người lao động đủ tuổi nghỉ hưu chấm dứt không báo trước, trừ khi các bên có thỏa thuận khác (ví dụ thỏa thuận kéo dài thời hạn hợp đồng sau tuổi nghỉ hưu).
Liên hệ Điều 40 (Nghĩa vụ khi đơn phương chấm dứt trái pháp luật). Chấm dứt không đúng căn cứ hoặc không đủ thời hạn báo trước theo Điều 35 bị coi là trái pháp luật, kéo theo hệ quả tại Điều 40: không được trợ cấp thôi việc, phải bồi thường nửa tháng tiền lương và một khoản tương ứng tiền lương những ngày không báo trước, hoàn trả chi phí đào tạo (nếu có).
Liên hệ Điều 41 (Nghĩa vụ của người sử dụng lao động). Khi người lao động chấm dứt hợp pháp theo Điều 35, người sử dụng lao động phải thanh toán đầy đủ các khoản tiền liên quan trong thời hạn 14 ngày làm việc, hoàn thành thủ tục xác nhận thời gian đóng bảo hiểm xã hội và trả lại giấy tờ.
Thực tiễn áp dụng và lưu ý
Trên thực tế, tranh chấp về đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động (HĐLĐ) chủ yếu xoay quanh hai vấn đề: thời hạn báo trước và căn cứ chấm dứt không cần báo trước. Với khoản 1 Điều 35, người lao động (NLĐ) phải tuân thủ thời hạn 45 ngày (HĐLĐ không xác định thời hạn), 30 ngày (HĐLĐ xác định thời hạn từ 12 đến 36 tháng) hoặc 03 ngày làm việc (HĐLĐ dưới 12 tháng). Chẳng hạn, một nhân viên ký HĐLĐ 24 tháng nhưng chỉ báo trước 10 ngày rồi nghỉ việc sẽ bị coi là vi phạm nghĩa vụ báo trước, có thể phải bồi thường theo Điều 40 Bộ luật Lao động 2019. Ngược lại, khoảng cách giữa "ngày" và "ngày làm việc" cũng là điểm dễ nhầm lẫn: thời hạn 45 ngày, 30 ngày tính theo ngày dương lịch, còn 03 ngày tại điểm c khoản 1 tính theo ngày làm việc, không bao gồm ngày nghỉ hằng tuần và ngày lễ.
Điểm đáng lưu ý thứ hai là khoản 2 Điều 35 – các trường hợp NLĐ được nghỉ ngay không cần báo trước. Thực tiễn cho thấy nhiều NLĐ viện dẫn điểm b (không được trả đủ lương hoặc trả không đúng hạn) để rời đi, nhưng cần loại trừ trường hợp chậm lương do sự cố khách quan theo khoản 4 Điều 97. Tương tự, khi cáo buộc điểm c (bị ngược đãi, nhục mạ) hoặc điểm d (quấy rối tình dục), NLĐ có nghĩa vụ chứng minh theo Điều 5 Bộ luật Tố tụng dân sự; nếu không chứng minh được, việc nghỉ ngay có thể bị xác định là chấm dứt trái pháp luật và phải bồi thường nửa tháng tiền lương theo Điều 41.
Một số ngành nghề đặc thù (hàng hải, hàng không, nghệ thuật…) áp dụng thời hạn báo trước riêng theo điểm d khoản 1 và Nghị định của Chính phủ, nên cần tra cứu văn bản chuyên ngành trước khi xác định nghĩa vụ. Về hình thức, pháp luật không bắt buộc văn bản, nhưng NLĐ nên thông báo bằng văn bản, gửi bảo đảm hoặc email có xác nhận để làm bằng chứng về thời điểm báo trước và lý do chấm dứt, tránh rủi ro khi người sử dụng lao động phủ nhận đã nhận thông báo.
Bài viết dựa trên quy định pháp luật hiện hành tại thời điểm cập nhật, bao gồm: