Bình luận Điều 34 Bộ luật Lao động 2019: Các trường hợp chấm dứt hợp đồng lao động | Công ty Luật Minh Bạch

Bình luận Điều 34 Bộ luật Lao động 2019: Các trường hợp chấm dứt hợp đồng lao động

Lao động · Công ty Luật Minh Bạch · Cập nhật 2026/11

Điều 34. Các trường hợp chấm dứt hợp đồng lao động 1. Hết hạn hợp đồng lao động, trừ trường hợp quy định tại khoản 4 Điều 177 của Bộ luật này. 2. Đã hoàn thành công việc theo hợp đồng lao động. 3. Hai bên thỏa thuận chấm dứt hợp đồng lao động. 4. Người lao động bị kết án phạt tù nhưng không được hưởng án treo hoặc không thuộc trường hợp được trả tự do theo quy định tại khoản 5 Điều 328 của Bộ luật Tố tụng hình sự, tử hình hoặc bị cấm làm công việc ghi trong hợp đồng lao động theo bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật. 5. Người lao động là người nước ngoài làm việc tại Việt Nam bị trục xuất theo bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật, quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền. 6. Người lao động chết; bị Tòa án tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự, mất tích hoặc đã chết. 7. Người sử dụng lao động là cá nhân chết; bị Tòa án tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự, mất tích hoặc đã chết. Người sử dụng lao động không phải là cá nhân chấm dứt hoạt động hoặc bị cơ quan chuyên môn về đăng ký kinh doanh thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh ra thông báo không có người đại diện theo pháp luật, người được ủy quyền thực hiện quyền và nghĩa vụ của người đại diện theo pháp luật. 8. Người lao động bị xử lý kỷ luật sa thải. 9. Người lao động đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động theo quy định tại Điều 35 của Bộ luật này. 10. Người sử dụng lao động đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động theo quy định tại Điều 36 của Bộ luật này. 11. Người sử dụng lao động cho người l

Nguồn: Toàn văn điều luật — Luật Minh Bạch

1. Khái quát Điều 34 Bộ luật Lao động 2019

Khái quát Điều 34 Bộ luật Lao động 2019

Điều 34 Bộ luật Lao động 2019 quy định 13 trường hợp chấm dứt hợp đồng lao động. Điều luật đóng vai trò trung tâm chương III, xác lập căn cứ pháp lý duy nhất để quan hệ lao động chấm dứt hợp pháp. Ngoài các trường hợp này, việc chấm dứt không có căn cứ đều bị coi là trái pháp luật, kéo theo hậu quả bồi thường theo Điều 41.

Có thể phân nhóm 13 trường hợp theo nguồn gốc phát sinh:

  • Do sự kiện khách quan, tự nhiên: hết hạn hợp đồng (khoản 1), hoàn thành công việc (khoản 2), người lao động chết hoặc bị tuyên mất năng lực hành vi dân sự, mất tích, đã chết (khoản 6), người sử dụng lao động là cá nhân chết hoặc pháp nhân chấm dứt hoạt động (khoản 7).
  • Do ý chí các bên: hai bên thỏa thuận (khoản 3), người lao động đơn phương theo Điều 35 (khoản 9), người sử dụng lao động đơn phương theo Điều 36 (khoản 10), cho thôi việc theo Điều 42, Điều 43 (khoản 11).
  • Do chế tài hoặc quyết định của cơ quan nhà nước: kết án tù, tử hình, cấm làm công việc (khoản 4), trục xuất người nước ngoài (khoản 5), sa thải (khoản 8), giấy phép lao động hết hiệu lực (khoản 12).
  • Do thử việc không đạt: hủy bỏ thỏa thuận thử việc ghi trong hợp đồng (khoản 13).

Điểm đáng chú ý: khoản 1 loại trừ trường hợp khoản 4 Điều 177 (người lao động cao tuổi đang hưởng lương hưu tiếp tục làm việc theo hợp đồng mới) — hợp đồng không đương nhiên chấm dứt khi hết hạn nếu các bên chưa thỏa thuận khác. Khoản 4 dẫn chiếu khoản 5 Điều 328 Bộ luật Tố tụng hình sự về người được trả tự do, đòi hỏi người áp dụng phải tra cứu chéo.

Ví dụ thực tiễn: công ty A ký hợp đồng 12 tháng với bà B, hết hạn ngày 31/12 nhưng bà B tiếp tục làm việc sang tháng 1 mà không ký mới. Theo khoản 1 Điều 34 và Điều 20, hợp đồng chưa chấm dứt — các bên phải ký lại trong 30 ngày. Ngược lại, nếu bà B bị Tòa án kết án 3 năm tù không hưởng án treo, hợp đồng chấm dứt theo khoản 4 kể từ ngày bản án có hiệu lực.

Việc nắm rõ 13 căn cứ giúp doanh nghiệp và người lao động tránh rủi ro pháp lý, đồng thời xác định đúng nghĩa vụ thanh toán trợ cấp thôi việc, trợ cấp mất việc làm theo Điều 46, Điều 47.

2. Nội dung điều luật và các quy định liên quan

Nội dung điều luật. Điều 34 Bộ luật Lao động 2019 liệt kê 13 căn cứ chấm dứt hợp đồng lao động (HĐLĐ), bao quát ba nhóm: theo thỏa thuận/khách quan, theo ý chí đơn phương của một bên, và theo quyết định của cơ quan nhà nước. Cụ thể: hết hạn HĐLĐ (khoản 1, trừ khoản 4 Điều 177 về người lao động cao tuổi); hoàn thành công việc (khoản 2); hai bên thỏa thuận (khoản 3); người lao động bị kết án tù không hưởng án treo, tử hình hoặc bị cấm làm công việc ghi trong HĐLĐ (khoản 4); người nước ngoài bị trục xuất (khoản 5); người lao động chết, mất năng lực hành vi dân sự, mất tích (khoản 6); người sử dụng lao động chết hoặc chấm dứt hoạt động (khoản 7); sa thải (khoản 8); đơn phương của người lao động (khoản 9, dẫn chiếu Điều 35); đơn phương của người sử dụng lao động (khoản 10, dẫn chiếu Điều 36); cho thôi việc do thay đổi cơ cấu, công nghệ hoặc vì lý do kinh tế, chia tách sáp nhập (khoản 11, dẫn chiếu Điều 42, Điều 43); giấy phép lao động hết hiệu lực (khoản 12, dẫn chiếu Điều 156); thử việc không đạt yêu cầu (khoản 13).

Phân tích. Điều 34 đóng vai trò "khung đóng" — chỉ các trường hợp tại điều này mới làm HĐLĐ chấm dứt hợp pháp. Nhiều khoản không tự thân vận hành mà dẫn chiếu điều kiện, thủ tục tại điều khác (Điều 35, 36, 42, 43), nên khi xác định tính hợp pháp phải đọc kèm các điều được viện dẫn. Chấm dứt trái căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường theo Điều 41.

Ví dụ thực tiễn. HĐLĐ xác định thời hạn 12 tháng hết hạn, hai bên không gia hạn — chấm dứt theo khoản 1, người sử dụng lao động phải báo trước theo Điều 36 nếu đơn phương, hoặc hoàn tất thủ tục thanh toán theo Điều 48. Ngược lại, một bên tự ý chấm dứt khi không thuộc 13 căn cứ trên là trái pháp luật, phải nhận lại người lao động và bồi thường theo Điều 41.

3. Phân tích các khái niệm, quyền và nghĩa vụ pháp lý

Khái niệm chấm dứt hợp đồng lao động. Chấm dứt hợp đồng lao động là sự kiện pháp lý làm chấm dứt quan hệ lao động giữa người lao động và người sử dụng lao động. Điều 34 Bộ luật Lao động 2019 liệt kê 13 trường hợp, chia hai nhóm: do ý chí các bên (khoản 1, 2, 3, 9, 10, 11, 13) và do sự kiện khách quan hoặc quyết định của cơ quan nhà nước (khoản 4, 5, 6, 7, 8, 12).

Quyền của các bên. Khi chấm dứt, người lao động được thanh toán đầy đủ tiền lương, trợ cấp thôi việc hoặc trợ cấp mất việc làm, và các quyền khác theo Điều 48. Người sử dụng lao động có quyền hoàn thành thủ tục xác nhận thời gian đóng bảo hiểm xã hội và thanh toán trong thời hạn luật định. Ví dụ: hết hạn hợp đồng (khoản 1) — người sử dụng lao động phải thanh lý hợp đồng, chi trả trợ cấp thôi việc nếu đủ điều kiện.

Nghĩa vụ pháp lý. Các bên phải tuân thủ trình tự, thủ tục và thời hạn báo trước theo Điều 35, Điều 36. Đơn phương chấm dứt trái pháp luật phát sinh nghĩa vụ bồi thường theo Điều 41. Khoản 4, 5, 6, 7, 8, 12 là các căn cứ khách quan, không phụ thuộc ý chí — như người lao động bị kết án tù không hưởng án treo (khoản 4) hoặc bị sa thải (khoản 8) — đòi hỏi người sử dụng lao động ra quyết định chấm dứt đúng thẩm quyền và thông báo bằng văn bản.

4. Mối liên hệ với các điều luật khác

Điều 34 là điều luật "khung", dẫn chiếu tới nhiều điều khác trong Bộ luật Lao động 2019. Việc xác định đúng căn cứ chấm dứt phải đặt trong tương quan với các điều được viện dẫn.

Nhóm dẫn chiếu trực tiếp trong Điều 34:

  • Khoản 1 loại trừ trường hợp tại khoản 4 Điều 177 (người lao động nước ngoài là thành viên cơ quan đại diện nước ngoài, tổ chức quốc tế… không thuộc diện cấp giấy phép lao động) — hợp đồng hết hạn vẫn không chấm dứt theo khoản 1.
  • Khoản 9 dẫn chiếu Điều 35 (người lao động đơn phương chấm dứt).
  • Khoản 10 dẫn chiếu Điều 36 (người sử dụng lao động đơn phương chấm dứt).
  • Khoản 11 dẫn chiếu Điều 42 (thay đổi cơ cấu, công nghệ, lý do kinh tế) và Điều 43 (chia, tách, hợp nhất, sáp nhập, chuyển nhượng…).
  • Khoản 12 dẫn chiếu Điều 156 (giấy phép lao động hết hiệu lực với người nước ngoài).

Liên hệ với trình tự, thủ tục: Điều 34 chỉ liệt kê căn cứ; hệ quả pháp lý (báo trước, trợ cấp thôi việc, thanh toán) nằm ở Điều 36 (thời hạn báo trước), Điều 46 (trợ cấp thôi việc), Điều 48 (trách nhiệm khi chấm dứt). Ví dụ: người sử dụng lao động đơn phương chấm dứt theo khoản 10 Điều 34 nhưng vi phạm thời hạn báo trước tại Điều 36 thì bị xử lý theo Điều 41.

Liên hệ với kỷ luật lao động: Khoản 8 (sa thải) phải tuân theo Điều 122, Điều 125 về hình thức, trình tự xử lý kỷ luật; sa thải trái pháp luật dẫn tới hệ quả tại Điều 41.

Liên hệ với hợp đồng vô hiệu: Điều 34 không điều chỉnh hợp đồng lao động vô hiệu — trường hợp này giải quyết theo Điều 49, 51. Cần phân biệt rõ để tránh nhầm lẫn căn cứ.

Ví dụ thực tiễn: Người lao động nước ngoài bị thu hồi giấy phép lao động — chấm dứt theo khoản 12 Điều 34, viện dẫn Điều 156; khác với trường hợp bị trục xuất — chấm dứt theo khoản 5 Điều 34. Việc xác định sai khoản dẫn tới sai nghĩa vụ báo trước và trợ cấp.

5. Thực tiễn áp dụng và lưu ý

Thực tiễn áp dụng và lưu ý

Điều 34 liệt kê 13 căn cứ chấm dứt hợp đồng lao động (HĐLĐ). Thực tiễn phát sinh nhiều tranh chấp về việc xác định đúng căn cứ, hệ quả pháp lý và nghĩa vụ của các bên.

Về hết hạn hợp đồng (khoản 1): Nhiều doanh nghiệp tiếp tục sử dụng người lao động sau khi HĐLĐ hết hạn mà không ký mới, dẫn đến tranh chấp về việc hợp đồng đương nhiên chấm dứt hay được gia hạn. Lưu ý ngoại lệ tại khoản 4 Điều 177: người lao động là thành viên ban lãnh đạo tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở đang trong nhiệm kỳ thì phải gia hạn HĐLĐ đến hết nhiệm kỳ.

Về thỏa thuận chấm dứt (khoản 3): Cần lập thành văn bản, ghi rõ thời điểm và trách nhiệm các bên. Thực tế nhiều vụ việc người sử dụng lao động ép người lao động "tự nguyện" viết đơn, bị xác định là đơn phương chấm dứt trái pháp luật, phải bồi thường theo Điều 41.

Về sa thải (khoản 8): Phải tuân thủ trình tự, thời hiệu xử lý kỷ luật tại Điều 122, 123. Sai trình tự dẫn đến sa thải vô hiệu, buộc nhận lại người lao động.

Về đơn phương chấm dứt (khoản 9, 10): Phân biệt rõ căn cứ tại Điều 35 (người lao động) và Điều 36 (người sử dụng lao động), gắn với thời hạn báo trước tại Điều 36. Chấm dứt không đúng căn cứ hoặc không báo trước là trái pháp luật.

Lưu ý chung: Khi chấm dứt, các bên phải thanh toán đầy đủ trong thời hạn tại Điều 48, hoàn thành thủ tục xác nhận thời gian đóng bảo hiểm xã hội và trả lại giấy tờ. Doanh nghiệp nên ban hành quy trình nội bộ, lưu hồ sơ chứng minh căn cứ chấm dứt để hạn chế rủi ro pháp lý.

Lưu ý khi áp dụng

Bài viết dựa trên quy định pháp luật hiện hành tại thời điểm cập nhật, bao gồm:

  • Bộ luật Lao động 2019 - Điều 34
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến tư vấn pháp lý chính thức. Vụ việc của bạn cần được luật sư đánh giá trên hồ sơ cụ thể. Gửi thông tin vụ việc tại đây hoặc gọi 0987 892 333.
📞 💬 WhatsApp