Điều 61. Trình độ sáng tạo của sáng chế131 1. Sáng chế được coi là có trình độ sáng tạo nếu căn cứ vào các giải pháp kỹ Khoản này được sửa đổi, bổ sung theo quy định tại khoản 19 Điều 1 của Luật số 07/2022/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ, có hiệu lực kể từ ngày 01 tháng 01 năm 2023. Khoản này được sửa đổi, bổ sung theo quy định tại khoản 2 Điều 2 của Luật số 42/2019/QH14 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kinh doanh bảo hiểm, Luật Sở hữu trí tuệ, có hiệu lực kể từ ngày 01 tháng 11 năm 2019. Cụm từ “Điều 86” được thay thế (lần thứ nhất) bằng cụm từ “Điều 86, Điều 86a” theo quy định tại điểm c khoản 82 Điều 1 của Luật số 07/2022/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ, có hiệu lực kể từ ngày 01 tháng 01 năm 2023. Cụm từ “, Điều 86a” được bỏ (lần thứ hai) theo quy định tại điểm g khoản 7 Điều 71 của Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo số 93/2025/QH15, có hiệu lực kể từ ngày 01 tháng 10 năm 2025. Khoản này được bổ sung theo quy định tại khoản 2 Điều 2 của Luật số 42/2019/QH14 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kinh doanh bảo hiểm, Luật Sở hữu trí tuệ, có hiệu lực kể từ ngày 01 tháng 11 năm 2019. Điều này được sửa đổi, bổ sung theo quy định tại khoản 3 Điều 2 của Luật số 42/2019/QH14 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kinh doanh bảo hiểm, Luật Sở hữu trí tuệ, có hiệu lực kể từ ngày 01 tháng 11 năm 2019. thuật đã được bộc lộ công khai dưới hình thức sử dụng, mô tả bằng văn bản hoặc dưới bất kỳ hình thức nào khác ở trong
Nguồn: Toàn văn điều luật — Luật Minh Bạch
Điều 61 Luật Sở hữu trí tuệ quy định tiêu chí trình độ sáng tạo — một trong ba điều kiện bảo hộ sáng chế (cùng tính mới Điều 60 và khả năng áp dụng công nghiệp Điều 62).
Khoản 1 — Tiêu chí đánh giá. Sáng chế có trình độ sáng tạo nếu xét trên cơ sở các giải pháp kỹ thuật đã bộc lộ công khai (dưới hình thức sử dụng, mô tả bằng văn bản hoặc bất kỳ hình thức nào khác, ở trong nước hoặc nước ngoài) trước ngày nộp đơn hoặc ngày ưu tiên, sáng chế đó là một bước tiến sáng tạo, không thể được tạo ra một cách dễ dàng đối với người có hiểu biết trung bình về lĩnh vực kỹ thuật tương ứng. Hai yếu tố cốt lõi: (i) mốc so sánh là toàn bộ kiến thức công khai trước ngày nộp đơn/ngày ưu tiên; (ii) chuẩn đánh giá là "người có hiểu biết trung bình" (person skilled in the art) — không phải chuyên gia hàng đầu, cũng không phải người không có chuyên môn.
Khoản 2 — Giới hạn đánh giá. Giải pháp kỹ thuật bộc lộ theo khoản 3 và khoản 4 Điều 60 (bộc lộ trong vòng 6 tháng trước ngày nộp đơn do người nộp đơn công bố hoặc do cơ quan có thẩm quyền công bố, hoặc do người khác công bố không được phép) không được lấy làm cơ sở đánh giá trình độ sáng tạo. Quy định này bảo vệ quyền lợi người nộp đơn trong thời gian ân hạn.
Ví dụ thực tiễn. Sáng chế "ghế ngồi có ngăn chứa đồ tích hợp" chỉ khác ghế thông thường ở việc gắn thêm ngăn — kết hợp hiển nhiên, không đạt trình độ sáng tạo. Ngược lại, giải pháp cơ cấu gấp ghế tiết kiệm 40% không gian nhờ cấu hình khớp xoay đặc thù, giải quyết vấn đề kỹ thuật mà giải pháp trước đó không giải quyết được, đáp ứng tiêu chí "bước tiến sáng tạo".
Điều 61 được sửa đổi, bổ sung theo khoản 19 Điều 1 Luật số 07/2022/QH15, có hiệu lực từ ngày 01/01/2023.
1. Khái niệm "trình độ sáng tạo". Khoản 1 Điều 61 Luật SHTT định nghĩa: sáng chế có trình độ sáng tạo nếu căn cứ vào các giải pháp kỹ thuật đã bộc lộ công khai, sáng chế đó là "một bước tiến sáng tạo, không thể được tạo ra một cách dễ dàng" đối với người có hiểu biết trung bình về lĩnh vực kỹ thuật tương ứng. Đây là tiêu chuẩn định tính, đánh giá bằng con mắt "người có hiểu biết trung bình" (person skilled in the art) — không phải chuyên gia hàng đầu, cũng không phải người không có kiến thức.
2. Điều kiện về "giải pháp kỹ thuật đã bộc lộ công khai". Điều luật liệt kê hình thức bộc lộ: sử dụng, mô tả bằng văn bản hoặc bất kỳ hình thức nào khác, ở trong nước hoặc nước ngoài. Mốc thời gian: trước ngày nộp đơn hoặc trước ngày ưu tiên (nếu đơn hưởng quyền ưu tiên). Ví dụ: giải pháp dùng cảm biến hồng ngoại để đếm người đã xuất hiện trong một bài báo khoa học công bố trước ngày nộp đơn — được tính là "giải pháp đã bộc lộ".
3. Điều kiện "bước tiến sáng tạo". Sáng chế phải vượt qua việc chỉ là tổ hợp đơn giản, hiển nhiên từ các giải pháp đã biết. Nếu người có hiểu biết trung bình có thể dễ dàng tạo ra kết quả đó bằng cách kết hợp tài liệu, sáng chế không đạt trình độ sáng tạo. Ví dụ: thay đổi kích thước hoặc vật liệu nhưng không tạo hiệu quả kỹ thuật bất ngờ thường bị coi là hiển nhiên.
4. Ngoại lệ tại khoản 2. Giải pháp kỹ thuật được bộc lộ theo khoản 3 và khoản 4 Điều 60 (bộc lộ trong vòng 12 tháng trước ngày nộp đơn do người nộp đơn công bố hoặc do người khác công bố không được phép) không được lấy làm cơ sở đánh giá trình độ sáng tạo. Quy định này bảo vệ quyền của người nộp đơn trong thời gian ân hạn, tránh việc chính sự bộc lộ của họ bị dùng để phủ nhận tính sáng tạo.
Như vậy, đánh giá trình độ sáng tạo đòi hỏi xác định đúng phạm vi giải pháp đã bộc lộ, đúng mốc thời gian, và đúng chuẩn "người có hiểu biết trung bình" theo Điều 61.
Thực tiễn áp dụng. Cơ quan quản lý nhà nước về sở hữu công nghiệp đánh giá trình độ sáng tạo theo phương pháp "vấn đề – giải pháp": xác định giải pháp kỹ thuật gần nhất, xác định khác biệt cốt lõi, rồi xét người có hiểu biết trung bình có tạo ra được khác biệt đó một cách dễ dàng hay không. Thực tế, phần lớn đơn bị từ chối ở Điều 61 không phải vì thiếu mới (Điều 60) mà vì chỉ là tổ hợp đơn giản của các giải pháp đã biết, thay đổi vật liệu, hoặc tối ưu thông số hiển nhiên.
Ví dụ. Sáng chế về ống dẫn nước chỉ khác giải pháp gần nhất ở việc thay nhựa PVC bằng nhựa PP và tăng độ dày thành ống. Nếu không chứng minh được hiệu quả kỹ thuật bất ngờ (chịu áp cao hơn hẳn, tuổi thọ tăng đột biến), giải pháp bị coi là không có trình độ sáng tạo. Ngược lại, nếu chứng minh được hiệu quả bất ngờ đó, sáng chế có thể được chấp nhận.
Lưu ý cho doanh nghiệp.
Kết luận
Điều 61 Luật SHTT xác lập chuẩn "bước tiến sáng tạo" — thước đo bản chất của sáng chế. Chuẩn này gồm ba yếu tố: (i) xác định giải pháp kỹ thuật đã bộc lộ công khai trước ngày nộp đơn/ngày ưu tiên; (ii) xác định người có hiểu biết trung bình về lĩnh vực kỹ thuật tương ứng; (iii) đánh giá sáng chế có thể được tạo ra "một cách dễ dàng" từ các giải pháp đó hay không. Khoản 2 Điều 61 loại trừ việc dùng chính nội dung bộc lộ theo khoản 3 và khoản 4 Điều 60 làm cơ sở đánh giá — bảo đảm tính khách quan, tránh "tự chứng minh".
Thực tiễn cho thấy chuẩn này vận hành theo phương pháp "vấn đề – giải pháp": xác định giải pháp gần nhất, xác định khác biệt kỹ thuật, rồi xét khác biệt đó có hiển nhiên với người hiểu biết trung bình hay không. Ví dụ: sáng chế thay thế một bộ phận cơ khí bằng chi tiết tương đương đã biết, không tạo hiệu quả kỹ thuật bất ngờ, thường bị coi là không có trình độ sáng tạo. Ngược lại, giải pháp khắc phục định kiến kỹ thuật hoặc mang lại hiệu quả bất ngờ thì được công nhận.
Kiến nghị
Các kiến nghị này góp phần bảo đảm Điều 61 được áp dụng nhất quán, cân bằng giữa bảo hộ sáng chế và lợi ích công cộng.
Bài viết dựa trên quy định pháp luật hiện hành tại thời điểm cập nhật, bao gồm: