Điều 122. Cấm thay đổi hiện trạng tài sản đang tranh chấp Cấm thay đổi hiện trạng tài sản đang tranh chấp được áp dụng nếu trong quá trình giải quyết vụ án có căn cứ cho thấy người đang chiếm hữu hoặc giữ tài sản đang tranh chấp có hành vi tháo gỡ, lắp ghép, xây dựng thêm hoặc có hành vi khác làm thay đổi hiện trạng tài sản đó.
Nguồn: Toàn văn điều luật — Luật Minh Bạch
Nội dung Điều 122 BLTTDS 2015
Điều 122 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 quy định biện pháp khẩn cấp tạm thời "Cấm thay đổi hiện trạng tài sản đang tranh chấp". Theo điều luật, biện pháp này được áp dụng nếu trong quá trình giải quyết vụ án có căn cứ cho thấy người đang chiếm hữu hoặc giữ tài sản đang tranh chấp có hành vi tháo gỡ, lắp ghép, xây dựng thêm hoặc có hành vi khác làm thay đổi hiện trạng tài sản đó.
Phân tích các yếu tố cấu thành:
Ví dụ thực tiễn: A khởi kiện B tranh chấp quyền sử dụng đất và ngôi nhà trên đất. Trong quá trình giải quyết, A cung cấp chứng cứ cho thấy B đang cho thợ đập phá tường, cơi nới công trình. Tòa án có thể ra quyết định áp dụng biện pháp cấm thay đổi hiện trạng theo Điều 122, buộc B giữ nguyên hiện trạng nhà đất cho đến khi vụ án được giải quyết.
Thủ tục áp dụng tuân theo Điều 111 (quyền yêu cầu áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời), Điều 133 (thẩm quyền, trình tự ra quyết định), Điều 137 (thay đổi, hủy bỏ biện pháp) BLTTDS 2015. Người yêu cầu phải chịu trách nhiệm về tính có căn cứ của yêu cầu theo Điều 113; nếu yêu cầu không đúng có thể phải bồi thường thiệt hại phát sinh.
Điều kiện áp dụng. Điều 122 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 quy định biện pháp khẩn cấp tạm thời cấm thay đổi hiện trạng tài sản đang tranh chấp. Biện pháp chỉ áp dụng khi hội đủ hai điều kiện: (i) đang trong quá trình giải quyết vụ án; (ii) có căn cứ cho thấy người đang chiếm hữu hoặc giữ tài sản có hành vi tháo gỡ, lắp ghép, xây dựng thêm hoặc hành vi khác làm thay đổi hiện trạng tài sản. Điều luật không đòi hỏi tài sản phải bị hư hỏng hay mất giá trị; chỉ cần nguy cơ thay đổi hiện trạng là đủ.
Đối tượng tác động. Điều 122 nhắm vào người đang chiếm hữu hoặc giữ tài sản — không nhất thiết là bị đơn. Người thứ ba đang giữ tài sản (bên thuê, bên nhận cầm cố, người quản lý) cũng thuộc phạm vi điều chỉnh nếu có hành vi làm thay đổi hiện trạng. Điều này bảo đảm tính toàn vẹn của vật chứng và hiện trạng tài sản phục vụ việc xét xử, thi hành án sau này.
Thẩm quyền và thủ tục. Theo Điều 111 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, biện pháp khẩn cấp tạm thời do Thẩm phán quyết định bằng quyết định. Người yêu cầu phải có đơn kèm chứng cứ chứng minh hành vi thay đổi hiện trạng; có thể phải thực hiện biện pháp bảo đảm theo Điều 136. Quyết định có hiệu lực thi hành ngay.
Ví dụ thực tiễn. Tranh chấp quyền sử dụng đất, bị đơn đang cư trú trên thửa đất và tiến hành xây thêm công trình phụ, đổ bê tông sân. Nguyên đơn xuất trình ảnh, biên bản của chính quyền địa phương. Tòa án có căn cứ ban hành quyết định cấm thay đổi hiện trạng, buộc bị đơn giữ nguyên hiện trạng thửa đất đến khi giải quyết xong vụ án.
Hệ quả pháp lý. Vi phạm quyết định cấm có thể bị xử lý theo Điều 489 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 về xử lý hành vi cản trở hoạt động tố tụng, đồng thời làm phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại. Biện pháp này gắn với Điều 114 (kê biên tài sản) và Điều 127 (cấm chuyển dịch quyền về tài sản) tạo thành nhóm bảo toàn tài sản tranh chấp.
Thực tiễn áp dụng
Điều 122 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 quy định biện pháp khẩn cấp tạm thời cấm thay đổi hiện trạng tài sản đang tranh chấp. Điều kiện áp dụng: có căn cứ cho thấy người đang chiếm hữu hoặc giữ tài sản có hành vi tháo gỡ, lắp ghép, xây dựng thêm hoặc hành vi khác làm thay đổi hiện trạng tài sản.
Thực tiễn, biện pháp này thường được yêu cầu trong tranh chấp nhà ở, quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất. Ví dụ: nguyên đơn khởi kiện đòi lại nhà, phát hiện bị đơn đang tháo dỡ công trình phụ, cơi nới, sửa chữa kết cấu — đủ căn cứ đề nghị Tòa án áp dụng Điều 122 nhằm bảo toàn hiện trạng phục vụ xem xét, thẩm định tại chỗ và thi hành án về sau.
Lưu ý
Việc áp dụng Điều 122 đúng điều kiện, đúng phạm vi góp phần bảo vệ quyền lợi đương sự và bảo đảm hiệu quả giải quyết vụ án.
Bài viết dựa trên quy định pháp luật hiện hành tại thời điểm cập nhật, bao gồm:
