Bình luận Điều 39 Bộ luật Dân sự 2015: Quyền nhân thân trong hôn nhân và gia đình | Công ty Luật Minh Bạch

Bình luận Điều 39 Bộ luật Dân sự 2015: Quyền nhân thân trong hôn nhân và gia đình

Dân sự · Công ty Luật Minh Bạch · Cập nhật 2026/11

Điều 39. Quyền nhân thân trong hôn nhân và gia đình 1. Cá nhân có quyền kết hôn, ly hôn, quyền bình đẳng của vợ chồng, quyền xác định cha, mẹ, con, quyền được nhận làm con nuôi, quyền nuôi con nuôi và các quyền nhân thân khác trong quan hệ hôn nhân, quan hệ cha mẹ và con và quan hệ giữa các thành viên gia đình. Con sinh ra không phụ thuộc vào tình trạng hôn nhân của cha, mẹ đều có quyền và nghĩa vụ như nhau đối với cha, mẹ của mình. 2. Cá nhân thực hiện quyền nhân thân trong hôn nhân và gia đình theo quy định của Bộ luật này, Luật hôn nhân và gia đình và luật khác có liên quan. Mục 3. NƠI CƯ TRÚ

Nguồn: Toàn văn điều luật — Luật Minh Bạch

1. Nội dung Điều 39 Bộ luật Dân sự 2015

Kết cấu và phạm vi điều chỉnh. Điều 39 Bộ luật Dân sự 2015 (91/2015/QH13) gồm hai khoản. Khoản 1 liệt kê các quyền nhân thân cơ bản trong hôn nhân và gia đình; khoản 2 xác định cơ chế thực hiện các quyền này theo Bộ luật Dân sự, Luật Hôn nhân và Gia đình và luật khác có liên quan.

Khoản 1 — Các quyền nhân thân được ghi nhận. Điều luật mở đầu bằng cụm "Cá nhân có quyền" kết hợp liệt kê không đóng: quyền kết hôn, ly hôn, quyền bình đẳng của vợ chồng, quyền xác định cha, mẹ, con, quyền được nhận làm con nuôi, quyền nuôi con nuôi "và các quyền nhân thân khác trong quan hệ hôn nhân, quan hệ cha mẹ và con và quan hệ giữa các thành viên gia đình". Cách liệt kê mở cho phép áp dụng cả các quyền nhân thân khác được Luật Hôn nhân và Gia đình và luật chuyên ngành ghi nhận, tránh bỏ sót quyền khi quan hệ gia đình phát sinh dạng mới.

Câu cuối khoản 1 khẳng định: "Con sinh ra không phụ thuộc vào tình trạng hôn nhân của cha, mẹ đều có quyền và nghĩa vụ như nhau đối với cha, mẹ của mình." Đây là nguyên tắc không phân biệt đối xử với con ngoài giá thú, phù hợp với Điều 16 Hiến pháp 2013 về bình đẳng trước pháp luật và Điều 68 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 về quyền, nghĩa vụ của cha mẹ và con. Ví dụ: con sinh ra ngoài giá thú vẫn có quyền yêu cầu xác định cha theo Điều 89 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 và hưởng quyền thừa kế như con trong giá thú theo Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015.

Khoản 2 — Cơ chế thực hiện. Khoản 2 dẫn chiếu tới Bộ luật Dân sự, Luật Hôn nhân và Gia đình và luật khác có liên quan. Điều này xác lập quan hệ giữa luật chung (Bộ luật Dân sự) và luật chuyên ngành (Luật Hôn nhân và Gia đình): Bộ luật Dân sự ghi nhận quyền, còn điều kiện, trình tự, thủ tục thực hiện theo luật chuyên ngành. Ví dụ: quyền kết hôn được ghi nhận tại Điều 39 nhưng điều kiện kết hôn, đăng ký kết hôn thực hiện theo Điều 8, Điều 9 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014; quyền ly hôn theo Điều 51 Luật này.

2. Ý nghĩa và nguyên tắc áp dụng

Ý nghĩa. Điều 39 Bộ luật Dân sự 2015 (91/2015/QH13) xác lập nền tảng hiến định về quyền nhân thân trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình, cụ thể hóa quyền con người, quyền công dân tại Hiến pháp. Điều luật khẳng định cá nhân có quyền kết hôn, ly hôn, bình đẳng vợ chồng, xác định cha mẹ con, nhận làm con nuôi, nuôi con nuôi và các quyền nhân thân khác. Đặc biệt, khoản 1 khẳng định con sinh ra không phụ thuộc tình trạng hôn nhân của cha mẹ đều có quyền và nghĩa vụ như nhau — bảo vệ trẻ em, xóa bỏ phân biệt đối xử với con ngoài giá thú, phù hợp Công ước quốc tế về quyền trẻ em.

Nguyên tắc áp dụng. Khoản 2 xác định cơ chế áp dụng: cá nhân thực hiện quyền theo Bộ luật Dân sự, Luật Hôn nhân và gia đình và luật khác có liên quan. Điều này thể hiện nguyên tắc lex specialis — nội dung, điều kiện, trình tự thực hiện quyền kết hôn, ly hôn, nuôi con nuôi được điều chỉnh trực tiếp bởi Luật Hôn nhân và gia đình 2014 (ví dụ Điều 8 về điều kiện kết hôn, Điều 51 về quyền yêu cầu ly hôn, Điều 14 về giải quyết quan hệ nam nữ chung sống như vợ chồng). Bộ luật Dân sự giữ vai trò nền tảng, xác lập quyền; luật chuyên ngành quy định cách thức thực hiện.

Ví dụ thực tiễn. Con sinh ra ngoài giá thú vẫn có quyền yêu cầu xác định cha (Điều 89 Luật Hôn nhân và gia đình 2014), hưởng thừa kế, cấp dưỡng như con trong giá thú — phản ánh trực tiếp khoản 1 Điều 39. Khi xét xử, Tòa án vận dụng Điều 39 làm căn cứ định hướng, kết hợp luật chuyên ngành để bảo đảm quyền nhân thân không bị xâm phạm.

3. Tình huống thực tiễn và lưu ý khi vận dụng

Tình huống 1 – Con ngoài giá thú. A và B chung sống không đăng ký kết hôn, sinh con C. A từ chối nhận con. Căn cứ khoản 1 Điều 39, C có quyền và nghĩa vụ như nhau đối với cha, mẹ bất kể tình trạng hôn nhân của A, B. Mẹ C yêu cầu Tòa án xác định cha cho con theo Điều 101 Luật Hôn nhân và gia đình 2014. Lưu ý: quyền xác định cha, mẹ, con là quyền nhân thân gắn với cá nhân, không chuyển giao.

Tình huống 2 – Bình đẳng vợ chồng. Vợ bị chồng ngăn cản học tập, làm việc. Hành vi xâm phạm quyền bình đẳng vợ chồng quy định tại khoản 1 Điều 39, đồng thời vi phạm Điều 18 Luật Hôn nhân và gia đình 2014. Vợ có quyền yêu cầu bảo vệ theo Điều 11 Luật này. Lưu ý: giới hạn quyền nhân thân trong hôn nhân theo khoản 2 Điều 39 — phải tuân theo Bộ luật Dân sự, Luật Hôn nhân và gia đình và luật khác có liên quan.

Tình huống 3 – Nhận con nuôi. Cá nhân đủ điều kiện nhận con nuôi theo Luật Nuôi con nuôi 2010. Khoản 2 Điều 39 dẫn chiếu luật chuyên ngành; thủ tục đăng ký tại Ủy ban nhân dân cấp xã nơi thường trú của người được giới thiệu. Lưu ý: không lạm dụng quyền nhân thân để trốn tránh nghĩa vụ cấp dưỡng, nuôi con.

Lưu ý chung khi vận dụng. Một, phân biệt quyền nhân thân với quyền tài sản — quyền nhân thân không định giá, không chuyển nhượng, trừ trường hợp luật quy định. Hai, viện dẫn đồng thời Điều 39 Bộ luật Dân sự 2015 với luật chuyên ngành để bảo đảm đủ căn cứ. Ba, xác định đúng chủ thể: quyền nhân thân trong hôn nhân thuộc cá nhân, không thuộc hộ gia đình. Bốn, khi Tòa án giải quyết phải bảo đảm quyền của con chưa thành niên — nguyên tắc vì lợi ích tốt nhất của con.

Lưu ý khi áp dụng

Bài viết dựa trên quy định pháp luật hiện hành tại thời điểm cập nhật, bao gồm:

  • Bộ luật Dân sự 2015 (91/2015/QH13) - Điều 39
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến tư vấn pháp lý chính thức. Vụ việc của bạn cần được luật sư đánh giá trên hồ sơ cụ thể. Gửi thông tin vụ việc tại đây hoặc gọi 0987 892 333.
📞 💬 WhatsApp