Điều 651 BLDS 2015: Người thừa kế theo pháp luật | Công ty Luật Minh Bạch

Điều 651 BLDS 2015: Người thừa kế theo pháp luật

Thừa kế & di chúc · Công ty Luật Minh Bạch · Cập nhật 2026/11

Điều 651. Người thừa kế theo pháp luật 1. Những người thừa kế theo pháp luật được quy định theo thứ tự sau đây: a) Hàng thừa kế thứ nhất gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết; b) Hàng thừa kế thứ hai gồm: ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh ruột, chị ruột, em ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại; c) Hàng thừa kế thứ ba gồm: cụ nội, cụ ngoại của người chết; bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột; chắt ruột của người chết mà người chết là cụ nội, cụ ngoại. 2. Những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau. 3. Những người ở hàng thừa kế sau chỉ được hưởng thừa kế, nếu không còn ai ở hàng thừa kế trước do đã chết, không có quyền hưởng di sản, bị truất quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản.

Nguồn: Toàn văn điều luật — Luật Minh Bạch

1. Nội dung Điều 651 BLDS 2015

Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015 quy định ba nội dung cốt lõi về người thừa kế theo pháp luật.

Thứ nhất, xác định người thừa kế theo ba hàng thừa kế (khoản 1). Hàng thứ nhất gồm vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết. Hàng thứ hai gồm ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh ruột, chị ruột, em ruột; cháu ruột khi người chết là ông bà nội ngoại. Hàng thứ ba gồm cụ nội, cụ ngoại; bác, chú, cậu, cô, dì ruột; cháu ruột khi người chết là bác, chú, cậu, cô, dì; chắt ruột khi người chết là cụ nội, cụ ngoại. Cách phân bậc dựa trên quan hệ huyết thống và hôn nhân gần gũi, phản ánh mức độ gắn kết và trách nhiệm nuôi dưỡng trong gia đình.

Thứ hai, nguyên tắc chia đều trong cùng hàng (khoản 2). Những người thừa kế cùng hàng hưởng phần di sản bằng nhau, không phân biệt nam nữ, con đẻ hay con nuôi, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc người thừa kế từ chối, bị truất quyền.

Thứ ba, nguyên tắc thứ tự ưu tiên giữa các hàng (khoản 3). Người ở hàng sau chỉ được hưởng khi không còn ai ở hàng trước do đã chết, không có quyền hưởng, bị truất quyền hoặc từ chối nhận di sản. Quy định này bảo đảm di sản ưu tiên lưu chuyển cho những người gần gũi nhất với người chết.

Ví dụ thực tiễn: Ông A chết không để lại di chúc, có vợ B, hai con đẻ C, D và mẹ đẻ E. Theo khoản 1 Điều 651, B, C, D, E đều thuộc hàng thừa kế thứ nhất. Theo khoản 2, di sản chia bốn phần bằng nhau. Nếu C chết trước A và có con F, F có thể hưởng phần của C thông qua thừa kế thế vị theo Điều 652. Nếu toàn bộ hàng thứ nhất đều từ chối nhận di sản, di sản mới chuyển sang hàng thứ hai theo khoản 3.

Điều 651 chỉ áp dụng khi thừa kế theo pháp luật phát sinh theo Điều 650 (không có di chúc, di chúc không hợp pháp, phần di sản không định đoạt trong di chúc, hoặc người thừa kế theo di chúc chết trước, từ chối, bị truất quyền).

2. Hàng thừa kế thứ nhất gồm những ai

Căn cứ pháp lý: khoản 1 điểm a Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015 (91/2015/QH13).

Theo điểm a khoản 1 Điều 651, hàng thừa kế thứ nhất gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết.

Đây là những người có quan hệ hôn nhân và huyết thống (hoặc nuôi dưỡng hợp pháp) gần gũi nhất với người để lại di sản. Cần lưu ý:

  • Vợ, chồng: chỉ xác lập khi hôn nhân hợp pháp (đăng ký kết hôn). Người sống chung như vợ chồng không đăng ký không thuộc hàng thừa kế thứ nhất theo Điều 651.
  • Cha nuôi, mẹ nuôi, con nuôi: quan hệ nuôi dưỡng phải hợp pháp theo pháp luật về nuôi con nuôi. Con nuôi có quyền thừa kế di sản của cha mẹ nuôi và ngược lại.
  • Con đẻ: bao gồm con trong giá thú, con ngoài giá thú đã được xác định cha, mẹ; con sinh ra bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản cũng được xác định theo pháp luật về hôn nhân và gia đình.

Hệ quả pháp lý: theo khoản 2 Điều 651, những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau. Theo khoản 3, người ở hàng thứ hai, thứ ba chỉ được hưởng khi không còn ai ở hàng trước do đã chết, không có quyền hưởng, bị truất quyền hoặc từ chối nhận di sản.

Ví dụ: Ông A chết không để lại di chúc, có vợ B, cha mẹ đẻ còn sống, hai con đẻ C và D. Di sản chia đều cho B, cha đẻ, mẹ đẻ, C, D — mỗi người một phần bằng nhau. Nếu C chết trước A và C có con E, E có thể hưởng phần của C theo chế định thừa kế thế vị (Điều 652).

Việc xác định đúng hàng thừa kế thứ nhất là bước đầu tiên khi chia di sản theo pháp luật (Điều 650), tránh tranh chấp và bảo đảm quyền lợi của những người gần gũi nhất với người chết.

3. Hàng thừa kế thứ hai gồm những ai

Hàng thừa kế thứ hai theo điểm b khoản 1 Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015 (91/2015/QH13) gồm:

  • Ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại của người chết;
  • Anh ruột, chị ruột, em ruột của người chết;
  • Cháu ruột của người chết, trong trường hợp người chết là ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại của cháu đó.

Cần phân biệt hai nhóm cháu: cháu là con của anh, chị, em ruột người chết thuộc hàng thừa kế thứ ba (điểm c khoản 1 Điều 651); chỉ khi người chết là ông bà nội, ngoại thì cháu mới thuộc hàng thứ hai. Quan hệ nuôi dưỡng không làm phát sinh tư cách hàng thứ hai — Điều 651 chỉ liệt kê cha nuôi, mẹ nuôi, con nuôi ở hàng thứ nhất; ông bà nuôi, anh chị em nuôi không thuộc diện thừa kế theo pháp luật.

Nguyên tắc hưởng: những người cùng hàng hưởng phần di sản bằng nhau (khoản 2 Điều 651). Hàng thứ hai chỉ được hưởng khi không còn ai ở hàng thứ nhất do đã chết, không có quyền hưởng di sản, bị truất quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản (khoản 3 Điều 651). Điều kiện phát sinh thừa kế theo pháp luật xác định theo Điều 650.

Ví dụ: Ông A chết, không để lại di chúc. Vợ và cha mẹ đẻ của A đều đã chết; A không có con. Di sản của A do ông bà nội, ông bà ngoại (nếu còn sống) và anh ruột, chị ruột, em ruột của A hưởng, chia đều. Nếu A có con đẻ còn sống thì con thuộc hàng thứ nhất, những người thuộc hàng thứ hai không được hưởng.

Trường hợp con của người để lại di sản chết trước hoặc cùng thời điểm với người để lại di sản thì cháu được hưởng phần di sản mà cha mẹ cháu được hưởng nếu còn sống — đây là thừa kế thế vị theo Điều 652, không phải thừa kế theo hàng. Cần phân biệt rõ: cháu hưởng theo thế vị đứng vào vị trí cha mẹ cháu ở hàng thứ nhất, khác với cháu hưởng với tư cách hàng thứ hai khi người chết là ông bà.

4. Hàng thừa kế thứ ba gồm những ai

Căn cứ pháp lý: khoản 1 điểm c Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015 (91/2015/QH13).

Theo điểm c khoản 1 Điều 651 BLDS 2015, hàng thừa kế thứ ba gồm bốn nhóm:

  • Cụ nội, cụ ngoại của người chết (tức cha, mẹ của ông bà nội, ông bà ngoại người chết).
  • Bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột của người chết (anh, chị, em ruột của cha mẹ người chết).
  • Cháu ruột của người chết, trong trường hợp người chết là bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột của cháu.
  • Chắt ruột của người chết, trong trường hợp người chết là cụ nội, cụ ngoại của chắt.

Quan hệ huyết thống trực hệ và bàng hệ trong phạm vi ba đời là cơ sở xác định các nhóm này. Con nuôi không thuộc hàng thừa kế thứ ba của cha mẹ nuôi, vì Điều 651 chỉ liệt kê quan hệ ruột thịt ở hàng này.

Điều kiện hưởng: khoản 3 Điều 651 quy định người ở hàng thứ ba chỉ được hưởng khi không còn ai ở hàng thứ nhất và hàng thứ hai do đã chết, không có quyền hưởng di sản, bị truất quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản. Khi đó, những người cùng hàng hưởng phần di sản bằng nhau (khoản 2 Điều 651).

Ví dụ: Ông A chết, không có vợ, con, cha mẹ; ông bà nội ngoại đều đã chết; không có anh chị em ruột. Di sản của A chuyển xuống hàng thứ ba. Cụ nội của A còn sống được hưởng; nếu cụ đã chết, các bác, chú, cô, dì ruột của A (anh chị em ruột của cha mẹ A) được hưởng.

Lưu ý thừa kế thế vị: Điều 652 BLDS 2015 chỉ áp dụng cho con của người chết được hưởng phần mà cha mẹ đáng lẽ được hưởng, và cháu ruột hưởng phần mà cha mẹ là con của người chết đáng lẽ được hưởng. Thừa kế thế vị không mở rộng sang hàng thứ ba; việc cháu, chắt thuộc hàng thứ ba tại điểm c khoản 1 Điều 651 là quan hệ thừa kế trực tiếp, không phải thế vị.

Trình tự hàng thừa kế theo Điều 651 chỉ phát sinh khi thừa kế theo pháp luật, tức thuộc các trường hợp tại Điều 650 BLDS 2015 (không có di chúc, di chúc không hợp pháp, không định đoạt toàn bộ di sản, người thừa kế theo di chúc chết trước hoặc từ chối nhận…).

5. Nguyên tắc chia di sản theo hàng thừa kế

Nguyên tắc chia di sản theo hàng thừa kế

Điều 651 BLDS 2015 xác lập ba hàng thừa kế theo pháp luật và hai nguyên tắc chia di sản: ưu tiên theo thứ tự hàng và chia đều trong cùng hàng.

Thứ nhất, nguyên tắc ưu tiên theo hàng. Khoản 3 Điều 651 quy định người ở hàng sau chỉ được hưởng di sản nếu không còn ai ở hàng trước do đã chết, không có quyền hưởng di sản, bị truất quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản. Hàng thừa kế thứ nhất gồm vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi; hàng thứ hai gồm ông bà nội ngoại, anh chị em ruột, cháu ruột; hàng thứ ba gồm cụ nội ngoại, bác chú cậu cô dì ruột, cháu và chắt ruột. Có người ở hàng trước còn đủ điều kiện hưởng thì hàng sau không được chia.

Thứ hai, nguyên tắc chia đều trong cùng hàng. Khoản 2 Điều 651: những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau. Di sản chia theo kỷ phần, không phụ thuộc giới tính, tuổi tác hay mức độ quan hệ.

Ví dụ thực tiễn. Ông A chết không để lại di chúc, di sản 900 triệu đồng. Hàng thừa kế thứ nhất còn vợ và hai con đẻ (cha mẹ đã chết). Mỗi người hưởng 300 triệu đồng. Nếu một người con chết trước ông A, con của người con đó được thừa kế thế vị theo Điều 652 và hưởng phần mà cha mẹ mình được hưởng. Nếu toàn bộ hàng thứ nhất đều chết, không có quyền, bị truất hoặc từ chối nhận, di sản mới chuyển xuống hàng thứ hai.

Việc xác định đúng hàng thừa kế và tình trạng của từng người trong hàng là căn cứ bắt buộc để chia di sản theo pháp luật theo Điều 650 và Điều 651 BLDS 2015.

6. Lưu ý về quan hệ huyết thống và nuôi dưỡng

Quan hệ huyết thống xác lập theo cha đẻ, mẹ đẻ, con đẻ. Điều 651 BLDS 2015 liệt kê cha đẻ, mẹ đẻ, con đẻ vào hàng thừa kế thứ nhất. Quan hệ này phát sinh tự nhiên, không phụ thuộc việc đăng ký khai sinh hay giấy tờ hành chính. Tuy nhiên, khi có tranh chấp về xác định cha, mẹ, con thì phải có căn cứ chứng minh theo pháp luật về hôn nhân và gia đình; tòa án xác định trên cơ sở chứng cứ, kể cả kết quả giám định gen khi cần thiết.

Quan hệ nuôi dưỡng xác lập theo thủ tục pháp lý. Cha nuôi, mẹ nuôi, con nuôi thuộc hàng thừa kế thứ nhất. Điều kiện bắt buộc: quan hệ nuôi con nuôi phải được xác lập hợp pháp theo Luật Nuôi con nuôi, có đăng ký tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Việc nuôi dưỡng trên thực tế mà không đăng ký không làm phát sinh quyền thừa kế theo pháp luật. Con nuôi được hưởng di sản của cha nuôi, mẹ nuôi và ngược lại; đồng thời vẫn có quyền thừa kế theo quan hệ huyết thống với gia đình gốc, trừ khi pháp luật về nuôi con nuôi có quy định khác.

Ví dụ thực tiễn. Ông A chết, không để lại di chúc. Ông có vợ B, con đẻ C và nhận D làm con nuôi hợp pháp. Theo Điều 651, B, C, D đều thuộc hàng thừa kế thứ nhất và được hưởng phần di sản bằng nhau (khoản 2). Ngược lại, nếu D chỉ được ông A nuôi dưỡng, chăm sóc mà không đăng ký con nuôi, D không phải người thừa kế theo pháp luật của ông A.

Lưu ý về thừa kế thế vị. Điều 652 BLDS 2015 cho phép con của người thừa kế chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người để lại di sản được hưởng phần di sản mà cha, mẹ mình được hưởng. Quy định này áp dụng cả với con nuôi hợp pháp, bảo đảm quyền lợi của cháu trong quan hệ nuôi dưỡng đã được pháp luật công nhận.

Việc phân định rõ quan hệ huyết thống và quan hệ nuôi dưỡng có ý nghĩa quyết định khi xác định diện và kỷ phần người thừa kế theo Điều 650 và Điều 651 BLDS 2015.

Lưu ý khi áp dụng

Bài viết dựa trên quy định pháp luật hiện hành tại thời điểm cập nhật, bao gồm:

  • Bộ luật Dân sự 2015 (91/2015/QH13) - Điều 651 về người thừa kế theo pháp luật
  • Bộ luật Dân sự 2015 (91/2015/QH13) - Điều 650 về những trường hợp thừa kế theo pháp luật
  • Bộ luật Dân sự 2015 (91/2015/QH13) - Điều 652 về thừa kế thế vị
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến tư vấn pháp lý chính thức. Vụ việc của bạn cần được luật sư đánh giá trên hồ sơ cụ thể. Gửi thông tin vụ việc tại đây hoặc gọi 0987 892 333.
📞 💬 WhatsApp